ایرنا/ دولت چهاردهم با اختصاص ۴۰ هزار میلیارد تومان (۴۰ همت) اعتبار، تکمیل پروژه راه‌آهن چابهار - زاهدان را در اولویت قرار داده است؛ طرحی راهبردی که با بهره‌برداری از آن، مسیر ریلی جنوب شرق کشور به آب‌های آزاد متصل و ظرفیت‌های ترانزیتی و اقتصادی منطقه بیش از پیش فعال خواهد شد.

سیستان و بلوچستان در جنوب شرق ایران به‌دلیل برخورداری از مرزهای زمینی با افغانستان و پاکستان، دسترسی به آب‌های آزاد از طریق دریای عمان و قرار گرفتن در مجاورت یکی از مهم‌ترین مسیرهای ارتباطی منطقه، موقعیتی متفاوت در جغرافیای اقتصادی کشور دارد؛ در این میان چابهار به‌عنوان تنها بندر اقیانوسی ایران نقطه‌ای است که می‌تواند حلقه اتصال ایران به آب‌های آزاد و بازارهای شرق و شمال اقیانوس هند باشد.
اما تحقق کامل این ظرفیت نیازمند شبکه‌ای از زیرساخت‌های به‌هم‌پیوسته است؛ از همین منظر راه‌آهن چابهار - زاهدان را باید بخشی از یک منظومه بزرگ‌ توسعه‌ای در جنوب شرق کشور دانست.
عملیات اجرایی راه‌آهن چابهار - زاهدان از سال ۱۳۹۲ آغاز شد؛ پروژه‌ای که به‌دلیل طول مسیر، شرایط دشوار جغرافیایی، عملیات گسترده خاکی، وجود مناطق کوهستانی، ساخت پل‌ها و تونل‌های متعدد و همچنین نیاز به تامین منابع مالی قابل توجه در زمره طرح‌های بزرگ زیرساختی کشور قرار گرفته است.
از طرفی، ارزش روز این طرح نیز حدود ۱.۵ میلیارد دلار اعلام شده است؛ رقمی که به‌خوبی نشان می‌دهد با یکی از بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاری‌های زیرساختی کشور در جنوب شرق کشور مواجه هستیم.

مسیر ۶۳۵ کیلومتری از ساحل مکران تا زاهدان
راه‌آهن چابهار - زاهدان از شهر چابهار آغاز می‌شود و پس از عبور از نیکشهر، ایرانشهر و خاش به زاهدان می‌رسد؛ طول خط اصلی این مسیر ۶۳۵ کیلومتر است و با احتساب خطوط ایستگاه‌ها، طول کل خطوط به حدود ۷۴۴ کیلومتر می‌رسد.
در طول مسیر نیز ۳۲ ایستگاه مسافربری و تشکیلاتی طراحی شده است؛ ایستگاه‌هایی که در آینده می‌توانند علاوه بر جابه‌جایی مسافر و بار به کانون‌های جدید فعالیت اقتصادی در شهرها و مناطق پیرامونی تبدیل شوند.
همچنین در طول مسیر، اجرای حدود ۱۷ کیلومتر تونل و حدود ۲۰ کیلومتر پل خاص پیش‌بینی شده است؛ ارقامی که عمق پیچیدگی فنی و مهندسی پروژه را نشان می‌دهد.
ابعاد عملیات اجرایی راه‌آهن چابهار - زاهدان، تنها با طول مسیر قابل درک نیست؛ برای ساخت این خط ریلی باید میلیون‌ها مترمکعب عملیات خاکی، صدها هزار مترمکعب بتن‌ریزی و صدها کیلومتر عملیات روسازی و ریل‌گذاری انجام شود.
بر اساس مشخصات طرح، مجموع عملیات خاکی در طول مسیر حدود ۷۰ میلیون مترمکعب برآورد شده که معادل جابه‌جایی حدود ۱۰ میلیون کامیون است؛ همچنین حدود ۲.۵ میلیون مترمکعب بتن‌ریزی در پروژه پیش‌بینی شده که معادل تردد حدود ۳۷۵ هزار تراک میکسر برای حمل بتن است.
برای اجرای مسیر نیز حدود ۹۰ هزار تن ریل مورد نیاز بود که معادل حدود ۹۰ هزار شاخه ریل ۱۸ متری اعلام شده است.
این ارقام بیانگر آن است که راه‌آهن چابهار - زاهدان فقط یک پروژه حمل‌ و نقلی نیست بلکه عملیات ساخت آن در ابعادی گسترده، نیازمند زنجیره‌ای از فعالیت‌های مهندسی، تولید مصالح، حمل‌ونقل، ماشین‌آلات، نیروی انسانی و خدمات پشتیبان است.
اهمیت واقعی این پروژه اما در ریل و حجم بتن و خاکبرداری خلاصه نمی‌شود؛ راه‌آهن چابهار - زاهدان در نقطه‌ای از کشور احداث می‌شود که سال‌ها با کمبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل و فاصله از مراکز اصلی اقتصادی کشور مواجه بوده است.
سیستان و بلوچستان یکی از پهناورترین استان‌های کشور محسوب می‌شود و از ظرفیت‌های قابل توجهی در حوزه معدن، تجارت مرزی، شیلات، کشاورزی، گردشگری، صنایع دریایی و بندری برخوردار است.
از منظر کارشناسان، بخش مهمی از این ظرفیت‌ها به دلیل ضعف زیرساخت‌های حمل‌ونقل نتوانسته‌اند متناسب با ظرفیت واقعی خود رشد کنند بنابراین راه‌آهن می‌تواند بخشی از این محدودیت تاریخی را برطرف کند و امکان انتقال ارزان‌تر و مطمئن‌تر کالا را فراهم آورد.

نقش پررنگ راه آهن چابهار - زاهدان در رونق گردشگری و ترانزیت کالا
از طرفی ظرفیت پیش‌بینی‌شده برای این خط ریلی، سالانه حدود هشت میلیون تُن بار اعلام شده است؛ این ظرفیت بیش از هر چیز نشان‌دهنده جایگاه حمل‌ونقل باری و ترانزیتی در اجرای این طرح است.
پیش‌بینی شده است که تا سال ۱۴۲۰ بیش از چهار میلیون مسافر از طریق این خط ریلی جابه‌جا شوند؛ بنابراین، هرچند نقش باری و ترانزیتی پروژه بسیار پررنگ است اما در افق بلندمدت، حمل‌ونقل مسافری نیز می‌تواند به یکی از کارکردهای مهم آن تبدیل شود.
اتصال شهرهای نیکشهر، ایرانشهر، خاش و زاهدان به چابهار از طریق شبکه ریلی می‌تواند دسترسی مردم این مناطق به یک شیوه حمل‌ونقل ایمن و منظم را افزایش دهد و در کنار آن زمینه رونق سفر و گردشگری در بخش‌های مختلف استان را فراهم کند.
اما مهم‌ترین تحول احتمالی این پروژه را باید در حوزه ترانزیت جست‌وجو کرد؛ چابهار می‌تواند دروازه دریایی ایران برای کشورهایی باشد که به آب‌های آزاد دسترسی مستقیم ندارند، افغانستان یکی از مهم‌ترین این کشورهاست و در صورت تکمیل زیرساخت‌های لازم، می‌تواند از ظرفیت بندر چابهار برای دسترسی به تجارت دریایی استفاده کند.
اتصال چابهار به زاهدان و سپس پیوند آن با شبکه ریلی کشور و مسیرهای منتهی به مرزهای شرقی، امکان شکل‌گیری یک مسیر ترانزیتی گسترده‌تر را فراهم می‌کند؛ مسیری که می‌تواند در آینده به بازارهای افغانستان و آسیای مرکزی دسترسی پیدا کند.
یکی از مهم‌ترین حوزه‌هایی که می‌تواند از این پروژه بهره ببرد، بخش معدن است؛ جنوب شرق ایران و مناطق پیرامونی سیستان و بلوچستان از ظرفیت‌های معدنی قابل توجهی برخوردارند و توسعه این بخش نیازمند شبکه حمل‌ونقل پرظرفیت است بنابراین، توسعه راه‌آهن می‌تواند به فعال‌تر شدن معادن، کاهش هزینه حمل و در نهایت افزایش جذابیت سرمایه‌گذاری در این بخش منجر شود.

ظرفیت مناسب پروژه راه آهن چابهار - زاهدان برای توسعه شهرهای در میانه مسیر
ایرانشهر در این میان می‌تواند یکی از نقاط مهم باشد؛ قرار گرفتن این شهر در میانه مسیر چابهار - زاهدان، ظرفیت مناسبی برای شکل‌گیری مراکز صنعتی و لجستیکی ایجاد می‌کند، نیکشهر و خاش نیز می‌توانند از مزایای دسترسی به شبکه ریلی بهره‌مند شوند.
در واقع، اثر پروژه تنها در دو نقطه ابتدا و انتهای مسیر خلاصه نخواهد شد و در صورت برنامه‌ریزی صحیح، شهرهای واقع در مسیر نیز می‌توانند از فرصت ایجادشده استفاده کنند.
راه‌آهن همچنین می‌تواند در توسعه سواحل مکران نقش مهمی ایفا کند؛ مکران در سال‌های اخیر به‌عنوان یکی از مهم‌ترین پهنه‌های توسعه‌ای کشور مورد توجه قرار گرفته و چابهار در مرکز این پهنه قرار دارد.

تحقق اهداف توسعه مکران بدون شبکه حمل‌ونقل مناسب دشوار است زیرا سرمایه‌گذاری در یک منطقه زمانی توجیه پیدا می‌کند که دسترسی به مواد اولیه، نیروی انسانی، بازار و زیرساخت‌های صادراتی فراهم باشد بنابراین راه‌آهن می‌تواند در کنار بندر، جاده و صنایع، یکی از ستون‌های اصلی این توسعه باشد.

افزایش مسیرهای تجاری ایران با خط ریلی چابهار - زاهدان
از منظر تجارت خارجی نیز این پروژه می‌تواند به افزایش تنوع مسیرهای تجاری ایران کمک کند؛ کشوری با موقعیت جغرافیایی ایران می‌تواند از مسیرهای متعدد دریایی، ریلی و جاده‌ای برای ارتباط با بازارهای منطقه استفاده کند.

ایجاد مسیر چابهار - زاهدان و اتصال آن به شبکه ریلی کشور امکان استفاده گسترده‌تر از ظرفیت دریای عمان و اقیانوس هند را فراهم می‌کند و می‌تواند جایگاه چابهار را در معادلات تجاری ایران ارتقا دهد.
در چنین شرایطی چابهار دیگر فقط بندری برای تخلیه و بارگیری کالا نخواهد بود بلکه می‌تواند به یک قطب لجستیکی تبدیل شود؛ محلی که کالا در آن علاوه بر ورود و خروج، خدمات انبارداری، بسته‌بندی، توزیع، پردازش و انتقال بین شیوه‌های مختلف حمل‌ونقل را دریافت کند.
این موضوع برای سیستان و بلوچستان اهمیت زیادی دارد؛ یکی از چالش‌های توسعه در مناطق کمتر برخوردار این است که منابع و مواد خام منطقه خارج می‌شوند اما بخش اصلی ارزش افزوده در مناطق دیگر ایجاد می‌شود، توسعه شبکه حمل‌ونقل و صنایع مرتبط می‌تواند این روند را تغییر دهد.

اگر در کنار راه‌آهن، مراکز فرآوری، صنایع پایین‌دستی، انبارهای بزرگ، پایانه‌های بار و خدمات لجستیکی ایجاد شود بخشی از ارزش افزوده می‌تواند در خود استان باقی بماند و اشتغال بیشتری ایجاد کند.
راه‌آهن همچنین می‌تواند بخشی از فشار موجود بر شبکه جاده‌ای جنوب شرق کشور را کاهش دهد انتقال بارهای سنگین و حجیم از جاده به ریل، علاوه بر کاهش مصرف سوخت می‌تواند استهلاک جاده‌ها و هزینه‌های نگهداری آنها را کاهش دهد و ایمنی مسیرهای جاده‌ای را افزایش دهد.
از منظر محیط زیست نیز حمل ریلی در مقیاس بالا می‌تواند به کاهش مصرف انرژی و انتشار آلاینده‌ها در مقایسه با جابه‌جایی گسترده بار با کامیون کمک کند.

توسعه متوازن در سیستان و بلوچستان با راه‌آهن چابهار - زاهدان

راه‌آهن چابهار - زاهدان از سوی دیگر می‌تواند به توسعه متوازن‌تر در سیستان و بلوچستان کمک کند؛ دسترسی به شبکه ریلی، فاصله زمانی و هزینه‌ای شهرهای استان با مراکز اقتصادی کشور را کاهش می‌دهد و امکان جابه‌جایی آسان‌تر مردم و کالا را فراهم می‌کند.
این مساله می‌تواند در بلندمدت بر الگوی سرمایه‌گذاری، اشتغال و حتی پراکندگی فعالیت‌های اقتصادی در استان اثر بگذارد.
در نهایت اهمیت این پروژه را باید در پیوند سه عنصر جغرافیا، زیرساخت و اقتصاد جست‌وجو کرد؛ سیستان و بلوچستان از جغرافیای کم‌نظیری برخوردار است، مرز با دو کشور، دسترسی به اقیانوس و قرار گرفتن در مسیر تجارت شرق و غرب ظرفیت‌هایی هستند که بسیاری از مناطق از آنها بی‌بهره‌اند اما تا زمانی که این جغرافیا به شبکه‌ای از زیرساخت‌های کارآمد متصل نشود ظرفیت آن به طور کامل عملیاتی نخواهد شد.
راه‌آهن چابهار - زاهدان می‌تواند یکی از مهم‌ترین ابزارهای تبدیل این ظرفیت جغرافیایی به مزیت اقتصادی باشد.
این پروژه ریلی در واقع فقط فاصله میان چابهار و زاهدان را طی نمی‌کند؛ این مسیر می‌تواند فاصله میان بندر و بازار، معدن و صنعت، تولید و صادرات و در نهایت میان ظرفیت‌های سیستان و بلوچستان و سهم واقعی این استان از اقتصاد ملی را کاهش دهد.

آخرین خبر سیستان و بلوچستان در اینستاگرام :
https://instagram.com/zahedan_today