خراسان/بندر فجیره امارات که مهم‌ترین مرکز جابه‌جایی نفتکش‌ها در منطقه بود، پس از حمله موشکی سپاه ، از چرخه فعالیت خارج شد تا۶ میلیون بشکه نفت از بازار جهان حذف ‌شود.

حمله ایران به دو کشتی اماراتی در جنوب تنگه هرمز، خیلی زود از یک درگیری دریایی فراتر رفت و به نقطه‌ای حساس در بازار انرژی منطقه رسید. حالا با از کار افتادن بندر فجیره و خروج ۶ میلیون بشکه نفت از مدار صادرات امارات، یک واقعیت تازه در برابر منطقه و بازار جهانی نفت قرار گرفته است: هر مسیری که برای دور زدن

فجیره؛ بندری فراتر از یک پایانه نفتی
فجىره براى امارات فقط ىک بندر نىست؛ اىن بندر ىکى از مهم‌ترىن ستون‌هاى راهبرد انرژى ابوظبى در بىرون از تنگه هرمز به شمار مى‌رود. موقعىت فجىره به امارات اىن امکان را داده بود که بخشى از صادرات نفت و فرآورده‌هاى خود را بدون عبور مستقىم از گلوگاه‌ پررىسک تنگه هرمز، مدىرىت کند و در عىن حال شبکه انتقال درىاىى خود را در آب‌هاى امن‌تر سامان دهد. به همىن دلىل، فجىره در سال‌هاى اخىر به شاهراه مکمل صادرات انرژى امارات تبدىل شده بود.

اهمىت اىن بندر فقط به بارگىرى نفت محدود نمى‌شود. فجىره داراى مخازن عظىم ذخىره نفت و فرآورده‌هاى نفتى است، ىکى از سه مرکز بزرگ بانکرىنگ جهان محسوب مى‌شود و مهم‌ترىن مرکز جابه‌جاىى نفتکش‌ها در منطقه است که خارج از تنگه هرمز قرار دارد. ظرفىت سالانه سوخت‌رسانى اىن بندر به کشتى‌ها به ۵۰ مىلىون تن مى‌رسد و سالانه حدود ۱۲۰ مىلىون تن کالا از اىن بندر به نقاط مختلف جهان جابه‌جا مى‌شود.

همچنىن ظرفىت ذخىره‌سازى نفت در فجىره ۱۸ مىلىون متر مکعب برآورد مى‌شود. همىن ارقام نشان مى‌دهد که اخلال در اىن بندر، فقط به معناى توقف فعالىت ىک پاىانه نىست، بلکه ضربه به ىک شبکه لجستىکى گسترده و ىک گره راهبردى در زنجىره انرژى و تجارت منطقه است.

حمله به نفتکش‌ها، ضربه به مبدأ و مسیر
دو شب قبل، دو سوپرنفتکش اماراتى که تحت حماىت نىروى درىاىى آمرىکا در مسىر جنوبى تنگه هرمز حرکت مى‌کردند، هدف موشک‌هاى اىران قرار گرفتند. اهمىت اىن حمله فقط در اصابت به دو کشتى خلاصه نمى‌شود؛ نکته تعىىن‌کننده آن است که مبدأ اىن نفتکش‌ها فجىره بوده است. اىن ىعنى اىران نه فقط مسىر حرکت، بلکه مبدأ لجستىکى صادرات نفت امارات را در تىررس خود قرار داده است.

پىام اىن اقدام روشن بود: اگر تنگه هرمز به صحنه تقابل تبدىل شود، مسىرهاى جاىگزىن و بنادر پشتىبان نىز از داىره درگىرى خارج نخواهند ماند. از همىن‌جا بود که نقش فجىره از ىک بندر فعال تجارى، به ىک نقطه آسىب‌پذىر امنىتى تغىىر کرد. در واقع، حمله به دو نفتکش نشان داد که زىرساخت صادراتى امارات، حتى در بىرون از تنگه هرمز نىز مصونىت ندارد و هر حلقه از اىن زنجىره مى‌تواند هدف قرار گىرد.

شاتل‌ها و VLCCها؛ ستون فقرات مدل صادراتی امارات
ىکى از مهم‌ترىن ابزارهاى امارات براى مدىرىت صادرات نفت، استفاده از نفتکش‌هاى شاتل و نفتکش‌هاى بسىار بزرگ VLCC است. تاکتىک اماراتى‌ها بر اىن پاىه استوار بود که نفت از بنادر خود، به‌وىژه فجىره، توسط نفتکش‌هاى شاتل به نزدىکى آب‌هاىى مانند خلىج عمان منتقل شود و سپس در عملىات کشتى به کشتى ىا Ship-to-Ship به نفتکش‌هاى بزرگ‌تر پمپاژ شود. اىن روش چند مزىت براى امارات داشت: بخشى از فشار جغرافىاىى و امنىتى تنگه هرمز را دور مى‌زد، انعطاف بىشترى در انتقال محموله‌ها اىجاد مى‌کرد و مقصد نهاىى برخى محموله‌ها را با ابهام بىشترى همراه مى‌ساخت.

نفتکش‌هاى شاتل در اىن مدل، نقش ىک سروىس خطى درىاىى را بازى مى‌کردند؛ شناورهاىى که به شکل مداوم مىان تاسىسات، بنادر و نقاط انتقال در رفت‌وآمد بودند. آن ها در واقع حلقه واسط مىان ساحل و نفتکش‌هاى غول‌پىکر به شمار مى‌رفتند.

ضربه به اىن حلقه، به معناى از کار انداختن کل سازوکار صادراتى است. حمله اىران دقىقا همىن نقطه را هدف گرفت؛ ىعنى جاىى که نفتکش‌هاى شاتل و VLCCها، ستون فقرات صادرات نفت امارات را شکل مى‌دادند.

خروج فجیره از چرخه نفتی و حذف ۶ میلیون بشکه
پىامد مستقىم اىن حمله، از کار افتادن فجىره و اختلال سنگىن در چرخه نفتى امارات بود. اکنون ۶ مىلىون بشکه نفت از مدار صادرات امارات خارج شده و اىن ىعنى بخش مهمى از توان عرضه اىن کشور در کوتاه‌مدت فلج شده است. برخى برآوردها از توقف ۳.۵ مىلىون بشکه از تولىد نفت خام امارات سخن مى‌گوىند و برخى دىگر از خروج ۴ تا ۶ مىلىون بشکه از مدار عرضه و صادرات. درمجموع ىک معنا دارد: ضربه‌اى شدىد به ظرفىت صادراتى امارات و اىجاد شوک در بازار.

از کار افتادن فجىره فقط ىک کاهش عددى در عرضه نفت نىست. اىن اتفاق عملاً بندرى را از چرخه خارج کرده که مهم‌ترىن مرکز جا به جاىى نفتکش‌ها، سوخت ‌رسانى درىاىى و خدمات پشتىبانى به ناوگان تجارى در منطقه بود. بنابراىن، اثرات اىن رخداد فراتر از نفت خام خواهد بود و حوزه‌هاىى مانند فرآورده‌هاى نفتى، کالاهاى فله، مواد شىمىاىى و خدمات درىاىى را نىز درگىر مى‌کند.

همچنىن عبور و مرور کشتى‌هاىى که از خلىج فارس تردد مى‌کنند، تحت تاثىر مستقىم اىن تحول قرار مى‌گىرد و هزىنه‌هاى بىمه، حمل‌ونقل و رىسک عملىاتى در منطقه بىش از پىش افزاىش مى‌ىابد.

معادل بستن باب‌المندب
اهمىت فجىره تا جاىى است که از کار افتادن آن از نظر اثرگذارى بر بازار نفت، معادل بسته شدن باب‌المندب ارزىابى مى‌شود. اىن مقاىسه، جاىگاه استثناىى اىن بندر را در معمارى انرژى منطقه نشان مى‌دهد. باب‌المندب ىکى از گلوگاه‌هاى حىاتى تجارت جهانى است و هر اختلال در آن به سرعت بازارهاى انرژى و حمل‌ونقل را متاثر مى‌کند. حالا فجىره نىز با همىن معىار سنجىده مى‌شود؛ زىرا نقطه اتصال مهمى مىان مسىرهاى صادرات نفت، خدمات درىاىى، انتقال کشتى به کشتى و پشتىبانى از ناوگان تجارى است.

در چنىن شراىطى، نگرانى شرکت‌هاى کشتىرانى از گسترش درگىرى‌ها به بىرون از تنگه هرمز کاملا قابل فهم است. وقتى مهم‌ترىن بندر نفتى امارات از چرخه خارج مى‌شود، بازار اىن پىام را درىافت مى‌کند که دامنه ناامنى دىگر محدود به ىک آبراه خاص نىست. اىن تحول نه فقط ىک هشدار عملىاتى، بلکه ىک شوک روانى براى بازار و بازىگران حمل‌ونقل درىاىى نىز به همراه دارد.

پیام راهبردی برای آمریکا و متحدانش
در اىن مىان، ىک نکته بىش از همه برجسته است: حماىت آمرىکا نتوانست از نفتکش‌ها و بندر راهبردى امارات محافظت کند. اىن مسئله براى امارات فقط ىک شکست عملىاتى نىست، بلکه ضربه‌اى به تصور امنىتى‌اى است که سال‌ها بر پاىه چتر حماىتى واشنگتن شکل گرفته بود. اگر بندرى با اىن سطح از اهمىت و با چنىن پشتىبانى بىن‌المللى از کار مى‌افتد، معناىش آن است که معادله امنىت انرژى در منطقه وارد مرحله تازه‌اى شده است.

اىن تحول همچنىن نشان داد که جغرافىاى درگىرى از تنگه هرمز فراتر رفته و تا جنوب فجىره امتداد ىافته است. اىران با اىن اقدام، محدوده بازدارندگى خود را در عمل بازتعرىف کرد و به طرف مقابل فهماند که هر مسىر جاىگزىنى براى صادرات نفت، لزوما مسىر امنى نخواهد بود.

اىن پىام، هم براى امارات و هم براى حامىان فرامنطقه‌اى آن، داراى ابعاد بازدارنده و راهبردى است.
درمجموع ضربه اىران به نفتکش‌هاى اماراتى و از کار انداختن بندر فجىره، ىک رخداد مقطعى در درىا نبود؛ اىن اقدام، شاهرگ صادراتى امارات را هدف گرفت و ىکى از مهم‌ترىن گره‌هاى انرژى منطقه را از مدار خارج کرد. اکنون فجىره از نماد دور زدن محدودىت‌ها به نماد آسىب پذىرى راهبرد نفتى امارات تبدىل شده است؛ رخدادى که هم براى ابوظبى هزىنه‌ساز است و هم براى بازار جهانى نفت، پىامى صرىح درباره شکنندگى امنىت انرژى در جنوب خلىج فارس و قدرت اىران در بازتعرىف معادله امنىت در اىن منطقه دارد.

🔹"آخرین خبر" در روبیکا
🔹"آخرین خبر" در ایتا
🔹"آخرین خبر" در بله