ایسنا/ یک کنشگر میراث فرهنگی گفت: چهارتاقی یا همان آتشکده ساسانی «رُهنی» در فراشبند (استان فارس) مورد تعرض پیاپی تاراجگران اموال تاریخی قرار گرفته و ساختار آن به هم ریخته و زیر و رو شده است.

سیاوش آریا، کنشگر و پژوهشگر میراث فرهنگی درباره وضعیت دو آتشکده رهنی و نقاره‌خانه در فراشبند استان فارس نوشت:‌ «چهارتاقی‌ها یا همان آتشکده‌ها از جمله آثار بسیار ارزشمند و یگانه تاریخی کشور است که از دید پژوهش‌های تاریخی و مطالعه‌های باستان‌شناختی، نزد کارشناسان از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. همچنین این گروه از آثار تاریخی از دیدگاه تاریخ اجتماعی، آداب و آیین مردم گذشته و تاریخ ادیان قابل بررسی و پژوهش است و می‌تواند به عنوان پایان‌نامه کارشناسی ارشد و دکترای دانشجویان رشته‌های باستان‌شناسی، ایران‌شناسی، تاریخ، معماری، راهنمایان گردشگری و پژوهش هنر و ادیان مورد بهره قرار گیرد. از سویی، چهارتاقی‌ها به سبب سادگی فرم و ریخت آن و معماری ویژه و جایگاه آیینی که نزد ایرانیان دارد، از جمله یادمان‌های تاریخی ورجاوند (مقدس) کشور به شمار می‌آیند و پاسداری و حفاظت و نگهدای از آن‌ها امری ضروری به شمار می‌آید. با این همه، وضعیت نگهداری چهارتاقی‌ها یا همان آتشکده‌ها در کشور نامناسب است و بیشتر این یادمان‌های تاریخی و فرهنگی در شرایط خوبی به سر نمی‌برند.

اما در شهرستان فراشبند در جنوب سرزمین پارس (استان فارس) که پایتخت چهارتاقی‌های کشور به شمار می‌آید و ۱۹ چهارتاقی ساسانی تا کنون در آن شناسایی و ثبت ملی شده است، وضعیت چهارتاقی‌ها نه تنها مناسب نبوده، بلکه از حفاظت درستی نیز برخوردار نیستند و سوداگران اموال تاریخی و فرهنگی و قاچاقچیان به بهانه‌های خیال‌انگیز و پوچ یافتن گنجی که هیچ‌وجود خارجی ندارد و توهمی بیش نیست به جان آن‌ها افتاده و با کند و کاوهای غیرمجاز در درون آتشکده‌ها آسیب‌های برگشت‌ناپذیری را بر پیکره یادگار ساسانیان وارد آورده‌اند.

تخلیه آسفالت در محدوده چهارتاقی نقاره‌خانه

در بازدید میدانی نگارنده در تاریخ دهم بهمن ماه سال گذشته از چند چهارتاقی شهرستان فراشبند، وضعیت حفاظتی آن‌ها نامناسب بود. یکی از این چهارتاقی‌های ساسانی، که به گونه مجموعه‌ای از آثار برجای مانده و از دید پژوهش‌های تاریخی و مطالعه‌های باستان شناختی نزد کارشناسان امر از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است، چهارتاقی یا همان آتشکده ساسانی نامدار به «رُهنی» است. شوربختانه به سبب کوتاهی مسئولان میراث فرهنگی و دیگر نهادهای مسئول و کمبود شدید نیروهای یگان حفاظت میراث فرهنگی و تجهیزات وابسته، سوداگران اموال تاریخی و فرهنگی و قاچاقچیان از فرصت استفاده کرده و بارها به آن یورش برده و جای جای یادگار ساسانیان را با کند و کاوهای غیرمجاز خود سوراخ سوراخ کرده و آسیب‌های برگشت‌ناپذیری را وارد آورده و ساختار آن را به‌هم ریخته و زیر و رو کرده‌اند. کندوکاوهای غیرمجاز قاچاقچیان درون عرصه آتشکده ساسانی بی‌شمار است و بیانگر نبود نظارت مسئولان مربوطه است تا جایی که، سوداگران اموال تاریخی و فرهنگی زیر یکی از پایه‌های چهارتاقی گودالی بزرگ و چند متری پدید آورده و این اثر ساسانی در خطر ریزش قرار گرفته است. همچنین گذشت زمان و عوامل طبیعی و بدتر از همه، انسانی و فرسودگی این اثر ارزشمند تاریخی سبب شده تا بیشتر مصالح آن روی زمین آوار و به تلی از سنگ تبدیل شود.

چهارتاقی ساسانی نقاره‌خانه فراشبند از جمله چهارتاقی‌های سالم در استان فارس و کشور

تَرَک و شکاف‌ها در اثر گذشت زمان و عوامل طبیعی نیز روی دیوارها و بدنه چهارتاقی رُهنی پدید آمده و نمایان است و آن را در خطر ریزش قرار داده است.
همچنین، در گورستان دوران اسلامی که در پایین و چندین متری چهارتاقی وجود دارد و دارای سنگ گورهای ارزشمند با تاریخ دوره صفویه تا قاجاریه در آن آشکار است، قاچاقچیان به بهانه‌ یافتن گنج زیر آن‌ها را خالی کرده و با کندوکاوهای غیرمجاز خود بدان‌ها آسیب شدیدی وارد کرده‌اند.
هم‌اینک وضعیت آتشکده ساسانی رُهنی بسیار نامناسب و در خطر ریزش پایه‌ها و بدنه قرار دارد و نیازمند رسیدگی فوری و به اصطلاح اورژانسی است.
آتشکده رهنی مجموعه‌ای بوده که هنوز ویرانه‌های تالار طواف، راهروها و جایگاه نگهداری آب در آن نمایان است و کارشناسان آن را از آنِ اوایل دوران ساسانی می‌دانند که از ارزش بسیار ویژه‌ای برخوردار است.

آثاری از حفاری غیرمجاز در پایین دست چهارتاقی ساسانی نقاره‌خانه فراشبند

نشانه‌های برپا کردن آتش در چهارتاقی ساسانی نقاره‌خانه فراشبند

در دنباله از چهارتاقی ساسانی نامدار به نقاره‌خانه در شهرستان فراشبند نیز بازدید کردم که وضعیت آن هم نامناسب بود. در پایین آتشکده، کندوکاوهای غیرمجاز سودجویان اموال تاریخی و فرهنگی نمایان بود. همچنین در پایین یادگار ساسانیان پسماندهای عمرانی از جمله آسفالت ریخته شده و چهره زننده‌ای را به نمایش گذاشته است. چشم‌انداز و حریم درجه یک آن در سال‌های گذشته به وسیله نصب تیرها و دکل‌های برق خدشه‌دار شده و قانون‌های میراث فرهنگی به زیر پا گذاشته شده است.

سیاوش آریا می‌گوید در سه سال گذشته، بارها شاهد به آتش کشیدن پایه‌های آتشکده نقاره‌خانه فراشبند بوده است.

اما بدتر از همه، به آتش کشیدن پایه‌های چهارتاقی نقاره‌خانه از سوی بی‌خانمان‌ها و معتادان است که در چند سال گذشته، پیاپی تکرار شده و بر شدت آن نیز افزوده شده است. گواه آن بازدیدهای میدانی در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۲ خورشیدی است که آن‌ها را در خبرگزاری ایسنا گزارش کرده و به آگاهی مسئولان وقت میراث فرهنگی استان رسانده بودم. به گفته مسئولان وقت میراث فرهنگی پایه‌های چهارتاقی در همان زمان پاک‌سازی شده بود، ولی دوباره و در اندازه بزرگ‌تر و شدیدتر چنین دست‌درازی صورت گرفته است. از سویی، تابلو معرفی میراث فرهنگی در کنار چهارتاقی که چند سال پیش وجود داشت، کنده و یا ربوده شده است. همه این موارد درحالی انجام گرفته است که آتشکده نقاره‌خانه بر سر جاده اصلی و در نزدیکی شهر فراشبند جای دارد و روشن نیست چگونه و به وسیله چه کسانی، یادگار ساسانیان مورد دست‌درازی‌های گسترده قرار گرفته است.

دکل‌های برق که حریم درجه یک و بصری این اثر تاریخی را مخدوش کرده است.

سخن در خور نگرش این است که مسئولان میراث فرهنگی کشور در گزارش و گفت‌وگوهای خود، شتاب و گسترش روزافزون کندوکاوهای غیرمجاز در زمان ناآرامی‌ها و جنگ را رد کرده و شرایط را عادی جلوه می‌دهند، ولی بازدیدهای میدانی از شمال تا جنوب، از باختر تا خاور استان فارس چیز دیگری را نشان می‌دهد و در دیگر استان‌ها نیز وضعیت به همین منوال است و بهتر است مسئولان میراث فرهنگی چاره‌ای ریشه‌ای برای آن بیابند؛ زیرا با رد آن‌ها نه تنها چالش موجود برطرف نخواهد شد، بلکه وضعیت به مراتب نیز بدتر خواهد شد.

مصالح آتشکده رهنی که ویران و رها شده است

ترک‌های ایجاد شده در آتشکده رهنی که آن را در معرض خطر و ریزش قرار داده است

نکته غم‌انگیز داستان که باید به آن اشاره شود بی‌تفاوتی مسئولان میراث فرهنگی شهرستان فراشبند است؛ زیرا در کنار آتشکده نقاره‌خانه به مدیر پیشین اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان که از آن شماره‌ای داشتم زنگ زده و خواستار حضور ایشان در محل شدم، ولی شوربختانه او در شهرستان حضور نداشت و شماره یگان حفاظت شهرستان یا مدیر اداره میراث فرهنگی را در اختیار نگذاشت. این موضوع نشان می‌دهد تا حفاظت و پاسداری درست و اصولی از یادمان‌های تاریخی و فرهنگی فاصله بسیار است.

با این همه و بر پایه مسئولیت اجتماعی خویش موارد مطرح شده و کند و کاوهای غیرمجاز را به آگاهی معاون میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان رسانده و خواستار پیگیری و رفع دشواری‌های آن‌ها شده‌ام.

حفاری‌ عمیق به انگیزه گنج‌یابی زیر یکی از پایه‌های آتشکده رهنی

حفاری عمیق در گورستان تاریخی در نزدیکی آتشکده ساسانی رهنی

بنا بر پایه سندهای تاریخی چهارتاقی نقاره‌خانه به دستور مهرنرسه یا مهرنرسی وزیر بهرام پنجم ساسانی ساخته شده است و مجموعه‌ای برجای مانده و یکی از سالم‌ترین چهارتاقی‌های ساسانی کشور است.»

حفاری‌های غیرمجاز در میان آتشکده ساسانی

گودال بزرگی که زیر یکی از پایه‌های چهارتاقی ساسانی رهنی ایجاد شده و خطر ریزش آن را در پی دارد.

بازدیدکننده‌ها روی دیوار چهارتاقی رهنی که احتمال ریزش و تخریب آن وجود دارد.

عکس‌ها را سیاوش آریا دهم بهمن ماه ۱۴۰۴ سال گذشته گرفته است.

آخرین خبر فارس در اینستاگرام :
https://instagram.com/fars.online