فارس/در حالی که رئیس‌جمهور آمریکا دونالد ترامپ مدعی بود که کنترل تنگه هرمز را در اختیار دارد، رسانه آمریکایی روز یکشنبه اذعان کرد که نیروهای مسلح ایران در حال اعمال حاکمیت خود در این آبراه هستند.

دونالد ترامپ تفاهم حاصل شده میان ایران و آمریکا را به عنوان بازگشایی تنگه هرمز معرفی کرد و آن را جشن گرفت. او در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «کشتی‌های جهان، موتورهای خود را روشن کنید! بگذارید نفت جاری شود!»
اما به نوشته نیویورک‌تایمز، منتقدان می‌گویند که این توافق در واقع وضعیتی را رسمیت بخشید که مقامات ایرانی در طول جنگ به وضوح بیان کردند، این که ایران اکنون کنترل تنگه هرمز را در دست دارد.
اقدامات نیروهای مسلح ایران در خلیج فارس بلافاصله پس از شروع تجاوز نظامی ایالات متحده و اسرائیل عملاً منجر به بسته شدن تنگه به روی متجاوزان و متحدانشان شد. سپس، هفته‌ها پس از اینکه ایران و آمریکا در اوایل آوریل وارد یک آتش‌بس غیررسمی و موقت شدند، برخی از نفتکش‌ها تلاش کردند که بدون هماهنگی با ایران از تنگه عبور کنند.
این اقدام با واکنش ایران همراه شد و تهران بر حق حاکمیت خود در این آبراهه تأکید نمود و به بند‌های یادداشت تفاهم اشاره کرد.
اما ترامپ با دستور حملات هوایی به ایران پاسخ داد. این امر با اعلامیه نیروی دریایی ایران مواجه شد و تهران اعلام کرد که این آبراهه را «تا پایان دخالت آمریکا در منطقه» می‌بندد.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) اعلام کرد که در پاسخ، حدود ۱۴۰ هدف نظامی ایران را مورد حمله قرار داده است که مجموع حملات آمریکا را در هفته گذشته به ۳۱۰ مورد رساند.
با موضع‌گیری دونالد ترامپ مبنی بر اینکه فکر می‌کند توافق ژوئن «تمام شده» است، قیمت جهانی انرژی دوباره در حال افزایش است و ترس از بازگشت به جنگ تمام‌عیار نیز تشدید شد. پیش از جنگ، یک‌پنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از طریق این تنگه توسط تولیدکنندگان خاورمیانه تأمین می‌شد.
مقامات سابق و تحلیلگران آمریکایی می‌گویند که این وضعیت، نتیجه کاملاً قابل پیش‌بینی توافق ژوئن است.
ترامپ که با خشم عمومی ناشی از قیمت‌های بالای بنزین و تورم فزاینده روبرو بود، مشتاق بود تنگه را بازگشایی کرده و فشار را بر اقتصاد جهانی کاهش دهد.
در نتیجه ترامپ یادداشت تفاهم با ایران را امضا کرد، متنی که بند پنجم آن می‌گوید که ایران «با حداکثر تلاش خود، ترتیباتی را برای عبور ایمن کشتی‌های تجاری» از تنگه هرمز اتخاذ خواهد کرد.
مایکل رتنی، دیپلمات بازنشسته که آخرین سفیر آمریکا در عربستان سعودی بود، در این باره گفت: «هیچ کس نباید از اینکه ایران این (بند) را به عنوان اعطای صریح نقشی پایدار در کنترل عبور از هرمز می‌بیند، شگفت‌زده شود.»
او شرح داد: «کنترل ایران به وضوح به آن‌ها اهرم فشاری قدرتمندی می‌دهد، و به نظر می‌رسد که آن‌ها مایل به خطر کردن از سرگیری درگیری، شاید حتی فروپاشی آتش‌بس، برای حفظ آن اهرم فشار هستند.»
معاون رئیس‌جمهور آمریکا جی‌دی ونس در یک کنفرانس خبری در ۱۸ ژوئن اصرار کرد که خواسته‌های ترامپ در مورد تنگه در یک توافق آینده گنجانده خواهد شد. او مدعی شد: «همه برگ‌های برنده دست ماست.»
رقابت برای کنترل تنگه، شرکت‌های کشتیرانی را با یک دوراهی روبرو می‌کند: آیا باید از طریق کریدور جنوبی نزدیک‌تر به عمان از تنگه هرمز عبور کنند و خطر واکنش ایران را بپذیرند؟ یا باید کریدور شمالی ایران را انتخاب کنند، هزینه‌هایی بپردازند و ادعاهای تهران را برای اعمال حاکمیت تقویت کنند.
تقریباً به مدت ۶۰ سال، کشتی‌های تجاری از طریق تنگه هرمز در مسیری که توسط سازمان ملل متحد تعیین شده بود، تردد می‌کردند.
دولت وقت در زمان آخرین شاه ایران محمدرضا پهلوی در سال ۱۹۶۸ از ایجاد این مسیر حمایت کرد و سعی نکرد آن را کنترل کند، در حالی که این مسیر از آب‌های سرزمینی ایران عبور می‌کرد.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی مقامات ایرانی گفتند که به آن توافق سازمان ملل متعهد نیستند، اگرچه در طول این سال‌ها دولت ایران به ندرت کشتیرانی در تنگه را به چالش کشید.
اما این وضعیت پس از تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران در اسفند سال گذشته تغییر کرد. نیروهای مسلح ایران به‌سرعت شروع به اعمال حاکمیت ایران بر تنگه کردند و تردد در آن را به حالت تعلیق درآوردند.
منتقدان می‌گویند که ترامپ در توافق ژوئن با تهران، این وضعیت جدید را پذیرفت. با تأکید مذاکره‌کنندگان ایرانی، این سند ۱۴ ماده‌ای قدرت ایران در تنگه را به رسمیت می‌شناسد.
این توافق دریافت عوارض یا هزینه‌ها را ممنوع می‌کند، اما فقط برای مدت ۶۰ روز و در بازه‌ای که مذاکرات برای توافق دیگری ادامه دارد. از سوی دیگر ترامپ گفته است که ایالات متحده می‌تواند سعی کند عوارض دریافت کند.
مقامات ایرانی و کارشناسان می‌گویند که خط پایانی بند پنج، نقشی محوری را به طور رسمی به ایران در مدیریت تنگه واگذار کرده است. در این بند آمده است: «جمهوری اسلامی ایران با سلطنت عمان برای تعیین اداره آینده و خدمات دریایی در تنگه هرمز، مطابق با حقوق بین الملل قابل اجرا و حقوق حاکمیتی کشورهای ساحلی تنگه هرمز، گفتگو خواهند کرد و با دیگر کشورهای ساحلی خلیج فارس نیز تبادل نظر می‌کنند.»
پس از امضای یادداشت تفاهم، ترامپ از این توافق به عنوان بازگشت به کشتیرانی آزاد از طریق تنگه تمجید کرد. اما مقامات ایرانی آن را به عنوان مبنایی برای مدریت تنگه هرمز ذکر کردند.
دنیس راس، مذاکره‌کننده پیشین خاورمیانه برای رؤسای‌جمهور اسبق آمریکا، در این باره گفت که دیدگاه ایران در مورد توافق واضح است.
راس بیان کرد: «شما تنگه را باز کردید، اما فقط به شرطی که ایران کاملاً کنترل داشته باشد و هر مسیر دیگری قابل قبول نباشد.»
کاخ سفید در پاسخ به درخواست برای اظهارنظر، به یک جلسه تلفنی روز جمعه اشاره کرد که برای خبرنگاران ترتیب داده بود، مشروط بر اینکه مقامات آمریکایی سخنران نام‌ برده نشوند.
یکی از مقامات آمریکایی درگیر در مذاکرات گفت که ایران در طول مذاکرات می‌دانست که کشتی‌ها از مسیری نزدیک سواحل عمان استفاده می‌کنند. این مقام در توجیه ادعاهای آمریکا گفت که این بدان معناست که وقتی ایران موافقت کرد که «حداکثر تلاش» خود را برای عبور ایمن انجام دهد، به این معنی است که در آن مسیر اقدامی نخواهد کرد.
اما به نوشته نیویورک‌تایمز، مذاکره‌کنندگان ایرانی می‌دانستند که در اوایل تابستان، هنگام بحث در مورد توافق پیشنهادی، اهرم فشارهایی در برابر آمریکا دارند.
در ۴ مه، ارتش آمریکا عملیاتی به نام «پروژه آزادی» را برای شروع بازگشایی تنگه با اسکورت کشتی‌های تجاری سرگردان آغاز کرد. اما ترامپ کمتر از ۴۸ ساعت بعد این تلاش را رها کرد، پس از اینکه به گفته رسانه‌ها، ولی‌عهد سعودی از ترس اقدام متقابل ایران، اجازه استفاده از حریم هوایی عربستان برای این عملیات را نداد.
در ادامه و پس از توافق آتش‌بس، به گفته شرکت داده‌های دریایی کپلر، در هفت روز نزدیک به ۴۰۰ کشتی از تنگه عبور کردند. این بالاترین تعداد در یک دوره هفت روزه از زمان شروع جنگ بود. اما پس از تشدید مجدد تنش‌ها، این آمار به شدت افت کرد.
در حال حاضر بیش از دوازده ناو جنگی نیروی دریایی آمریکا، از جمله دو ناو هواپیمابر، و ده‌ها هواپیمای تهاجمی و شناسایی مستقر در ناو و خشکی، هنوز در منطقه مستقر هستند.
سخنگوی سنتکام تیم هاوکینز مدعی شده که نیروهای آمریکایی عبور از تنگه هرمز را تسهیل می‌کنند. با این حال، او افزود که «هیچ تضمینی» وجود ندارد که هدایت نظامی آمریکا از کشتی‌های تجاری عبوری از تنگه محافظت کند.
در اوج جنگ، برخی از اپراتورهای کشتیرانی ترجیح دادند نزدیک‌تر به ایران حرکت کنند و به تضمین نیروهای نظامی ایران برای عبور ایمن تکیه نمایند.
ایران گفته است که هر کشتی که از تنگه عبور می‌کند باید از آن مسیر پیروی کند و برای این کار از «نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس»، نهادی که تهران در ماه مه ایجاد کرد، اجازه بگیرد.
ایالات متحده و برخی دیگر از کشورها درخواست ایران برای استفاده کشتی‌ها از آن مسیر شمالی را رد کردند و در پاسخ، ارتش آمریکا در ماه مه مسیر جنوبی را در امتداد سواحل عمان ایجاد کرد.
ترامپ پس از امضای توافق ماه گذشته با ایران، اعلام کرد که این مسیر «کاملاً امن و مطمئن» است.
اما به گفته دن الاماریو، استراتژیست ارشد ژئوپلیتیک در شرکت تحقیقات سرمایه‌گذاری آلپاین ماکرو، با رقابت ایران و ایالات متحده برای کسب اهرم فشار که عمدتاً با ابزار نظامی انجام شده است، خطرات برای شرکت‌های کشتیرانی می‌تواند افزایش یابد.

🔹"آخرین خبر" در روبیکا
🔹"آخرین خبر" در ایتا
🔹"آخرین خبر" در بله