هوخشتره؛ پادشاه قدرتمند مادها

کجارو/ هوخشتره را بزرگ‌ترين شاه ماد مي‌دانند. او در عصر حکومت خود، قدرت مادها را به اوج رساند و جغرافياي اين دولت را تا مرزهاي يونان رسانيد. هوخشتره تمامي عمر خود را صرف پيشرفت سلسله مادها کرد و بعد از مرگ او، قدرت به پسرش آژيدهاک رسيد و او سلسله ماد را به هخامنشيان واگذار کرد.

هوخشتره کيست؟
هوخشتره معروف‌ترين پادشاه ماد است. در دوره پادشاهي هوخشتره، جغرافياي ماد گسترش بسيار يافت و دولت ماد به اوج قدرت سياسي، نظامي و اقتصادي خود دست يافت. هوخشتره در سال‌هاي ۶۲۴ تا ۵۸۵ پيش از ميلاد مسيح حکومت کرد. مورخان دوره باستان، به‌دليل قدرت و سياست همه جانبه هوخشتره، او را بنيانگذار اصلي دولت ماد مي‌دانند. هوخشتره در دوران فرمانروايي خود، سپاهي منظم را تشکيل داد.

او براي ازدياد سپاهيان خود، طوايف مانايي را با ارتش همراه کرد و آن‌ها را به خدمت خود گماشت. همدان را پايتخت دولت خود قرار داد و در آنجا ارگي بزرگ را بنا نهاد. هوخشتره دست دوستي به سوي پارس‌ها دراز کرد. دولت پارس‌ ابتدا در اطراف درياچه اروميه ساکن شدند، سپس به‌دليل حمله‌هاي پي‌درپي دولت آشور و اورارتو به آن‌ها، به نواحي جنوب و نزديکي دولت عيلام مهاجرت کردند و در آنجا شهري بنا کردند که اسم آن پارسوماش بود.

---

بازار

---

زندگي‌نامه هووخشتره
بعد از فرورتيش، يکي از فرماندهان ماد که هوخشتره نام داشت، زمام امور را به دست گرفت. هرودوت او را پسر فرورتيش مي‌داند. او روايت مي‌کند که توانست با يک خدعه، غائله سکاها را پايان دهد. بدين شکل، مادوئيس، فرمانرواي آن‌ها را به‌همراه عده‌اي از سران قوم به مهماني دعوت کرد و همه را به قتل رساند. بعد از آن باقي‌مانده سکاها به خدمت ماد درآمدند.

مورخان، کياکسار يا هوخشتره (۶۲۴-۵۸۵ قبل از ميلاد) را بنيان‌گذار دولت ماد دانسته‌اند. او در دوران فرمانروايي خود به ايجاد و سازماندهي سپاهي منظم پرداخت، طوايف ماناي را به خدمت گرفت، هگمتانه (همدان) را در مقابل نينواي آشور، پايتخت قرار داد و در آنجا ارگي بزرگ بنا کرد و با پارس‌ها رابطه دوستي برقرار کرد.

طوايف پارسي که پيش از اين به‌همراه طوايف ماد به فلات ايران مهاجرت کردند، احتمالا در ابتداي اراضي اطراف جنوب شرقي اروميه سکونت کردند. اين قوم نيز همواره از سوي دولتهاي نيرومند آشور و اورارتو تهديد مي‌شدند و بسياري اوقات براي حفظ آزادي خود مبارزه مي‌کردند. سپس به‌دليل کشمکش‌هاي مداوم آشور و اورارتو و به جهت انحطاط تدريجي عيلام، پارس‌ها شهر تازه‌اي را بنا کردند که به ياد پارسوا، سرزمين پيشين خود در مجاورت اروميه، آن را پارسوماش خواندند.

جنگ هوخشتره و شکست آشور
در اين ايام، فرمانرواي پارس‌ها هخامنش بود که از سران طايفه پاسارگاد به شمار مي‌رفت و بعدها وقتي او شهر پاسارگاد را در پارس به وجود آورد، به‌عنوان بنيان‌گذار دولت پارس تلقي شد. هوخشتره بر ضد آشور با فرمانرواي بابل، نبوپلسر متحد شد و بعد از يک سلسله جنگ‌ها، سرانجام دولت آشور سقوط کرد. شواهد باستان‌شناسي نشان مي‌دهد که فاتحان جديد انتقام سختي از اين امپراتوري ديرين آشور گرفتند. از جمله، نينوا پايتخت آن را به آتش کشيدند و ثروت آن را غارت کردند.

سرزمين آشور به متصرفات ماد منضم شد و بر قدرت مادها افزود. بعد از آن هوخشتره به نواحي شرق فلات پرداخت و در امتداد جنوب البرز تا ولايت پارت و باختر پيش رفت و امنيت لازم را در آن نواحي ايجاد کرد. از سوي ديگر، فرمانرواي قدرتمند و جاه طلب ماد به توسعه قلمرو خود پرداخت و در کنار رود هاليس با دولت ليديه روبه‌رو شد. در اين رويارويي که پنج سال به طول انجاميد، بين طرفين، صلح برقرار شد و رود هاليس به‌عنوان مرز مشترک ايران و ليدي انتخاب شد. در اين ايام، هوخشتره در سن پيري درگذشت و پسرش آستياگ يا آژي‌دهاک جاي او را گرفت.

بررسي عملکرد هوخشتره در طي دوران حکومت را مي‌توان چنين خلاصه کرد که او ارتشي منظم را تشکيل داد و عليه آشور جنگيد. او ماننا را فتح کرد و سپس اتحادي با بابل تشکيل داد و به جنگ آشور رفت. هوخشتره با غلبه بر آشور به دولت چندين ساله نينوا پايان داد. هوخشتره سپس به‌دنبال جنگ با سکاها بود و توانست آن‌ها را شکست دهد. هوخشتره در پايان عمر خود متوجه ليدي شد و به آنجا حمله کرد؛ اما به‌دليل فتح ليديه نتوانست به‌طور کامل بر آنجا غالب شود و در نهايت هر دو دولت، با هم صلح کردند.

معني اسم هووخشتره
اسم هووخشتره در فارسي باستان به‌شکل هووخشتره و در اکدي به‌صورت «mÚ-ma-ku-iš-tar» آمده است. برخي هوخشتره را ترکيبي از دو واژه پارسي باستان هو به‌معناي خوب و خشثره به‌معناي شهريار است که در مفهوم پادشاه خوب به کار مي‌رود. برخي نيز نام هوخشتره را به معني خوش نشانه دانسته‌اند؛ يعني کسي که در نشانه گرفتن، ماهر است.

در سنگ‌نوشته بابلي که نبوپلسر هنگام سقوط آشور نوشته است، هوخشتره را با نام «موماکيشتارشاراومان‌مان‌دا» نوشته است. در اين سنگ‌نوشته هر کجا از شاه اومان‌مان‌دا يا شاه ماد اسم برده‌اند، منظور آن‌ها هوخشتره بوده است.

مقبره هوخشتره
در استان سليمانيه کردستان عراق، مقبره‌اي صخره‌اي به نام قزقاپان وجود دارد که دياکونوف آن را مقبره هوخشتره مي‌داند. قزپاقان شبيه يک خانه است که سقفي بزرگ دارد و سقف آن با تنه درخت پوشيده شده است. در بين ستون‌ها، نقش برجسته و نماد خدايان، قابل‌مشاهده است. يکي از نمادهاي خدايان، صفحه‌اي دايره‌اي را تشکيل مي‌دهد که هيکلي چهار بال دارد و ديگري يک صفحه دايره‌اي با هيکل يک انسان است که يک هلال در زير آن قرار دارد. اين هلال به معني خورشيد، ماه يا اهورامزدا است. صفحه ديگري نيز وجود داردکه ستاره‌اي روي آن نقش بسته که در شرق، نماد ايشتار و سياره زهره است. برخي نيز آن را نماد آناهيتا مي‌دانند.

بالاي آرامگاه، نقش برجسته نيايش، رو‌به‌روي آتشکده قرار دارد. کاهن سمت چپ است و لباس مغ‌ها را پوشيده و شاه در سمت راست او قرار دارد. هر دو آن‌ها صورت خود را بسته و کمان خود را که نماد پيروزي است در دست خود گرفته‌اند.



مادها اولين سلسله آريايي بودند که در ايران قدرت را به دست گرفتند. هوخشتره معروفترين پادشاه ماد بود. او را بزرگ‌ترين پادشاه ماد نيز مي‌دانند، چون در عصر او بود که دولت و جغرافياي ماد به اوج قدرت خود دست يافت. در اين دوره، ماد از لحاظ سياسي و اقتصادي قدرت قابل ملاحظه‌اي پيدا کرد. شما نيز نظر خود را درباره هوخشتره با کاربران کجارو به اشتراک بگذاريد.

پرسش‌هاي متداول

هوخشتره کيست؟
هوخشتره سومين پادشاه ماد است. او بزرگترين و معروفترين شاه ماد بود که توانست قدرت سياسي و نظامي مادها را افزايش دهد.
معني اسم هوخشتره چيست؟
هوخشتره در صورت‌هاي مختلف باستاني ايران، به‌شکل‌هاي مختلف آمده است؛ اما معني آن را پادشاه خوب دانسته‌اند.
مقبره هوخشتره کجاست؟
مقبره هوخشتره در شهر سليمانيه در استان کردستان عراق واقع شده است.
مهم‌ترين جنگ هوخشتره کدام جنگ بود؟
وخشتره بر ضد آشور با فرمانرواي بابل، نبوپلسر متحد شد و بعد از يک سلسله جنگ‌ها، سرانجام دولت آشور سقوط کرد.

به پيج اينستاگرامي «آخرين خبر» بپيونديد
instagram.com/akharinkhabar