خرس ‌سیاه و گاندو زیر تیغ خشکسالی

سلامت نيوز/اين روزها خبرهاي ناخوشايندي از در معرض خطر قرار گرفتن حيات يکي از مهمترين گونه‌هاي جانوري ايران به گوش مي‌رسد. اتفاقي که واکنش مردم و مسئولان را در فضاي مجازي به همراه داشته است. گاندو بعد از يوزپلنگ آسيايي، گونه نام آشنايي براي ايرانيان است که به صدا درآمدن زنگ خطر انقراضش آن را ميان عموم به شهرت رسانده‌ است. گرچه در سال‌هاي اخير تلاش‌ها براي حفظ جان اين تمساح پوزه کوتاه افزايش يافته و خبرها حکايت از رشد جمعيت گاندوها داشته اما در چند روز گذشته مسئولان سيستان و بلوچستان در فضاي مجازي خبر از پناه آوردن اين حيوانات خجالتي و در حال انقراض به سکونت‌گاه‌هاي انساني به ‌دليل خشکسالي‌هاي اخير،گرماي بي‌سابقه هوا و خشک شدن زيستگاه‌ آنها مي‌دهند. چند سالي مي‌شود که خبرهايي مبني بر انقراض گاندو به گوش مي‌رسد، اما راهکارهاي مناسبي براي کاهش انقراض اين‌گونه از حيوانات وجود ندارد. گاندو يا تمساح پوزه کوتاه نوعي کروکوديل بومي پاکستان و ايران است که بزرگترين خزنده اين دو کشور نيز محسوب مي‌شود. محل زيست گاندو در ايران منطقه حفاظت شده‌اي در استان سيستان و بلوچستان است که در طول مرز ايران و پاکستان قرار دارد و محدوده آن در مسير رودخانه سرباز و باهوکلات بوده و تا درياي عمان ادامه مي‌يابد. گرچه آمارها از تعداد گاندوها در ايران ضد و نقيض است اما طبق تحقيقاتي که محيط‌‌بانان استان سيستان و بلوچستان انجام داده‌اند حدود 500 گاندو در ايران وجود دارد. دليل اين آمار متفاوت خجالتي بودن اين حيوانات است که سبب مي‌شود گاندو‌ها زياد در معرض ديد انسان‌ها قرار نگيرند. اما چرا اخيرا موضوع گاندوها مورد توجه قرار گرفته است؟ علت اين توجه چيزي جز موضوع انقراض گاندوها نيست، اتفاقي که به واسطه خشکسالي و کمبود آب در استان سيستان و بلوچستان براي اين حيوانات رقم خورده است. استان سيستان و بلوچستان به طور متوسط هر ۳۰ سال يکبار دوره خشکسالي را پشت‌ سر مي‌گذارد. طبق همين روال مردم استان سيستان و بلوچستان طي چند سال اخير با مشکل خشکسالي مواجه شده‌اند، علت اين اتفاق هم مصرف بي‌رويه آب در گذشته است که در حال‌حاضر هم جان انسان‌ها و هم حيوانات را در معرض خطر قرار داده است و به‌ نوعي مي‌توان گفت بيشترين تهديد تمساح پوزه کوتاه ايراني خشکسالي و تخريب زيستگاه آنان است. از جمله ديگر خطراتي که براي گاندوها وجود دارد مي‌توان به گرم شدن هوا اشاره کرد همچنين بايد گفت تغييرات دما ممکن است حوزه پراکنش گاندوها را افزايش دهد. در سال‌هاي اخير بعد از آنکه خبر انقراض گاندو‌ها يا همان تمساح‌هاي پوزه کوتاه ايراني در رسانه‌ها منتشر شد و فعالان حيات وحش نسبت به نابودي اين گونه نادر جانوري هشدار دادند تلاش براي حفظ جان آنها از سوي مردم، مسئولان و تشکل‌هاي مردم نهاد افزايش يافت. حتي سلبريتي‌ها و هنرمندان در فضاي مجازي به کمپين نجات اين جانور پيوستند و تيم فوتبال باشگاه ذوب آهن در طراحي نماد خود از اين تمساح پوزه کوتاه الهام گرفت. حاصل اين حمايت‌ها رشد جمعيت گاندو‌ها،‌ وضعيت مناسب‌تر زيستگاه آنان و توجه بوميان به اين جانور در حال انقراض بود تا به آنجا که حميد ظهرابي معاون محيط زيست طبيعي و تنوع زيستي سازمان حفاظت محيط زيست از افزايش جمعيت گاندو در کشور خبر داد. با اين حال در شرايطي که زندگي مردم سيستان و بلوچستان تحت تاثير طوفان‌هاي 120 روزه قرار دارد و شرايط خشکسالي زندگي را براي مردم اين استان سخت کرده، محمد بلوچ‌زهي بخش‌دار نيکشهر استان سيستان و بلوچستان از پناه آوردن گاندوها به سکونت‌گاه‌هاي انساني به دليل خشکسالي، گرماي بي‌سابقه هوا و خشک شدن زيستگاه اين جانوران خبر مي‌دهد. او در پاسخ به سوال «ابتکار» درباره چگونگي وضعيت حال حاضر زيستگاه گاندو در اين استان مي‌گويد: «زيستگاه گاندوها معمولا در چابهار و سردآب وجود دارد و تمرکز گاندوها بيشتر در اين مناطق است.» بخشدار نيکشهر مي‌گويد: «به علت خشکسالي که در سراسر بلوچستان وجود دارد زيستگاه گاندوها کاملا خشک شده و گاندوها به علت تشنگي و نبود آب کافي اکثر اوقات به سمت محل سکونت مردمان بومي اين مناطق هجوم مي‌آورند. اهالي بومي بلوچ براي حفظ جان گاندوها از آنان مراقبت مي‌کنند و براي رفع تشنگي گاندوها آب فراهم مي‌کنند.» برکت گاندو براي بلوچ‌ها بلوچ‌زهي درباره خطرات موجود براي جان مردم چابهار و سردآب مي‌گويد: «مردم بلوچ بر اين باورند که گاندو‏ها براي آنان برکت دارند. اهالي اين منطقه معتقدند که ورود گاندو به هر منطقه رزق و روزي زيادي را با خود به همراه مي‌آورد و کشتن گاندو را باعث خشکسالي اين مناطق مي‌دانند.» وي مي‌گويد: «تعداد بسيار کمي از انسان‌ها وجود دارند که گاندو باعث مرگ آن‌‌‌ها شده باشد، زيرا گاندوها حيوانات خجالتي هستند و کمتر در معرض ديد قرار مي‌گيرند، خشکسالي باعث شده تا اين حيوانات خجالتي وارد روستاها شوند.» اما به راستي آيا پناه آوردن گاندوها به انسان بدون خطر است؟ گرچه که گاندوها حيوانات خجالتي هستند اما اين حيوانات خجالتي در تير ماه سال 95 جان يک کودک 9 ساله را در منطقه سرباز گرفتند. گرچه هيچ يک از مسئولان استان سيستان و بلوچستان تا کنون آماري از کشته شدگان به دست اين تمساح‌هاي پوزه کوتاه نداده‌اند اما کم و بيش در ميان اخبار مي‌توان خبري از حوادثي که اين حيوانات آن را رقم زده‌اند يافت. هرچند بلوچ‌زهي معتقد است که گاندوها مي‌توانند براي انسان‌ها خطرناک باشند اما مي‌گويد با وجود اين تا مورد آزار و اذيت قرار نگيرند آسيبي به کسي نمي‌رسانند. تنها راه حل، بازگشت آب به سيستان است اما به هر اندازه که ورود اين تمساح‌ها به مناطق مسکوني و روستايي خطرناک است،‌ انقراض و نابودي آنها براي حيات‌وحش و زيست‌بوم سيستان و بلوچستان خطرآفرين است. بنابراين مهمترين راهکار براي حفاظت جان انسان‌ها بازگرداندن آب به زيستگاه‌هاي گاندوها است. بلوچ‌زهي درباره اقداماتي که مردم محلي بلوچ براي ادامه حيات گاندوها انجام داده‌اند، مي‌گويد: «در شرايطي که در منطقه خشکسالي وجود دارد و تبعات جبران ناپذيري را به معيشت و زيست انسان‌ها وارد کرده، مردم قادر به هيچ اقدامي در اين زمينه نيستند، اما با وجود اين مشکلات باز هم کساني هستند که از اين نوع حيوانات مراقبت کنند.» او در رابطه با فعاليت‌هايي که کمپين‌ها و فعالان محيط زيست براي حيات گاندوها انجام داده‌اند، مي‌گويد: «آنان اقدامات بسيار چشمگيري در اين زمينه انجام داده‌اند، از جمله اقداماتي که فعالان محيط‌زيست براي تشويق بومي‌ها براي ادامه حيات گاندوها انجام داده‌اند اين است که آن‌ها در روستا‌‌هاي سردآب و چابهار آب شرب و چشمه‌هايي که خشک شده را دوباره احيا کرده‌اند و اين امر مردم را تشويق به حفظ حيات گاندوها مي‌کند چنين اقداماتي خوشبختانه در حال اجرا است و اين موضوع باعث اميدواري براي کاهش خطر انقراض است.» نوبت به خرس‌ها رسيده است اين بار خرس‌هاي سياه آسيايي همراه با گاندو‌ها در معرض خطر انقراض هستند. حيواناتي که سال‌هاست در فهرست سرخ اتحاديه‌ جهاني حفاظت محيط‌زيست جاي گرفته‌اند. گرچه بحر‌آسمان در استان کرمان نيز زيستگاه اين خرس است اما روستاي داروکان در استان سيستان و بلوچستان زيستگاه مورد علاقه آنها است. زيستگاهي که حالا شاهد کاهش جمعيت اين خرس‌ها بوده است. به گفته محمد بلوچ‌زهي، تعداد اين خرس‌هاي سياه شايد در کل استان سيستان و بلوچستان به حدود سي قلاده هم نرسد. اين بخشدار مي‌گويد: «خطر انقراض خرس‌ها بيشتر از انقراض گاندو است.» او از کمپين‌ها و فعالان محيط‌زيست تقاضا دارد به خطراتي که حيات وحش اين استان را تهديد مي‌کنند توجه بيشتر داشته باشند چرا که موضوعي که امروزه در سيستان و بلوچستان بي‌اهميت است مسئله حيات‌وحش است. همراهان عزيز ، آخرين اخبار استان سيستان و بلوچستان را به صورت لحظه اي و فراجناحي در بسترهاي زير دنبال کنيد : آخرين خبر سيستان و بلوچستان در تلگرام : https://t.me/joinchat/AAAAAEKZUcFIniUcdLn0Lw آخرين خبر سيستان و بلوچستان در اينستاگرام : https://instagram.com/zahedan_today آخرين خبر سيستان و بلوچستان در سروش : http://sapp.ir/zahedan.online آخرين خبر سيستان و بلوچستان در ايتا : http://eitaa.com/joinchat/163446784C56991a062c