اقتصاد معاصر/ بازار خودرو بار دیگر با جهش نرخ ارز وارد دوره‌ای از التهاب شده و قیمت برخی محصولات داخلی و خارجی در فاصله‌ای کوتاه، میلیون‌ها تومان افزایش یافته است. با این حال، تجربه شوک مشابه در اردیبهشت سال جاری نشان می‌دهد قیمت‌هایی که با هیجان بالا می‌روند، لزوما ماندگار نیستند؛ مگر آنکه هراس خریداران از گرانی بیشتر، شوک ارزی را به موج تازه‌ای از تقاضا تبدیل کند.
به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ کافی است دلار چند روز متوالی مسیر صعودی بگیرد تا بازار خودرو نیز به سرعت از آرامش فاصله گیرد. واکنش نخست این بازار الزاما افزایش تعداد معاملات نیست؛ بلکه پیش از هر چیز، برچسب قیمت‌ها تغییر می‌کند. اتفاقی که در روزهای نخست مهر نیز تکرار شد و خودرو بار دیگر به یکی از نخستین بازارهایی تبدیل شد که به نوسان شدید ارز واکنش نشان داد.
قیمت دلار در فاصله ۵ تا ۱۱ مهر حدود ۱۴.۵ درصد افزایش یافت و بازار خودرو نیز با فاصله کوتاهی خود را با این جهش تطبیق داد. دامنه این افزایش در بازار خودرو یکسان نبود اما در برخی محصولات داخلی قیمت‌ها طی چند روز صدها میلیون تومان جابه‌جا شد و در خودروهای خارجی، افزایش قیمت حتی از مرز یک میلیارد تومان نیز عبور کرد.
در بازار داخلی، تارا V1 در فاصله کمتر از ۱۰ روز حدود ۱۶ درصد افزایش قیمت را تجربه کرد و قیمت پژو ۲۰۷ اتوماتیک در همین دوره بیش از ۲۰ درصد بالا رفت. کوییک، ساینا، شاهین و سورن نیز از موج اخیر بی‌نصیب نماندند. در بخش خودروهای خارجی هم رشد قیمت برخی مدل‌های کیا، هیوندای و تویوتا به محدوده دو رقمی رسید.
با این همه، افزایش قیمت به معنای شکل‌گیری یک تعادل تازه در بازار نیست. تفاوت مهم میان «قیمت بالا رفته» و «قیمت تثبیت شده» را باید در رفتار خریدار جست‌وجو کرد. بازار زمانی نرخ‌های جدید را می‌پذیرد که معامله نیز در همان سطوح شکل بگیرد؛ در حالی که یکی از مشخصه‌های این روزهای بازار خودرو، بالا رفتن قیمت‌ها در فضایی است که همچنان نشانه‌ای از رونق جدی معاملات در آن دیده نمی‌شود. گزارش‌های روزهای اخیر نیز بر پایین بودن حجم معاملات در کنار رشد نرخ‌های اعلامی تاکید دارند.
دلار؛ فرمانده قیمت‌ها در بازار خودرو
رفتار بازار خودرو در این مقطع بیش از هر چیز از انتظارات ارزی تاثیر گرفته است. دلار در اقتصاد ایران فقط قیمت یک ارز نیست؛ برای بسیاری از بازارها به شاخصی برای سنجش قیمت آینده تبدیل شده است.
وقتی نرخ ارز با سرعت افزایش پیدا می‌کند، فروشنده خودرو نیز قیمت امروز را صرفا براساس شرایط همان روز تعیین نمی‌کند؛ بلکه هزینه جایگزینی دارایی خود در روزهای آینده را در محاسباتش وارد می‌کند. در نتیجه، حتی پیش از آنکه افزایش نرخ ارز به طور کامل در هزینه‌های واقعی اقتصاد منعکس شود، قیمت خودرو می‌تواند چند گام جلوتر حرکت کند.
در سوی مقابل، خریدار با مشاهده افزایش روزانه قیمت‌ها با این تصور روبه‌رو می‌شود که اگر امروز خرید نکند، شاید فردا مجبور شود مبلغ بیشتری بپردازد. همین نقطه، حساس‌ترین بخش ماجراست؛ جایی که یک شوک در بازار ارز می‌تواند با ورود تقاضای هیجانی به بازار خودرو، به موج دوم افزایش قیمت تبدیل شود.
اردیبهشت چه درسی برای مهر دارد؟
بازار خودرو همین چند ماه قبل نسخه مشابه این اتفاق را تجربه کرده است. در اردیبهشت ۱۴۰۵ و در شرایط پس از شوک جنگی، نوسان شدید نرخ ارز فضای بازار خودرو را نیز به شدت ملتهب کرد. قیمت‌ها ظرف مدت کوتاهی بالا رفتند و خودرو بار دیگر به محلی برای واکنش سریع به انتظارات تورمی تبدیل شد.
اما بازار در همان نقطه باقی نماند. با فروکش کردن هیجان ارز و عقب‌نشینی نرخ دلار، جهت حرکت خودرو نیز تغییر کرد. بخشی از قیمت‌هایی که در اوج التهاب روی خودروها گذاشته شده بود، دوام نیاورد و بازار وارد مسیر اصلاح شد.
این تجربه از یک جهت برای وضعیت امروز اهمیت دارد؛ آنچه در دوره‌های نوسان شدید ارز روی تابلو بازار دیده می‌شود، الزاما قیمت پایدار فردا نیست. هر اندازه که بخشی از افزایش قیمت ناشی از هیجان و انتظار رشد بیشتر دلار باشد، با آرام شدن بازار ارز امکان تخلیه آن نیز بیشتر می‌شود.
خریداران شوک دوم را نسازند
اکنون مهم‌ترین متغیری که می‌تواند شدت التهاب بازار خودرو را افزایش دهد، رفتار تقاضاست. اگر خریداران صرفا از ترس افزایش بیشتر قیمت‌ها وارد بازار شوند، تقاضایی ایجاد می‌شود که می‌تواند نرخ‌های هیجانی را از سطح آگهی و قیمت پیشنهادی به معاملات واقعی منتقل کند.
تجربه اردیبهشت نشان داد که بازار خودرو پس از فروکش کردن التهاب دلار می‌تواند بخشی از افزایش‌های خود را پس بدهد. بنابراین بالا رفتن چندروزه قیمت‌ها به تنهایی نباید به سیگنالی برای هجوم خریداران تبدیل شود.
تب‌وتاب فعلی بازار خودرو بیش از هر چیز از نوسانات شدید دلار تغذیه می‌کند. اگر این هیجان فروکش کند، بخشی از افزایش‌های اخیر نیز می‌تواند تعدیل شود؛ اما اگر نگرانی از گرانی آینده به موج خرید تبدیل شود، این‌بار خود خریداران می‌توانند شوک ارزی را به شوک تازه‌ای در بازار خودرو تبدیل کنند.
