تعادل/گاهی اعداد به جای شفاف‌سازی، واقعیت را پنهان می‌کنند. انتشار کارنامه آبی کشور در اواسط تابستان ۱۴۰۵، نمونه‌ای آشکار از این مغالطه آماری است. طبق گزارش‌های رسمی، ورودی سدهای کشور رشد چشمگیر ۷۲ درصدی را نسبت به سال گذشته ثبت کرده و حجم ذخایر مخازن به بیش از ۳۰ میلیارد مترمکعب رسیده است.

این اعداد در نگاه نخست، نویدبخش سالی بی‌دغدغه و عبور از بحران هستند؛ اما واقعیت جاری در پهنه جغرافیایی ایران، روایتی کاملا متفاوت را بازگو می‌کند.
تنش آبی در ۱۴ استان کشور، افت مداوم تراز آبخوان‌ها و بحران ناترازی در سامانه‌های شرقی و غربی پایتخت نشان می‌دهد که سایه سنگین خشکسالی ساختاری، با چند رگبار فصلی و پر شدن چند مخزن بتونی برطرف شدنی نیست. ریشه اصلی این تناقض در «تمرکزگرایی سازه‌ای» و نگاه مخزن‌محور به مقوله آب نهفته است. دهه‌هاست که مدیریت منابع آب در کشور به اندازه کارایی مخازن سدها تقلیل یافته است.
افزایش ۷۲ درصدی ورودی به سدها نسبت به سال خشک گذشته، اگرچه یک فرصت کوتاه‌مدت برای تنفس است، اما وقتی همین شاخص با میانگین ۱۰ سال اخیر مقایسه می‌شود، رشد ناچیز ۱۳ درصدی را نشان می‌دهد. این بدان معناست که ما با یک جهش اقلیمی یا بازگشت به دوران ترسالی روبرو نیستیم، بلکه صرفا نوسانی کوتاه‌مدت را در یک روند عمومی رو به خشکی تجربه می‌کنیم؛ نوسانی که بلافاصله با افزایش ۱۹ درصدی خروجی و مصارف سدها خنثی شده است.
تصویر ناتراز پایتخت و استان البرز، آینه‌ای تمام‌نما از این مدیریت جزیره‌ای است. سد امیرکبیر در غرب با پرشدگی ۹۱ درصدی، ظاهری آراسته به سامانه توزیع می‌بخشد، اما چند ده کیلومتر آن‌طرف‌تر در شرق، سد لار با تنها ۷ درصد پرشدگی و کاهش ۴۳ درصدی ذخایر نسبت به میانگین ۱۰ ساله، در احتضار به سر می‌برد. سد ماملو نیز شرایط مشابهی دارد و با وجود رشد درصدی نسبت به پارسال، کماکان ۷۳ درصد نسبت به بلندمدت خود کسری دارد.
این عدم توازن نشان می‌دهد که شبکه‌های انتقال و الگوهای بارندگی حوضه‌ای، به شدت آسیب‌پذیر بوده و توانایی پاسخگویی به بارگذاری جمعیتی و صنعتی کلانشهرها را ندارند.بخش فریبنده‌تر ماجرا، نادیده گرفتن وضعیت آب‌های زیرزمینی است. سدها ویترین‌های آشکار منابع آبی هستند، اما موتور محرک کشاورزی و حیات دشت‌های ایران، سفره‌های آب زیرزمینی هستند که دهه‌هاست چوب حراج خورده‌اند. افت شدید تراز آبخوان‌ها، فرونشست‌های گسترده زمین در دشت‌های حاصلخیز و شوری فزاینده خاک، بحران‌هایی نیستند که با پر شدن موقت سدها برطرف شوند. بارندگی‌های اخیر حتی اگر به‌طور کامل به زمین نفوذ می‌کردند (که به دلیل فرسایش خاک و سیلابی شدن بارش‌ها عملا رخ نداده است) تنها بخش ناچیزی از کسری انباشته‌شده سفره‌های زیرزمینی در نیم قرن گذشته را جبران می‌کردند.
آمار بارش استانی نیز گواه این مدعاست. با وجود رشد میانگین بارش‌ها، ۱۴ استان کشور از جمله قطب‌های جمعیتی و اقتصادی مانند تهران، قم، اصفهان، البرز، مرکزی و یزد کماکان نسبت به میانگین بلندمدت ۵۷ ساله با کاهش جدی بارندگی مواجهند. افت ۳۶ درصدی در تهران و ۳۵ درصدی در قم، هشدار مستقیمی به سیاستگذارانی است که گمان می‌کنند پرونده بحران آب را می‌توان با آمارهای کوتاه‌مدت سدها بست. حتی استان‌های شمالی کشور مانند گیلان و مازندران نیز با کاهش ۱۷ و ۱۲ درصدی بارش بلندمدت روبرو هستند که نشان می‌دهد زوال اقلیمی کشور، مرزهای جغرافیایی را درنوردیده است.
تا زمانی که منطق حاکم بر مدیریت آب، مبتنی بر «تأمین به هر قیمت» و غفلت از «مدیریت تقاضا» باشد، سدهای پر تنها نقش یک مسکن موقت را بازی خواهند کرد. مصرف بی‌رویه در بخش کشاورزی سنتی، بازدهی پایین آبیاری، هدررفت در شبکه‌های فرسوده شهری و بارگذاری صنایع آب‌بر در مناطق خشک، چاه‌های عمیقی هستند که هر چقدر هم باران ببارد، پر نخواهند شد.
افزایش ۱۹ درصدی برداشت از سدها در سال جاری زنگ خطری است که نشان می‌دهد به محض افزایش نسبی ذخایر، رفتارهای مصرفی گذشته فوراً بازمی‌گردند. در نهایت، کارنامه آبی سال ۱۴۰۵ هشدار می‌دهد که نباید در پشت دیوارهای بلند سدها به خواب خرگوشی فرو رفت.
بحران آب در ایران یک بحران فیزیکی کمبود بارش نیست، بلکه یک بحران حکمرانی و مدیریت مصرف است. دشت‌های تشنه کشور با آمارهای روی کاغذ سیراب نمی‌شوند و تا زمانی که تغییری بنیادین در ساختار تخصیص، اصلاح الگوی کشت و بازچرخانی آب صورت نگیرد، سدهای لبریز امروز، فردا به نمادهای خشکی مضاعف تبدیل خواهند شد.

🔹"آخرین خبر" در روبیکا
🔹"آخرین خبر" در ایتا
🔹"آخرین خبر" در بله