دولچه دوزی ؛ هنری که تا تبدیل به المان نشده باید فکری کرد
1397/10/25 - 11:47
15
1397/10/25 - 11:47
باشگاه خبرنگاران/ با توسعه تکنولوژي، هنر دولچه دوزي در حال فراموشي است و قديميترين دولچه دوز کشور در تلاش براي احياي اين هنر است.
شهرستان کازرون در ۱۲۰ کيلومتري غرب شيراز ميرويم از کوچه پس کوچههاي اين شهر ميگذريم تا به بازار قديمي شاه حمزه ميرسيم.
کارگاه کوچکي در اين بازار توجه را جلب ميکند، مردي با شصت و اندي سال سن با دستاني پينه بسته در گوشهاي از اين کارگاه نشسته و دولچه ميدوزد، او قديميترين دولچه دوز کشور است، اما همچنان پايدار براي احيا و معرفي اين هنر ميکوشد.جلو رفته و سلام ميکنم، با مهرباني از جايش بلند ميشود و با احترام دعوت ميکند تا وارد کارگاه شوم.
روي کرسي قديمي (چهارپايه) که در کارگاه گذاشته مينشينم، و از محمدرضا پايدار استادکار دولچه دوز کازروني ميخواهم درخصوص هنر دولچه دوزي برايمان بگويد.
محمدرضا پايدار ميگويد: دولچه ظرفي براي نگهداري آب است، اين ظرف همچون يخچال عمل کرده و آب را خنک نگه ميدارد.
اين استادکار دولچه دوز با اشاره به اينکه دولچه ظرفي مخروطي شکل است، ادامه داد: اين ظرف از پوست بز دباغي شده (چرم) و يا مشک آبخوري کهنه ساخته ميشود.
محمدرضا پايدار اضافه کرد: دولچه با سه پايه چوبي روي زمين قرار ميگيرد و با سري از چوب، دهانه آن بسته ميشود.
استادکار دولچه دوز افزود: علاوه بر اين، از نوارهاي رنگي براي تزئين، و قيچي (براي چيدن موهاي پوست حيوان)، در ساخت دولچه استفاده ميشود.
وي گفت: اصليترين وسيله در تهيه و دوخت دولچه پوست حيوان (چرم) است.
اين هنرمند دولچه دوز در خصوص مراحل تهيه و ساخت دولچه اظهار کرد: پس از جدا کردن پوست حيوان از گوشت، آن را نمک زده و به مدت يک روز در نمک قرار داده ميشود سپس با قيچي مخصوص (مقراض) موهاي پوست چيده و بعد پوست را در تشت گذاشته و يک کيلو جفت بلوط (ميوه بلوط سه لايه دارد، لايه بيروني که سبز است، لايه دوم جَفت و قهوهاي رنگ است و لايه سوم مغز بلوط است) در آن ريخته ميشود و يک روز نيز در جفت قرار ميگيرد.
پايدار اضافه کرد: سپس پوست از جَفت خارج و ته آن را دوخته و در داخل آن، يک کيلو جَفت ميريزيم و به مدت ۷ تا ۱۰ روز اين جفتها در داخل پوست باقي ميماند و اين موجب ضخامت بيشتر پوست ميشود، بعد از آن جفت را از پوست خارج کرده و آب درون آن ريخته و به مدت يک سال از آن به عنوان مشک استفاده ميشود و پس از اين مدت، ميتوان مشک را تبديل به دولچه کرد.
محمدرضا پايدار در خصوص اندازه دولچه تصريح کرد: دولچه اصلي بزرگتر است که يک نوع آن ۴ ليتر آب و يک نوع آن که در گذشته براي سفره تهيه ميشد ۲ ليتر آب گنجايش داشت، ولي اندازه دولچههاي تزئيني بسته به نظر مشتري دارد.
استادکار دولچه دوز با بيان اينکه مدت عمر يک دولچه بسته به جنس و مواظبت از آن دارد، اضافه کرد: يک دولچه ممکن است ۵ تا ۶ سال کار کند و يکي ديگر هم ممکن است يک سال بيشتر عمر نکند.
وي با اشاره به اينکه وسايل چرم براي تهيه دولچه اصلي به سختي فراهم ميشود، افزود: در حال حاضر بيشتر دولچه تزئيني خريدار دارد.
پايدار اظهار کرد: قبلا، چون يخچال نبود در هر خانه ۳ تا ۴ دولچه (اصلي) قرار داشت.
اين هنرمند گفت: با ماشيني شدن زندگي، و توسعه تکنولوژي، هنر دولچه دوزي در حال فراموشي است و افراد علاقهمند براي آموزش و احياي اين هنر بايد اقدام کنند.
پايدار ادامه داد: عشاير از جمله کساني بودند که اقدام به خريد دولچه ميکردند، اما امروز با اسکان عشاير و توسعه تکنولوژي، آنها نيز استقبال چنداني براي خريد نميکنند.
وي افزود: اگر چه ميراث فرهنگي کلاسهايي براي احيا و معرفي اين هنر برگزار کرده، اما با توجه به در دسترس نبودن وسايل اين صنعت و درآمد کم آن، کسي براي آموزش استقبال نميکند و يا حتي پس از آموزش افراد آنچنان پيگير نيستند.
اين هنرمند درباره اين سوال که آيا براي افراد پولدار تزئينات بيشتري براي دولچه بکار برده ميشد؟ بيان کرد: تزئينات براي همه افراد يک جور و فقط جنس چرم دولچه متفاوت بود.
وي درخصوص اينکه قيمتهاي دولچه از گذشته تاکنون چقدر بوده است؟ گفت: تا آنجا که به ياد ميآورم، قيمتها از ۳ هزار تومان تا ۸۰ هزار تومان متغير بوده است.
پايدار همچنين اضافه کرد: در حال حاضر قيمت دولچه تزئيني ۲۵ تا ۳۰ هزار تومان و قيمت دولچه اصلي ۷۵ تا ۸۰ هزار تومان است.
اين هنرمند در خصوص نگهداري از دولچه گفت: دولچه اصلي نياز به مرقبت زياد دارد و دائم و هر روز بايد درونش آب باشد و گرنه پوست دولچه خشک شده، ترکيده و تخريب ميشود، حال آنکه دولچه تزئيني نياز به چنين مراقبتي ندارد.
پايدار تصريح کرد: در گذشته ۲۵ کارگاه دولچه دوزي در کازرون وجود داشت که اکنون هيچ کدام وجود ندارد و بسياري از اساتيد به رحمت ايزدي پيوسته اند.
وي، با اشاره به اينکه از جمله شهرستانهاي بازار اين هنر علاوه بر کازرون، شهرستانهاي استان همچون شيراز، نورآباد و استانهاي ديگر همچون بوشهر است، ادامه داد: همچنين از امريکا، آلمان و استراليا متقاضي دارد.
محمدرضا معيني سرپرست اداره کل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري کازرون نيز اظهار کرد: به دليل شرايط آب و هوايي مناسب و همچنين با توجه به وجود ايل عشاير در استان، استفاده از دولچه و مشک در استان فارس رونق داشته است.
وي با اشاره به اينکه اداره ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري کازرون در حوزه آموزش اقدامات زيادي انجام داده است، ادامه داد: شناسايي صنايع دستي شهرستان همراه با اساتيدي که در اين رشته فعاليت ميکنند، کاربريهاي صنايع دستي، حتي آسيب شناسي صنايع دستي از جمله اين اقدامات است
آموزش بيش از ۲۰۰ نفر در زمينه هنر دولچه دوزي
سرپرست اداره کل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري کازرون تصريح کرد: در يک دهه گذشته، بيش از ۲۰۰ نفر در زمينه هنر دولچه دوزي آموزش ديده اند و اکنون تعدادي از آنها از جمله ۳ کارگاه متعلق به ۲ نفر و يک شرکت تعاوني در اين رشته فعاليت ميکنند.
محمدرضا معيني با اشاره به نوآوريهاي اين افراد در خصوص دولچه، اضافه کرد: آنها براي احيا و معرفي دولچه، اين ظرف را تبديل به يک گلدان تزئيني کرده اند.
سرپرست اداره کل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري کازرون بيان کرد: از جمله اقدامات ديگر سازمان براي احياي اين هنر، معرفي دولچه به عنوان يک ظرف بسته بندي گياهان دارويي است.
دولچه برند کازرون مي شود
وي با اشاره به اينکه دولچه به عنوان ميراث معنوي شهرستان کازرون ثبت شده است، اضافه کرد: علاوه بر اين ميراث فرهنگي در تلاش است تا دولچه را به عنوان برند شهرستان کازرون ثبت کند و اقدامات اوليه آن انجام شده است.
محمدرضا معيني در خصوص اقدامات صورت گرفته براي اشتغالزايي در اين زمينه، گفت: به اشخاصي که در اين حوزه فعاليت ميکنند تسهيلاتي بسته به اعتبارات داخلي اداره ميراث فرهنگي پرداخت مي شود و در بازاريابي نيز به آنها کمک ميکنيم.
وي همچنين اظهار کرد: در زمينه بازاريابي و فروش دولچه نيز با اتحاديه صنايع دستي استان مذاکراتي صورت گرفته است.
سرپرست اداره کل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري کازرون با بيان اينکه اکنون در کازرون ۳ نمونه دولچه توليد ميشود، تصريح کرد: دولچه اصلي (ساخته شده از مشک) که محل نگهداري آب است و يک نمونه ديگر دولچه تزئيني است (در کارگاهها ۳ تا ۴ مدل از آن تهيه ميشود) و در ابعاد کوچک تا ابعادي به اندازه دولچه معمولي تهيه ميشود و جنبه تزئيني دارد.
محمدرضا معيني با بيان اينکه نوع ديگر دولچه که در اين شهرستان ساخته ميشود، دولچه پاسوئيچي است، ادامه داد: اين نوع دولچه در اندازههاي بسيار کوچک توليد شده و براي ورود اين هنر در زندگي مردم و آشنايي همه با اين صنعت و سنت تهيه ميشود.
وي اضافه کرد: نرخ اين دولچههاي تزئيني و کوچک بسيار پائين است و خيلي راحت وارد خانهها ميشود.
سرپرست اداره کل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري کازرون تصريح کرد: از آنجا که نگهداري دولچه اصلي سخت است افراد بيشتر اقدام به خريد دولچه تزئيني ميکنند.
محمدرضا معيني با بيان اينکه ميراث فرهنگي اقدام به احياي بناي حمام ملابابا، و تبديل آن به خانه صنايع دستي کرده است، اظهار اميدواري کرد: با اقدامات صورت گرفته بازار مناسبي جهت فروش و توليد صنايع دستي براي زحمت کشان در اين عرصه فراهم شود.
با ماشيني شدن زندگي و توسعه تکنولوژي، هنر دولچه دوزي در حال فراموشي است و افراد علاقهمند براي آموزش و احياي اين هنر بايد اقدام کنند.
توسعه اين هنر، علاوه بر احياي آن، موجب اشتغالزايي و رونق اقتصادي مي شود.
چه بسيار استادکاران دولچه دوزي که به ديار باقي شتافته اند، اما پايدارها بايد باشند، تا هنر دولچه دوزي پايدار بماند وگرنه بايد اين هنر را تنها در المانهاي شهري مشاهده کرد و سراغش را در کتابها گرفت.
