ایرنا/ رئیس مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران با بیان اینکه پیش‌بینی زلزله در آینده دور از دسترس نیست، گفت: توسعه شبکه‌های لرزه‌نگاری، افزایش داده‌های علمی و بهره‌گیری از هوش مصنوعی می‌تواند زمینه پیش‌بینی زمین‌لرزه را در سال‌های آینده فراهم کند.

رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران، نمایندگان پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و نماینده موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران همراه با سید محمد آقامیری رییس کمیته عمران شورای اسلامی شهر تهران، امروز دوشنبه پنجم مرداد از سه شتاب‌نگار و یک لرزه‌نگار در روستاهای نسا، آزادبر و سیجان و لرزه‌نگار درون‌گمانه‌ای با عمق ۱۰۰ متر در پارک نهج البلاغه بازدید کردند.

محمدرضا حاتمی رئیس موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران در این بازدید گفت: سامانه هشدار سریع که با همت شهرداری تهران راه اندازی شد یکی از الگوهای خیلی خوب حمایت از بحث‌های علمی در کشور است واقعاً باید به تیم شهرداری تهران و سازمان مدیریت بحران شهر تهران تبریک گفت.

وی افزود: هر چه ایستگاه های لرزه نگاری و شتاب نگاری در کشور زیاد شود، شناخت ما از زمین از گسل ها و جابجایی ها بیشتر می شود و دانش ما را نسبت به منطقه ای که در آن قرار داریم افزایش می دهد.

حاتمی ادامه داد: شما اگر در بحث زلزله داده های خوبی داشته باشید می تواند کمک کند به شناخت بهتر آن منطقه و گسل ها و وقتی تعداد ایستگاه افزایش پیدا می کند ما می توانیم خرد لرزه هایی که در حالت طبیعی احساس نمی شود را ثبت کنیم و این در کارهای مطالعاتی به منظور اینکه بفهمیم آیا در این منطقه گسل های فعالی وجود دارد یا خیر به ما کمک کند. این داده ها در تقسیم بندی ها و در آیین نامه هایی که برای ساخت و ساز نوشته می شود به ما کمک می کند تا با این کار خسارات زلزله را کاهش دهیم.

رئیس موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران اضافه کرد: اگر در خیلی از کشورهای پیشرفته به ویژه ژاپن مثلاً زلزله بین ۷ تا ۸ ریشتر هیچ خسارتی به مردم نمی‌زند، این مساله به آیین نامه های ساخت و ساز و دانشی که به علم زلزله منطقه خودشان کسب کردند بر می گردد. یعنی شما وقتی که می دانید بزرگی زمین لرزه در این منطقه می‌تواند فلان عدد باشد یا در مسیر گسل نباید ساخت و ساز بلندی داشته باشید آیین نامه‌ها را طوری تنظیم می کنید که مثلاً در حریم گسل شما این سازه را نسازید یا این سازه را با ارتفاع نسازید و وقتی در ساخت و ساز شما این مقررات را رعایت کنید، تلفات و خسارات کمتر می شود و آمادگی ما در برابر زلزله بالاتر می رود.

وی با بیان اینکه بحث شتاب نگار و سیستم هشدار سریع زلزله حرکت در مرز دانش است، یادآور شد: از زمانی که زمین لرزه اتفاق می افتد تا زمانی که موج مخرب آن که موج ثانویه است برسد، در این چند ثانیه شما در صورت اطلاع می توانید زودتر اعلام هشدار کنید تا مردم خودشان را آماده کنند یا مثلاً شبکه برق، گاز آب را از مدار خارج کنید و دستگاه های امدادی نیز آمادگی پیدا کنند تا حجم آسیب ها کاهش پیدا کند.

حاتمی در پاسخ به این سوال که آیا روزی می رسد که بتوان زلزله را پیش بینی کرد، گفت: به اعتقاد من بله، ولی نیاز به داده دارد. هر پدیده طبیعی‌ای قابل مدل کردن است یعنی شما باید ابتدا بتوانید این پدیده را مدل کنید. یعنی اینکه یک معادله چند مجهولی را حل کنید و تعداد مجهولات وقتی زیاد می شود تعداد معادلات شما باید بیشتر باشد تا بتوانید حلش کنید. اگر شما بتوانید این داده ها را ثبت کنید قطعاً می توانید معادلاتتان را حل کنید . مثلا اگر به جای ۶۰ ایستگاه لرزه نگاری ۶۰۰ یا ۶ هزار ایستگاه داشته باشیم، همزمان ۶ هزار دیتا و داده دارید و با این داده ها زیاد می توانید مجهولی که وجود دارد را دقیق‌تر تخمین بزنید و حل کنید.

وی افزود: من اعتقاد دارم اگر شما سنسورهایی داشته باشید که حرکت و جابجایی گسل و دمای زمین، استرس و شتاب زمین را در نقاط مختلف ثبت کنند، این داده ها اگر دست به دست هم بدهد و از حالت محلی خارج شود و به صورت گلوبال اجرا شود و اگر هوش مصنوعی به کمک علم زلزله شناسی بیاید در آینده احتمالا می توان زلزله را پیش بینی کرد.

راه‌اندازی سامانه هشدار سریع زلزله تا ۲ سال آینده

رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران نیز در این بازدید اظهارکرد: توسعه شهر تهران در طول چند دهه گذشته چه پیش از انقلاب چه بعد از آن باعث شده که این توسعه در مجاورت و حتی بر روی پهنه های گسلی ادامه پیدا کند و در معرض و در مواجهه با ریسک زلزله قرار بگیرد. به هر حال اگر می خواهیم تهران یک شهر تاب آور در برابر زلزله باشد چاره ای نیست جز اینکه بدانیم که رفتارهای این گسل ها در چه وضعی است و با واقعیت های فیزیکی و جغرافیایی و علمی این پهنه آشنا باشیم.

علی نصیری با بیان اینکه تهران دو گسل اصلی و چندین گسل متوسط و فرعی دارد، ادامه داد: گسل اصلی تهران گسل شمال تهران است که از اطراف شهر پردیس با گسل مشا تقاطع پیدا می کند و در منتها الیه شمالی تهران از سوهانک وارد تهران می شود و در منطقه ۲۲ از تهران خارج می شود و به سمت طالقان و کرج می‌رود. در جنوب تهران هم گسل های دوقلوی ری و کهریزک یا شمال و جنوب ری را داریم. علاوه بر این در وسط تهران هم در مناطق مختلف، گسل های متوسط و کوچک فراوان داریم.

نصیری اضافه کرد: برای مدیریت مساله زلزله در حد دانش روز دنیا یکی از اقدامات در حال انجام، احداث و توسعه و راه‌اندازی قریب‌الوقوع سامانه هشدار سریع زلزله است. سامانه هشدار سریع زلزله سامانه ای بسیار پیشرفته و پیچیده و در واقع حرکت بر لبه های دانش و مبتنی بر فناوری روز دنیا و یک مقوله هایتک است. در دنیا حدود ۲۰ کشور در حال کار روی این مقوله هستند و کمتر از ۱۰ کشور توانستند این سامانه را به بهره‌برداری نهایی برسانند. تهران و درواقع ایران اگر بتوانند این سامانه را به افتتاح نهایی برسانند یکی از این ۱۰ کشور خواهد بود که بر اساس برآوردها و اقدامات در حال انجام تا کمتر از دو سال دیگر این سامانه در تهران آماده بهره برداری خواهد شد.

رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران یادآور شد: برای اینکه سامانه هشدار سریع زلزله را راه اندازی کنیم به ۵۰ شتاب نگار به عنوان سنسورها و حسگرهایی که بتوانند لرزه ها یا وقوع زمین لرزه رو احساس کنند، نیاز است. زلزله دو موج دارد موج اولیه یا پرایمری (P) و موج ثانویه یا سکندری (S) که موج مخرب موج ثانویه است. موج اولیه مخرب نیست فقط شتاب نگارهای ما آن را دریافت می‌کنند و این فاصله حالا ممکن است مثلاً بین پنج تا ۲۰ ثانیه‌ بسته به کانون زلزله به ما زمان بدهد.

به گفته وی اگر کانون زلزله جایی نزدیک تهران باشد مثلاً اگر منطقه رودبار قصران باشد شاید بین سه تا پنج ثانیه زمان داشته باشیم تا متوجه وقوع زلزله اصلی بشویم و اگر جایی مثل دماوند باشد شاید حدود ۱۰ تا۱۲ ثانیه وقت داشته باشیم و اگر جایی مثل فیروزکوه باشد شاید حدود ۳۰ ثانیه وقت داشته باشیم اما برای زلزله های مخرب تهران زمانی در حدود ۱۰ تا ۱۵ ثانیه داریم تا اقدامات مهم برای جلوگیری از آسیب های ثانویه را انجام دهیم. از جمله قطع گاز و برق؛ آماده‌سازی بیمارستان ها و زندان ها، آتش نشانی ها، ایستادن قطارهای مترو و اقدامات مرتبط در دستگاه های مختلف که تعداد آن ها به ۳۲ دستگاه می‌رسد.

وی با بیان اینکه در مجموع در تهران ۵۰ شتاب نگار توسط سازمان پیشگیری و مدیریت بحران نصب شد، گفت: در تمام دوره های قبلی ۲۴ ایستگاه شتاب نگاری ساخته شده بود که در داخل آن سنسور شتاب نگار نصب شده بود اما در این دوره از مدیریت شهری به تنهایی ۲۶ شتاب نگار جدید نصب کردیم و دو مورد از ایستگاه های قبلی هم که جانمایی‌های آنها ایراد داشت جابجا شدند.

نصیری در ادامه بیان کرد: برای نهایی کردن این کار به نرم افزاری نیاز بود که این اطلاعات حاصل از دریافت امواج زلزله توسط این شتاب نگارها را آنالیز و تحلیل می‌کرد این نرم افزار که یک کار بسیار ارزشمند علمی بود توسط یکی از دانشگاه های داخلی با کمک پژوهشگران و دانشمندان سایر موسسات پژوهشی نوشته و تحویل سازمان شد اما چون قانونگذار، وزارت علوم شامل موسسه دانشگاه تهران و یا پژوهشگاه بین المللی زلزله را مسئول راه اندازی سامانه هشدار سریع زلزله و مسئول بهره برداری از این سامانه می‌داند ما باید این سامانه را به آنها بدهیم تا این سامانه را بهره‌برداری برسانند.

به گفته وی با رایزنی‌هایی انجام شده قرار بر این شد که تامین منابع مالی توسط سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران به نمایندگی از شهرداری تهران انجام شود و قراردادی با پژوهشگاه بین‌المللی زلزله ذیل وزارت علوم منعقد و ناظر قرارداد هم موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران تعیین شد و قرار شد که تا یک دوره زمانی کمتر از دو سال آینده این سامانه به بهره برداری برسد.

کاهش تا ۶۰ درصدی مرگ و میر با راه اندازی سامانه هشدار سریع زلزله

رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران با اشاره به اینکه مطالعات نشان داده که مرگ و میر بعد از زلزله در اثر راه اندازی سامانه هشدار سریع زلزله می تواند ۴۰ تا ۶۰ درصد کاهش پیدا کند، عنوان کرد: مطالعات مختلفی که در کشورهای مختلف جهان انجام شده این را نشان می دهد که سه کشور جهان (ژاپن، آمریکا و مکزیک) با وقوع زلزله بر اساس استفاده از شتاب نگارها، هشدار عمومی به مردم‌شان می دهند و هفت کشور دیگری که در حال کار روی این موضوع و سامانه هستند بیشتر روی اینکه زیرساخت‌ها و شریان های حیاتی شان را به طور خودکار و اتوماتیک در لحظه وقوع زلزله مدیریت کنند متمرکز هستند.

وی در مورد مجموعه لرزه نگارهای نصب شده نیز با بیان اینکه لرزه نگارها برای سامانه های تخمین خسارت کاربرد دارند، توضیح داد: ایستگاه لرزه نگاری محل دقیق وقوع زلزله، عمق آن و ویژگی‌ها و بزرگای زلزله که چند ریشتر بوده و مواردی از این دست را به ما اعلام می‌کند. موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران و پژوهشگاه زلزله حدود ۱۲ لرزه نگار در تهران و در کل کشور حدود ۱۰۰ لرزه نگار دارند که عمده آنها سطحی هستند یعنی در عمق نهایتاً یک تا دو متری زمین حفر و نصب شدند. اما ما در سازمان مثلا در یکی از ایستگاه ها لرزه نگار را در عمق صد متری نصب کردیم.

نصیری ادامه داد: برای تشخیص زلزله های بزرگ مشکل مهمی نداشتیم اما برای زلزله‌های کمتر از دو ریشتر با توجه به نویزهای محیط شهری برای لرزه نگارها با توجه به سطحی بودن آنها قابل تفکیک نیست که لرزه ای که لرزه نگار ما حس کرده آیا یک زلزله ریز بوده یا یک نویز بوده است. بر همین اساس فرض بر این بود که مثلاً گسل جنوب تهران غیر فعال است یا بعضا اعلام می شد که گسل ری اصلاً گسل نیست.

تحول دانش زلزله شناسی در تهران با جانمایی ۶ لرزه‌نگار در عمق زمین

رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران اضافه کرد: در این دوره از مدیریت شهری از توسعه مطالعات لرزه نگاری به رغم اینکه وظیفه شهرداری نبود، کما فی السابق حمایت شد و در پنج نقطه تهران چاه‌ها یا گمانه‌هایی به عمق ۵۰ متر و یک مورد نیز به عمق ۱۰۰ متر، حفر و لرزه نگارها درون آن نصب شد. این ۶ لرزه نگار که در عمق زمین قرار گرفت دانش زلزله شناسی در تهران را متحول کرد. مثلا ما در زلزله اخیری که در شهر پردیس شاهدش بودیم موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران به عنوان مرجع زلزله شناسی ۱۲ تا ۱۳ پس لرزه ثبت کرد بعد از اینکه لرزه نگار ما کارش را انجام داد ۲۳۰ پس لرزه ریز ثبت شد. یعنی یک تحول چشمگیر و یک انبوهی از داده های ذی قیمت علمی در حال ثبت است که نگاه ها به رفتار گسل های تهران را تغییر می دهد.

بهره‌مندی از اطلاعات لرزه‌نگارها در ضوابط ساخت و ساز
وی خاطرنشان کرد: لرزه نگارها و ثبت داده های آن می تواند ضوابط ساخت و ساز را عوض کند یعنی شما وقتی بفهمید یک گسل فعال است در بحث شهرسازی یک سری ممنوعیت‌ها ایجاد می‌کنید و ضوابط شهرسازی و ساخت وساز و مجوزها را در آن نقطه تغییر می دهید.

معاون پژوهش و فناوری پژوهشگاه بین‌المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله نیز افزود: سامانه هشدار سریع ابزاری است برای کاهش اثرات زلزله با اعلام هشدار در ثانیه‌های اول وقوع زمین لرزه که می تواند نقشی جدی در کاهش تلفات، مجروحین و خسارت های اقتصادی مستقیم و غیر مستقیم زلزله داشته باشد.

انوشیروان انصاری بیان کرد: این یک اقدام خوب توسط شهرداری تهران است و پژوهشگاه زلزله هم به عنوان بازوی فنی در کنار شهرداری تهران قرار دارد و امیدواریم که ثمره این همکاری رسیدن به یک سامانه هشدار سریع کارا، قابل اطمینان و موثر در شهر تهران باشد تا تمام دستگاه‌های مرتبط که بیش از ۳۰ دستگاه را شامل می شود از ثمرات این سامانه استفاده کنند.

حجت الاسلام سید محمد آقامیری عضو شورای اسلامی شهر تهران هم گفت: بازدید از مراکز و ایستگاه‌های شتاب نگار و لرزه نگار انجام شد که در بحث زلزله استفاده و کاربردهای بسیاری دارد. این شتاب نگارها برای پیش‌بینی زمان وقوع زلزله برای بررسی محاسبات لرزه‌هایی که در گسل های مختلف شهر و استان تهران و در کشور به وجود می آید اهمیت بسیار بالایی دارد که وقتی اطلاعات آن جمع آوری می شود منتج به نتایجی می شود که برای مهندسین فنی قابل قضاوت و بررسی می شود که با گسل های فعال و غیر فعال چه رفتاری باید داشت و چه برنامه ریزی‌ای باید داشته باشند.

وی افزود: در مدیریت شهری نیز با توجه به پیش‌بینی‌ای که وجود دارد که زلزله شهر تهران ممکن است دیر یا زود اتفاق بیفتد کارهای زیادی انجام دادیم؛ از جمله بحث مقاوم‌سازی سازه‌ها و زیرساخت‌ها. یکی از این اقدامات مقاوم‌سازی پل‌های سطح شهر است که در گذشته یعنی در حدود ۲۰ سال پیش پیش بینی شده بود. حدود ۶۶ پل نیاز به مقاوم سازی داشت که ۲۴ پل از ۲۰ سال پیش تا قبل از شروع این دوره مقاوم سازی شده بود و از سال ۱۴۰۰ تا الان ما ۲۴ پل یعنی معادل ۲۰ سال گذشته را مقاوم سازی کردیم. برای مقاوم سازی سایر پل‌ها هم برنامه ریزی و طراحی انجام شده و مرحله به مرحله در حال اجرا است.

این عضو شورای شهر تهران درخصوص اهمیت مقاوم سازی پل ها توضیح داد: بر اثر زلزله، احتمال شکستن ستون های این پل‌ها در اثر سست بودن و عدم مقاوم بودن‌شان وجود دارد و عملاً شکستن پل که بعضا از روی اتوبان ها و شریان های اصلی عبور می کند اتوبان را مسدود می کند در حالی که در بحث امدادرسانی در زلزله اولین چیزی که اولویت دارد باز بودن شوارع است.

حجت الاسلام آقامیری با اشاره به بحث نوسازی بافت فرسوده و مقاومت این بافت در برابر زلزله نیز بیان کرد: در این دوره برای نوسازی بافت فرسوده هم طبقه تشویقی و هم پروانه رایگان دادیم تا مشوقی باشد برای سرمایه‌گذاران بخش مسکن و نوسازی.

آخرین خبر تهران در اینستاگرام :
https://instagram.com/online.tehran