تجارت نيوز/دادخواه، اقتصاددان مي‌گويد کشورهاي توسعه‌يافته با حمايت مالي از بنگاه‌ها و مردم، تبعات شيوع کرونا را حداقل رساندند و احتمالا با ساخت و توليد واکسن، يک تا دو سال زمان لازم است که اين کشورها به شرايط عادي خود بازگردند. اما به گفته اين استاد اقتصاد در ايران حداقل ۵ سال زمان نياز است که اقتصاد به شرايط قبل از کرونا برگردد. يعني بهمن ۹۸! اگرچه او مي‌گويد حتي براي برگشت به دوره قبل از کرونا هم بايد مشکلات ساختاري و سياسي حل شود. مشروح گفتگوي تجارت‌نيوز با کامران دادخواه درباره اقتصاد پساکرونا را مي‌خوانيد:

شيوع کرونا اقتصاد جهان را تحت تاثير قرار داد. از اقتصادهاي توسعه‌يافته گرفته تا در حال توسعه. اکنون خبر ساخت و توليد واکسن کرونا، جهان را در آستانه دوران پساکرونا قرار داده است. اقتصاد پساکرونا چگونه است؟
با شيوع کويد ۱۹ و گسترش آن در جهان، نگراني و دغدغه‌هايي در خصوص نرخ رشد اقتصادي جهان آغاز شد. در سه ماهه دوم سال جاري ميلادي، رشد اقتصادي آمريکا کاهش يافت و برخي از فعاليت‌ها متوقف شد. همچنين پيش‌بيني‌ها مي‌گفت نرخ رشد اقتصادهاي بزرگ جهان در سه ماهه سوم و چهارم سال جاري ميلاد منفي است. از آن جمله نرخ رشد اقتصادي آمريکا و اتحاديه اروپا به ترتيب ۳ و ۴.۳ درصد کوچکتر مي‌شود. در کنار آن بيکاري دغدغه ديگر دولت‌ها بود. کاهش نرخ رشد اقتصادي در آمريکا، نگراني‌هايي درباره نرخ رشد اقتصادي جهاني و کاهش افت مصرف انرژي و از آن جمله نفت را هم مطرح مي‌کرد و اين براي کشورهاي اصلي صادرکننده نفت نگران‌کننده بود.

اما در اين مرحله دولت آمريکا مجموعه اقداماتي را انجام داد تا هم بتواند از بنگاه‌هاي اقتصادي حمايت کند و هم از مردمي که بيکار شده بودند. در نتيجه فشاري که پيش‌بيني مي‌شد کرونا بر اقتصاد کشورهاي پيشرفته وارد کند، به شدت کنترل شد و حتي برآوردها مي‌گويد اقتصاد آمريکا در سه ماهه سوم سال ۲۰۲۰ رشد کرده است.

اين حمايت‌ها در ديگر کشورهاي توسعه‌يافته هم رخ داد و بسياري از اين کشورها توانستند تبعات اقتصادي کرونا را کنترل کنند. در نتيجه مي‌توان گفت احتمالا با ساخت واکسن کرونا و توليد انبوه آن مي‌توان اميد داشت اقتصاد جهان ظرف مدت کوتاهي بهبود پيدا کند و به شرايط عادي بازگردد.

دولت آمريکا مجموعه اقداماتي را انجام داد تا هم بتواند از بنگاه‌هاي اقتصادي حمايت کند و هم از مردمي که بيکار شده بودند. در نتيجه فشاري که پيش‌بيني مي‌شد کرونا بر اقتصاد کشورهاي پيشرفته وارد کند، به شدت کنترل شد و حتي برآوردها مي‌گويد اقتصاد آمريکا در سه ماهه سوم سال ۲۰۲۰ رشد کرده است.

اما پيش‌بيني‌ها مي‌گويد اين ويروس تغييرات بسياري بر جاي بگذارد و حداقل تغييراتي در چشم‌انداز مشاغل، نحوه فعاليت شرکت‌هاي خدماتي و حتي حوزه آموزش و پرورش ايجاد کند.
اين مساله کاملا درست است. پيش‌بيني مي‌شود ظرف يک تا دو سال آينده شرايط اقتصادي کشورها به شرايط عادي بازگردد. اما در اين مدت دولت‌ها حتما بايد کمک کنند تا افتي که در جريان توليد و رشد اقتصادي ايجاد شده، کنترل شود. اين اقدامات البته اقتصاد کشورهاي پيشرفته را هم براي مدتي با تورم مواجه مي‌کند.

اما تغيير مهمي که ايجاد مي‌شود، قطعا اين موارد نيست. تغيير بزرگ تغييري است که در برخي از مشاغل و حوزه‌ها ايجاد مي‌شود. در دوره شيوع کرونا، رفتار و سبک زندگي مردم تغييرات قابل ملاحظه‌اي داشت. مثلا اکنون مردم کمتر به رستوران مي‌روند و بيشتر از خدمات آنلاين رستوران‌ها استفاده مي‌کنند. يا مثلا مردم کمتر براي خريد مايحتاج روزانه خود به سوپرمارکت و فروشگاه‌ها مراجعه مي‌کنند و اين خدمات را آنلاين دريافت مي‌کنند. اين نوعي تغيير در رفتار است. پس تکنولوژي و مشاغل مبتني بر تکنولوژي رشد مي‌کند.

از طرف ديگر آموزش و پرورش و دانشگاه‌ها جزو آن بخش‌هايي است که در دوره پساکرونا تغيير قابل ملاحظه‌اي دارند. چه ضرورتي وجود دارد که افراد کيلومترها راه بروند تا سر کلاس يک استاد حاضر شوند؟ يا حتي وقتي مي‌توان به صورت آنلاين در کلاس برترين اساتيد هر حوزه حاضر شد چه لزومي دارد که افراد بخواهند به اساتيد ديگر مراجعه کنند؟ احتمالا در حوزه آموزش و به خصوص آموزش عالي تغييرات جدي ايجاد شود اگرچه حتما مقاومت‌هايي در اين باره وجود دارد.

در اقتصادي که نه توان صادرات نفت دارد و نه توان پرداخت ماليات، تنها راه تامين اعتبار انتشار پول جديد است. نتيجه انتشار پول هم مشخصا تورم‌ است. در اين حالت دولت در ظاهر از مردم حمايت مي‌کند اما در عمل همه چيز به ضرر مردم است. با پول چاپ کردن تنها چيزي که به دست مي‌آيد فقر و تورم بيشتر است.
يکي از نگراني‌هاي اصلي کاهش نرخ رشد اقتصادي چين و آمريکا در دوره کرونا بود که اين مساله اقتصاد کل جهان و مصرف انرژي جهان را تحت تاثير قرار مي‌دهد.
بله اين نگراني تا قبل از اين وجود داشت. اما الان پيش‌بيني‌ها مي‌گويد نرخ رشد چين و آمريکا در سومين فصل سال جاري مثبت است. اما خب مشکل بيکاري وجود دارد. نرخ بيکاري در امريکا دو برابر شده است. افراد فعال در بخش خدمات و کارگران ساده شغل خود را از دست‌ داده‌اند. حمايت مالي دولت فعلا وضع اقتصادي مردم در بسياري از کشورها را در سطح قابل قبولي حفظ کرده است. اما بعد از کنترل کرونا احتمالا يک يا دو سال زمان ببرد که شرايط بهبود يابد. اما به يک نکته بايد توجه کرد. آن هم اينکه وقتي چنين وقايعي رخ مي‌دهد، ساختار اقتصاد تغيير مي‌کند و ما به سادگي نمي‌توانيم بگوييم اين همان اقتصاد و شرايط سابق است. بعد از کرونا ما هم از نظر ساختاري و هم تکنولوژيکي اقتصاد ديگري خواهيم داشت.

وقتي چنين وقايعي رخ مي‌دهد، ساختار اقتصاد تغيير مي‌کند و ما به سادگي نمي‌توانيم بگوييم اين همان اقتصاد و شرايط سابق است. بعد از کرونا ما هم از نظر ساختاري و هم تکنولوژيکي اقتصاد ديگري خواهيم داشت.
بپردازيم به اقتصاد ايران. کرونا چه اثري بر اقتصاد ايران گذاشته است؟
يکي از مهم‌ترين تاثيرات کرونا، کاهش مصرف انرژي و از جمله نفت بود. کاهش مصرف به معني کاهش قيمت نفت بود و اين کاهش، اثر قابل ملاحظه‌اي بر اقتصادهاي وابسته به نفت گذاشت. اما تفاوت ايران با ديگر کشورهاي نفتي اين است که ايران در اين دوره به دليل تحريم‌ها نفت کمتري صادر مي‌کند و تاثير اين مساله بر اقتصاد ما بيشتر هم شد.

از طرف ديگر، شيوع کرونا بخش‌هاي خدمات را در سراسر جهان با مشکل مواجه کرده و اقتصاد ايران هم از اين مشکل در امان نيست. بخش مهمي از توليد ناخالص داخلي ايران وابسته به بخش خدمات است و بخش خدمات يکي از مهم‌ترين بخش‌هايي است که از شيوع کرونا و قرنطينه‌ تاثير منفي گرفته است. نرخ رشد اقتصادي بخش خدمات در دو فصل متوالي منفي بود و الان به کمترين ميزان در ۳۳ فصل گذشته رسيده است. اين کاهش فعاليت در اين بخش به معناي افزايش نرخ بيکاري بخش خدمات است.

ماجراي ايران با ديگر کشورها کاملا متفاوت است چراکه اقتصاد ايران تنها درگير ويروس کرونا نيست، بلکه مشکلات ديگري هم دارد و کرونا به آنها اضافه شده است.
شما مي‌گوييد اقتصاد کشورهاي توسعه‌يافته يکي دو سال ديگر وارد دوره پساکرونا مي‌شود. در ايران چقدر زمان مي‌برد که تاثيرات ويروس کرونا بر اقتصاد برطرف شود؟
ماجراي ايران با ديگر کشورها کاملا متفاوت است چراکه اقتصاد ايران تنها درگير ويروس کرونا نيست، بلکه مشکلات ديگري هم دارد و کرونا به آنها اضافه شده است. زماني که فردي تنها يک بيماري دارد، براي درمان همان بيماري دارو مي‌دهند يا عضو بيمار را عمل مي‌کنند. اما اگر فردي همزمان چند بيماري داشته باشد، کار درمان آسان نيست. چون دارويي که ديابت را درمان مي‌کند براي قلب ضرر دارد و داروي قلب براي کليه مضر است و عمل ممکن است منجر به سکته بيمار شود.

ايران اکنون چند مشکل بزرگ دارد، هم مشکلات ساختاري که در حال تشديد است و هم تحريم‌ها. اما در جواب سوال شما براي مدت زمان برگشت اقتصاد به شرايط عادي سه حالت وجود دارد:
يکي اينکه ايران واقعا سياست‌هاي اقتصادي و به خصوص سياسي خود را تغيير دهد، اختلافاتش با آمريکا را حل کند و تنش‌هاي موجود را برطرف کند و آمريکا هم به برجام برگردد. با اين شيوه مي‌توان اميدوار بود ظرف دو سه سال شرايط کمي بهتر شود.

راهکار ديگر اين است که ايران به روند سابق ادامه دهد. مذاکره نکند و نتواند نفت بفروشد و مشکلات ساختاري هم به قوت خود باقي بماند. در اين حالت بهبودي در کار نيست و شرايط مدام بدتر مي‌شود.

اما حالت بينابين اين است که ايران کمي در سياست خارجي خود تغيير ايجاد کند تا فقط بتواند نفت بيشتري در مقايسه با اکنون بفروشد و درآمد دولت کمي بيشتر شود. در اين حالت حداقل ۴ تا ۵ سال طول مي‌کشد که ايران بتواند به شرايط قبل از کرونا برگردد.

درست است که کرونا مشکلات اقتصاد ايران را تشديد کرده اما حتي براي برگشت به دوره قبل از کرونا هم بايد مشکلات ساختاري و سياسي حل شود.
اما اگر ايران نخواهد مشکلات سياسي و اقتصادي خود با جهان را حل کند، احتمالا هر سياست اقتصادي که در داخل اتخاذ کند به تورم و فقر بيشتر دامن مي‌زند. چراکه کرونا باعث کاهش نرخ رشد اقتصادي و بيکاري و کاهش درآمد عده زيادي مي‌شود. دولت بايد بتواند از مردم حمايت کند.

اما در اقتصادي که نه توان صادرات نفت دارد و نه توان پرداخت ماليات، تنها راه تامين اعتبار انتشار پول جديد است. نتيجه انتشار پول هم مشخصا تورم‌ است. در اين حالت دولت در ظاهر از مردم حمايت مي‌کند اما در عمل همه چيز به ضرر مردم است. با پول چاپ کردن تنها چيزي که به دست مي‌آيد فقر و تورم بيشتر است. درست است که کرونا مشکلات اقتصاد ايران را تشديد کرده اما حتي براي برگشت به دوره قبل از کرونا هم بايد مشکلات ساختاري و سياسي حل شود.

به پيج اينستاگرامي «آخرين خبر» بپيونديد
instagram.com/akharinkhabar