ایرانسرا/ شهرستان خدا آفرین در آذربایجان شرقی

سيري در ايران/ شهرستان خداآفرين (Khoda Afarin County) يکي از شهرستان‌هاي استان آذربايجان شرقي است. مرکز اين شهرستان، شهر خمارلو است. اين شهرستان از ۳ بخش مرکزي، گرمادوز و منجوان تشکيل يافته‌است. خداآفرين تا سال ۱۳۹۰ بخشي از شهرستان کليبر بود و در اين سال از آن جدا شد. جمعيت اين شهرستان در سال ۱۳۸۵ خورشيدي بالغ بر ۳۵٬۷۶۴ نفر بوده که دومين شهرستان کم‌جمعيت استان به‌شمار مي‌رود. از اين تعداد، ۱۰٬۰۳۴ نفر در بخش مرکزي، ۱۲٬۷۳۷ نفر در بخش گرمادوز و ۱۲٬۹۹۳ نفر در بخش منجوان ساکن بوده‌اند. قسمت‌هايي از ديزمار شرقي که سابقاً تابع ديزمار ارسباران به مرکزيت خاروانا بودند ضميمه بخش منجوان شده است. مابقي ديزمار شرقي بين بخش مرکزي ورزقان و بخش سيه رود تقسيم شده است. تا سال ۱۳۴۵ خدا آفرين يکي از بخش‌هاي شهرستان اهر بود. با وجود استقرار پاسگاه ژاندارمري در خمارلو، مرکزيت غير رسمي منطقه روستاي عباس آباد بود چرا که هم روحاني سرشناس و سر دفتر اسناد رسمي و هم عاشق رسول قرباني آنجا ساکن بودند. کشيدن جاده شوسه در امتداد ارس و تاسيس شهرستان کليبر درست بعد از انقلاب ٔبر اهميت خمارلو افزود. در سالهاي اخير، با افتتاح سد خدا آفرين قدم اصلي در تسعه کلان منطقه برداشته شده است. جاذبه هاي گردشگري قصر وينق: روستاي وينق مرکز دهستان منجوان است. در ورودي ده بر بلندي کوهي که به رود ارس و قسمت قره باغ و راه اصلي کنار ارس تسلط دارد خرابه هاي قلعه وينه به چشم مي خورد .قصر باشکوه کانتور متعلق به ارمني ثروتمندي به نام طومانيانس بوده (دوران قاجاريه ) که محل نگهداري غلات و احشام و همچنين محل زندگي در اتاقهاي متعدد به چشم مي خورد . قصر کانتور در دو طبقه و از سنگهاي تراشيده شده به شکل مربع ساخته شده است . تاريخ ساخت يا تعمير آن در سر درب ورودي سال ۱۹۰۷ ميلادي را نشان مي دهد . ساختمان اين بنا شباهت زيادي به کليساي سنت استپانوس در جلفا دارد و بي شک قسمتي از ساختمان به عنوان کليسا کاربري داشته است . پل هاي خداآفرين: يکي از آثار قديمي و مهم شهرستان پل هاي قديمي و تاريخي خداآفرين مي باشد . در نزديکي شهرخمارلو دو پل قديمي به چشم مي خورد که يکي خراب شده ولي ديگري تعمير شده است و هنوز هم براي پياده قابل استفاده است . طول پل سالم ۱۶۰متر است که ۱۲۰ متر متعلق به ايران و ۴۰ متر متعلق به جمهوري آذربايجان است . محل پل ها تنگ ترين معابر رود ارس مي باشد که بستر سنگي دارد ولي ساير جاهاي محل عبور رود آهکي و نرم است که در آن زمان براي ساختن پل توانايي و امکانات نداشتند . قصر آينالو: از ديگر جاذبه هاي تاريخي و مهم و جذاب شهرستان قصر آينالو مي باشد . اين قصر در ته يکي از دره ها در روستاي آينالو قرار دارد اين قصر به ثروتمند معروف ارمني دوران قاجاريه (طومانياس) بوده است .از ساختمان با عظمت آن امروزه چيزهاي زيادي باقي نمانده است . بناي نيمه سالم و باقي‌مانده اين عمارت که در جهت شمال جنوب ساخته شده است در حدود ۱۲*۲۰ متر مي باشد که قسمت جنوبي آن از در اصلي تا جنوب ۵/۶ متر مي باشد اين ساختمان ۳ طبقه يعني (قسمت جنوبي) سه طبقه ولي بقيه ساختمان ها ۲ طبقه مي باشد . نامگذاري اين قصر به نام آئينه لوبه خاطر سقف فلزي و درخشندگي بيش از حد آن بوده و چون مردم براي اولين بار شاهد اين چنين سقفي مي شدند آن را آئينه لو ناميدند ييلاق ها: ييلاقهاي متعدد در مناطق کوهستاني علاوه بر زيبايي طبيعي‌شان فرصت مناسبي براي مشاهده فرهنگ عشايري فراهم مي‌کنند. چپرلي و آغداش از ديدني‌ترين ييلاق‌ها هستند. زيارتگاهها: تعداد زيادي زيارتگاه در روستاهاي شهرستان پراکنده اند. اين اماکن در حالت کلي ٔبر چسب امامزاده ندارند و وجه تقدس آنها اغلب واضح نيست. براي مثال از نام زيارتگاه بابا سيف الدين، در نزديکي روستاي گرمناب، معلوم نيست که فرد مذکور چه مقامي داشته است. جالب آنکه در اکثر موارد حتي نشانه‌اي از قبر در محل زيارتگاه ديده نمي‌شود. موسيقي عاشقي، ره آورد شهرستان سنت عاشقي در فرهنگ ترکي آناتولي،آذربايجان و ايران در عقايد شمني ترکان قديم ريشه دارد. عاشقهاي قديم با لغاتي مانند بخشي، دده (روحاني) و اوزان ناميده شده‌اند. انتقال شفاهي فرهنگ، ترويج ارزش‌ها و سننن فرهنگي از جمله وظايف اين صنف بود. ٔبر اساس حماسه نامه دده قورقود ريشه عاشقها حد اقل به قرن هفتم ميلادي مي‌رسد. کتاب دده قورقود شامل ۱۲ داستان راجع به دوران مهاجرت اوغوزها، قبيله‌اي صحرا گرد از ترکان، از آسياي ميانه به ترکيه و آذربايجان است. طبيعي است که موسيقي عاشقي در طي اين مهاجرت و درگيري‌هاي مربوطه با ساکنين اوليه سرزمين‌هاي اشغال شده تکامل يافت. با اين حال هسته اوليه موسيقي، يعني توصيف حماسي زندگي ٔ تا عصر حاضر حفظ شده است. موسيقي عاشقي تا همين اواخر به ديده تحقير نگريسته مي‌شد. بعد از پايان جنگ ايران و عراق فعاليت عاشقها رسماً مجاز شد و رسول قرباني، بعنوان عاشق پيش کسوت، براي اجرا کنسرت به فرانسه و هلند فرستاده شد. در نتيجه موقعيت اجتماعي عاشقها به سرعت ترفيع يافت. اجراهاي عاشقي از محافل خصوصي مهاجرين قره داغي در حومه‌هاي تهران و تبريز به کنسرت‌هاي بزرگ کشيده شد. اين کار نوعي رنسانس فرهنگي بود که موقعيت عاشق‌ها را، به مثابه حافظان فرهنگ، به شدت تقويت کرد. به نظر مي‌آيد که اکثر عاشق‌هاي مطرح معاصر از شهرستان خدا آفرين آمده اند. از اين نقطه نظر ميتوان سهم مثبت شهرستان را در هويت فرهنگي اهالي آذربايجان مقياس کرد. چهره‌هاي شاخص کريم پاشا بهادري، يکي از خوانين منطقه، در اواخر حکومت پهلوي وزير اطلاعات بود و، به خاطر روابط ويژه‌اش با فرح، در سياست ايران نقش موثري داشت. اسدلله محمد خانلو از چهره‌هاي با نفوذ رژيم سلطنتي بود و به همين خاطر جزٔ فهرست ۳۳۵ نفره‌اي بود که طبق گزارش روزنامه اطلاعات در روز يکشنبه ۲۷خرداد ۱۳۵۸ اموالشان مصادره شد.مير صمد خان، پسرش مير حسن خان و نوه‌اش چنگيز خان مير احمدي در اوضاع سياسي منطقه نقش داشته اند. حکيم ابوالقاسم نباتي از شاعران بنام ارسباران است که در روستاي اوشتبين چشم به دنيا گشوده است. از شاعران معاصر مي توان از بهمن زماني و ستار گل محمدي نام برد. آندره آغاسي، قهرمان سابق تنيس جهان، فرزند يکي از ارمنيان اهل روستاي قشلاق است که در بحبوحه تخليه روستا به آمريکا مهاجرت کرده بود . اهالي شهرستان خدا آفرين در حفظ و توسعه موسيقي عاشقي نقش عمده‌اي داشته است. از عاشق‌هاي مهم معاصر ميتوان عاشق رسول قرباني (متولّد روستاي عباس آباد) و عاشق چنگيز مهدي پور (متولد روستاي وينق) را نام برد.