خبرگزاری دانشجو/ بازار خودرو در سومین روز شهریورماه تصویری از تشدید فشار قیمتی را به نمایش گذاشته است. بررسی قیمت‌های امروز نشان می‌دهد افزایش قیمت در بخش قابل‌توجهی از خودروهای داخلی اتفاق افتاده و در برخی مدل‌ها رشد روزانه به بیش از ۱۰۰ میلیون تومان رسیده است. از سوی دیگر، فاصله میان قیمت کارخانه و بازار همچنان قابل توجه است و همین شکاف، یکی از مهم‌ترین پرسش‌های سیاست‌گذاری خودرو را دوباره مطرح می‌کند: چرا با وجود فشار بر قدرت خرید خانوار، قیمت خودرو همچنان ظرفیت جهش‌های سنگین روزانه را دارد؟

قیمت خودرو امروز؛ افزایش‌ها دیگر چند میلیون تومانی نیست
در بازار ایران‌خودرو، سورن پلاس دوگانه‌سوز با کپسول بزرگ با رشد حدود ۱۴۰ میلیون تومانی نسبت به روز گذشته به ۲ میلیارد و ۲۳۰ میلیون تومان رسیده است. پژو ۲۰۷ اتوماتیک پانوراما نیز با افزایش حدود ۱۲۰ میلیون تومانی، در محدوده ۲ میلیارد و ۹۳۰ میلیون تومان قرار گرفته و ری‌را با رشد حدود ۱۲۰ میلیون تومانی به حدود ۳ میلیارد و ۹۷۰ میلیون تومان رسیده است. دنا پلاس اتوماتیک نیز در محدوده ۲ میلیارد و ۹۹۰ میلیون تومان قرار دارد.
در میان دیگر محصولات ایران‌خودرو، تارا اتوماتیک V4 در محدوده ۲ میلیارد و ۹۲۱ میلیون تومان قرار گرفته و تارا اتوماتیک توربو نیز حدود ۳ میلیارد و ۱۳۰ میلیون تومان قیمت دارد. در خانواده پژو ۲۰۷، نسخه اتوماتیک معمولی حدود ۲ میلیارد و ۶۸۵ میلیون تومان قیمت‌گذاری شده است. این اعداد نشان می‌دهد بخش مهمی از بازار خودرو در حال حرکت به سمت سطوح قیمتی بالاتر است؛ اما نکته نگران‌کننده‌تر، سرعت این تغییرات است.
در بازار سایپا نیز روند صعودی ادامه دارد. شاهین اتوماتیک پلاس با رشد حدود ۱۱۰ میلیون تومانی به ۲ میلیارد و ۸۱۰ میلیون تومان رسیده است. پارس نوآ نیز با افزایش حدود ۱۴۰ میلیون تومانی در محدوده ۲ میلیارد و ۲۷۰ میلیون تومان قرار گرفته است. کوییک S نیز حدود یک میلیارد و ۲۵۵ میلیون تومان قیمت دارد و اطلس G در محدوده یک میلیارد و ۵۲۰ میلیون تومان قرار گرفته است.
سرعت گرانی؛ مسئله‌ای که نباید پشت قیمت‌های میلیاردی گم شود
آنچه بازار امروز را قابل تأمل می‌کند، صرفاً قیمت نهایی خودروها نیست؛ سرعت تغییر قیمت‌هاست. وقتی قیمت یک خودرو در یک روز ۱۲۰ یا ۱۴۰ میلیون تومان افزایش پیدا می‌کند، دیگر نمی‌توان این تغییر را تنها با عبارت نوسان روزانه بازار توضیح داد.
برای نمونه، سورن پلاس دوگانه‌سوز امروز حدود ۱۴۰ میلیون تومان، پژو ۲۰۷ اتوماتیک پانوراما حدود ۱۲۰ میلیون تومان و ری‌را نیز حدود ۱۲۰ میلیون تومان افزایش قیمت داشته‌اند. شاهین اتوماتیک پلاس هم حدود ۱۱۰ میلیون تومان گران شده است. این ارقام در شرایطی ثبت شده‌اند که خودرو برای بخش بزرگی از خانوارها دیگر یک خرید معمولی نیست و هزینه تهیه یک خودروی داخلی به چندین سال درآمد خانوار نزدیک شده است.
بنابراین مسئله اصلی بازار را نمی‌توان صرفا با این گزاره توضیح داد که «خودرو گران شد». پرسش مهم‌تر این است که چه عواملی باعث شده بازار خودرو در مدت کوتاه چنین جهش‌هایی را تجربه کند و این افزایش قیمت تا چه اندازه ناشی از معامله واقعی و تا چه اندازه ناشی از انتظارات قیمتی است؟
شکاف کارخانه و بازار؛ مشکل قدیمی که همچنان پابرجاست
یکی از ریشه‌های اصلی التهاب بازار خودرو، فاصله میان قیمت کارخانه و قیمت بازار است. این فاصله در برخی مدل‌ها به صدها میلیون تومان می‌رسد و عملاً دو قیمت متفاوت برای یک محصول ایجاد می‌کند.
برای نمونه، قیمت کارخانه شاهین اتوماتیک پلاس حدود یک میلیارد و ۸۳۳ میلیون و ۶۵۷ هزار تومان اعلام شده، در حالی که قیمت بازار آن در برخی داده‌های امروز حدود ۲ میلیارد و ۸۱۰ میلیون تومان گزارش شده است؛ یعنی نزدیک به ۹۷۶ میلیون تومان اختلاف. حتی با وجود تفاوت میان منابع رصد بازار، اصل شکاف قیمتی همچنان بسیار قابل توجه است.
در پارس نوآ نیز قیمت بازار حدود ۲ میلیارد و ۲۷۰ میلیون تومان در برابر قیمت کارخانه حدود یک میلیارد و ۴۶۰ میلیون تومان قرار گرفته است؛ یعنی اختلافی بیش از ۸۰۰ میلیون تومان. داده‌های منتشرشده از بازار همچنین نشان می‌دهد این خودرو در یک روز حدود ۱۴۰ میلیون تومان افزایش داشته است.
این اختلاف‌ها فقط یک مسئله حسابداری نیست. وقتی یک خودرو با قیمت کارخانه‌ای مشخص عرضه می‌شود اما در بازار با فاصله‌ای بسیار بزرگ معامله می‌شود، بخشی از تقاضا به جای مصرف واقعی، به سمت کسب سود از همین اختلاف قیمت حرکت می‌کند. نتیجه نیز می‌تواند افزایش تقاضای سفته‌بازانه، ایجاد صف برای خرید کارخانه‌ای و دشوارتر شدن دسترسی مصرف‌کننده واقعی باشد.
یک خودرو، دو قیمت؛ هزینه این شکاف را چه کسی می‌دهد؟
سال‌هاست یکی از انتقادهای اصلی کارشناسان صنعت خودرو به سیاست قیمت‌گذاری، همین دوگانگی قیمت کارخانه و بازار است. آرش محبی‌نژاد، دبیر انجمن صنایع همگن قطعه‌سازی، پیش‌تر درباره شکاف قیمت کارخانه و بازار هشدار داده و تأکید کرده بود که اختلاف ایجادشده در این میان در نهایت هزینه‌ای است که به اقتصاد و مصرف‌کننده تحمیل می‌شود.
از سوی دیگر، فعالان حوزه خودرو بارها تاکید کرده‌اند که حل این مسئله صرفاً با کنترل قیمت امکان‌پذیر نیست و باید همزمان مسئله عرضه، واردات، هزینه تولید و ساختار قیمت‌گذاری اصلاح شود. در غیر این صورت، پایین نگه داشتن قیمت کارخانه در کنار عرضه محدود، الزاما به ارزان شدن خودرو برای مصرف‌کننده منجر نمی‌شود و می‌تواند فقط شکاف میان دو بازار را بزرگ‌تر کند.
بازار خودرو؛ افزایش قیمت در کنار کاهش توان خرید
یکی از تناقض‌های جدی بازار خودرو همین‌جاست؛ قیمت‌ها بالا می‌روند، اما این افزایش الزاماً به معنای رونق معاملات نیست. وقتی خودرویی در یک روز بیش از ۱۰۰ میلیون تومان گران می‌شود، در حالی که درآمد خانوار با چنین سرعتی افزایش پیدا نمی‌کند، بخش قابل توجهی از مصرف‌کنندگان عملاً از بازار عقب رانده می‌شوند.
این وضعیت می‌تواند زمینه‌ساز رکود تورمی در بازار خودرو شود؛ یعنی قیمت‌ها همچنان افزایش پیدا کنند اما حجم معاملات واقعی متناسب با آن رشد نکند. در چنین شرایطی، بالا رفتن قیمت‌های اعلامی را نباید به‌تنهایی نشانه رونق دانست؛ زیرا ممکن است بازار از نظر قیمت صعودی باشد، اما از نظر قدرت خرید و معاملات واقعی در وضعیت ضعیفی قرار داشته باشد.
چرا خودرو گران می‌شود؟
نرخ ارز یکی از متغیرهای مهم اثرگذار بر بازار خودرو است، اما تمام داستان نیست. هزینه مواد اولیه، قطعات، هزینه‌های تولید، سیاست قیمت‌گذاری، حجم عرضه خودروسازان، واردات و انتظارات تورمی همگی در تعیین قیمت نهایی خودرو نقش دارند.
از سوی دیگر، وقتی فروشنده انتظار افزایش هزینه جایگزینی خودرو را دارد، ممکن است قیمت پیشنهادی خود را بر اساس انتظار از آینده تعیین کند، نه صرفا بر مبنای هزینه‌ای که برای خرید خودرو در گذشته پرداخته است. همین مسئله باعث می‌شود در دوره‌های تورمی، حتی کاهش قدرت خرید و محدود شدن معاملات نیز الزاما به کاهش قیمت منجر نشود.
خطر اصلی؛ وقتی انتظار گرانی خودش به عامل گرانی تبدیل می‌شود
یکی از خطرهای جدی برای بازار خودرو، تبدیل شدن انتظار افزایش قیمت به یک رفتار عمومی است. اگر خریدار تصور کند خودرو در هفته آینده گران‌تر خواهد شد، ممکن است خرید خود را جلو بیندازد و فروشنده نیز در انتظار قیمت بالاتر، عرضه خود را به تعویق بیندازد. در چنین شرایطی، انتظار گرانی می‌تواند به عاملی برای تشدید تقاضای کوتاه‌مدت و کاهش عرضه تبدیل شود.
به همین دلیل، جهش ۱۲۰ یا ۱۴۰ میلیون تومانی یک خودرو در یک روز را نباید فقط یک عدد دید. این افزایش‌ها می‌توانند نشانه بازاری باشند که در آن انتظارات تورمی، نرخ ارز و محدودیت عرضه همزمان روی قیمت‌ها اثر می‌گذارند.
آیا این موج گرانی ادامه‌دار خواهد بود؟
پاسخ قطعی به این سوال هنوز ممکن نیست، اما مسیر بازار در هفته‌های آینده بیش از هر چیز به چند متغیر بستگی دارد: نرخ ارز، حجم عرضه خودروسازان، وضعیت واردات، هزینه تولید و رفتار تقاضای واقعی.
اگر عرضه افزایش پیدا کند و تقاضای سرمایه‌ای عقب بنشیند، خودروهایی که فاصله زیادی با قیمت کارخانه دارند می‌توانند در معرض اصلاح قرار بگیرند. اما اگر فشار هزینه‌ای، انتظارات تورمی و محدودیت عرضه ادامه پیدا کند، احتمال ماندگاری قیمت‌ها در سطوح فعلی و حتی رشد بیشتر آنها وجود خواهد داشت.
در این میان، خودروهایی که شکاف بیشتری میان قیمت کارخانه و بازار دارند، همزمان می‌توانند جذابیت بیشتری برای واسطه‌گری داشته باشند و در صورت تغییر شرایط، ریسک اصلاح بیشتری را نیز تجربه کنند.
مسئله فقط گرانی خودرو نیست
بازار خودرو در سوم شهریور ۱۴۰۵ با موجی از افزایش قیمت مواجه شده است؛ سورن پلاس دوگانه‌سوز حدود ۱۴۰ میلیون تومان، پژو ۲۰۷ اتوماتیک پانوراما حدود ۱۲۰ میلیون تومان، ری‌را حدود ۱۲۰ میلیون تومان، شاهین اتوماتیک پلاس حدود ۱۱۰ میلیون تومان و پارس نوآ حدود ۱۴۰ میلیون تومان افزایش قیمت داشته‌اند.
اما مسئله اصلی بازار فقط این نیست که خودرو امروز چند میلیون تومان گران‌تر شده است. مسئله اصلی، ترکیب افزایش قیمت، شکاف سنگین کارخانه و بازار و کاهش قدرت خرید مصرف‌کننده است. وقتی قیمت یک خودرو در یک روز ده‌ها یا حتی بیش از ۱۰۰ میلیون تومان افزایش پیدا می‌کند، در حالی که درآمد خانوار چنین رشدی ندارد، طبیعی است که خرید خودرو برای بخش بیشتری از جامعه دست‌نیافتنی‌تر شود.

🔹"آخرین خبر" در روبیکا
🔹"آخرین خبر" در ایتا
🔹"آخرین خبر" در بله