مهر/ مسجد تاریخی «بیرون» در ابرکوه یزد، به‌عنوان منزلگاه حضرت امام رضا (ع) در مسیر هجرت به خراسان شناخته می‌شود؛ بنایی که با معماری دو ایوانی و قدمتی متعلق به اوایل دوره اسلامی هر ساله در ۱۷ آبان‌ماه، سالروز ورود امام رئوف به این دیار، محور گرامیداشت تاریخ و هویت کهن ابرکوه قرار می‌گیرد.
در میان آثار تاریخی استان یزد، مسجد بیرون ابرکوه جایگاهی ویژه دارد؛ چرا که بر پایه پژوهش‌های بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی، این مکان به عنوان منزلگاه حضرت امام رضا (ع) در سفر تاریخی ایشان از مدینه به مرو شناخته می‌شود. بر اساس این مستندات، تاریخ ورود امام به ابرکوه ۱۷ آبان سال ۱۹۵ هجری شمسی (۸ ربیع‌الاخر سال ۲۰۱ هجری قمری) ثبت شده و مردم محلی پس از عزیمت آن حضرت، مسجدی را در محل برپایی خیمه ایشان بنا نهادند. ویژگی مهم این بنا آن است که برخلاف «قدمگاه»، به‌عنوان «منزلگاه» یعنی محل اقامت و بیتوته شناخته می‌شود.
این مسجد متعلق به اوایل دوره اسلامی است
مسجد بیرون از جمله قدیمی‌ترین مساجد ایران و متعلق به اوایل دوره اسلامی است که در ۱۷ آذر ۱۳۷۷ با شماره ثبت ۲۱۷۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.این بنا در حال حاضر از نوع مساجد دو ایوانی با حیاط مرکزی است؛ ایوان غربی به گنبدخانه‌ای راه دارد که از داخل مربع و از خارج نیم‌دایره است و ضخامت دیوارهای این بخش در برخی نقاط بیش از ۱۷۰ سانتی‌متر گزارش شده است.
ایوان شرقی کوچک‌تر است و تنها ورودی فعلی مسجد در جبهه شمالی از طریق اتاقی به ایوان غربی باز می‌شود. بر پیشانی سردر ورودی نیز کتیبه‌ای از کاشی معرق با خط نسخ به عرض تقریبی ۶۵ سانتی‌متر نصب شده که ویژگی خطوط آن به دوره تیموری (قرن نهم هجری) نسبت داده می‌شود.
از نظر تاریخی و فرهنگی، پس از عزیمت امام رضا (ع) از ابرکوه، مردم محلی مسجدی را در محل برپایی خیمه آن حضرت بنا نهادند و از سال ۱۳۸۳ نیز بر اساس مصوبه شورای فرهنگ عمومی شهرستان، ۱۷ آبان ماه به عنوان «روز ابرکوه» نام‌گذاری شده و هر ساله آیین استقبال نمادین از کاروان رضوی در این محل برگزار می‌شود. برخی پژوهش‌های دانشگاهی اشاره می‌کنند که هسته اصلی بنا ممکن است به دوره ساسانی بازگردد، اما این موضوع در اسناد رسمی ثبت ملی درج نشده است.
مسجد بیرون ابرکوه تنها یک بنای تاریخی با ارزش معماری نیست؛ بلکه سندی زنده از پیوند معنوی و تاریخی مردم این دیار با سیره اهل بیت (ع) است. ثبت ملی این اثر، معماری دو ایوانی با گنبدخانه‌ای ضخیم‌دیوار و کتیبه کاشی معرق دوره تیموری، همراه با نام‌گذاری ۱۷ آبان به عنوان «روز ابرکوه» و برگزاری آیین استقبال نمادین از کاروان رضوی، نشان می‌دهد که پاسداشت این منزلگاه تاریخی، هم‌زمان حافظ هویت کهن شهر و عامل تقویت پیوند فرهنگی و مذهبی نسل‌های امروز با میراث گذشتگان است.
