انتخاب/ کشورهای خلیج فارس خواستار بازتنظیم روابط با ایران شدهاند؛ امارات متحده عربی از ضرورت اتخاذ «نگرشی جدید» سخن گفته و قطر نیز پس از آنکه جنگ آسیبپذیری کشورهای منطقه در برابر حملات ایران را آشکار کرد و اعتبار آمریکا در منطقه را خدشهدار ساخت، خواستار ایجاد یک «چارچوب امنیتی» منطقهای با تهران شده است.
شیخ محمد بن عبدالرحمن آلثانی، نخستوزیر قطر، در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد گفت جنگ علیه ایران، که آمریکا و اسرائیل در ماه فوریه آغاز کردند، یک «زنگ بیدارباش» بوده است.
او گفت کشورهای خلیج فارس باید «بهعنوان یک منطقه، مسئولانه در کنار یکدیگر عمل کنند و اطمینان حاصل کنند که روابط خوبی با ایران داریم.»
او افزود: «ما در حال حرکت در این مسیر هستیم. شرکای منطقهای ما نیز به این موضوع باور دارند.»
در رویدادی جداگانه، انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رئیسجمهور امارات، نیز بر ضرورت گفتوگوی کشورهای عربی با ایران تأکید کرد و گفت مذاکرات تهران و واشنگتن «واقعاً پیش نمیرود».
او گفت: «ما در این نوع بحثها درباره اینکه چه نوع منطقهای میخواهیم داشته باشیم، به یک نگرش جدید نیاز داریم.»
قرقاش افزود که مذاکرات درباره ثبات آینده منطقه میتواند میان آمریکا و ایران انجام شود، اما «باید در سطح ایران و کشورهای عربی نیز صورت بگیرد».
این اظهارات نشاندهنده پذیرش فزاینده این دیدگاه در سراسر خلیج فارس است که کشورهای منطقه، که پیش از جنگ از آمریکا خواسته بودند وارد جنگ نشود، پس از جنگ ناچار خواهند بود روابط خود با تهران را مدیریت کنند؛ آن هم در شرایطی که واشنگتن درگیر این مناقشه شده است.
شیخ محمد گفت: «بدون داشتن یک چارچوب امنیتی که همه ما را بهعنوان کشورهای خلیج فارس، در کنار ایران گرد هم آورد و تضمین کند که هیچیک از ما تهدیدی علیه دیگری ایجاد نمیکند، این منطقه دیگر نمیتواند به همان شیوهای که در گذشته اداره میشد، ادامه دهد.»
قرقاش نیز در سخنرانی دیگری در همین ماه گفت: «ایران همچنان همسایه ماست و در مقطعی باید راهی برای احیای آنچه قابل احیاست پیدا کنیم... جغرافیا هیچ گزینه دیگری جز تعامل را برای ما باقی نمیگذارد.»
دیپلماتها و تحلیلگران گفتند عربستان سعودی نیز از زمان آغاز جنگ، ایده پیمان عدم تعرض میان کشورهای خاورمیانه و ایران را مطرح کرده است؛ اقدامی که بخشی از رایزنیهای ریاض با متحدانش درباره نحوه مدیریت تنشهای منطقهای پس از پایان جنگ است.
سانام وکیل از اندیشکده چتم هاوس گفت: «رهبران کشورهای خلیج فارس، در حال فکر کردن به روز پس از جنگ، به این واقعیت اذعان دارند که ضامن امنیت خارجی آنها دیگر قابل اتکا نیست، روابط پرتنشی با ایران دارند و در نبود یک تکیهگاه قابل اعتماد آمریکایی، باید امنیت خود را مدیریت کنند.»
او افزود: «این یک ضرورت است، اما در عین حال یک فرصت نیز محسوب میشود؛ زیرا کشورهای خاورمیانه میتوانند در زمینه ترتیبات امنیتی خود نقش و اختیار بیشتری داشته باشند.»
ریاض اکنون درگیر بحرانی تازه است؛ پس از آنکه نیروهای انصارالله در یمن طی هفتههای اخیر بار دیگر درگیری بیش از یک دههای خود با عربستان سعودی را شعلهور کردند و تقریباً بهصورت روزانه موجهایی از موشکها و پهپادها را به سوی این پادشاهی شلیک کردند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، تاکنون در برابر درخواستهای محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، برای پیوستن نیروهای آمریکایی به ریاض در حملات علیه حوثیها مقاومت کرده است.
امارات متحده عربی در ماههای نخست جنگ، بیشترین حجم حملات ایران علیه کشورهای عربی همسایه را متحمل شد؛ بهطوری که نزدیک به ۳ هزار موشک و پهپاد به سوی این کشور شلیک شد.
امارات در آن مقطع تهاجمیترین موضع را در میان قدرتهای خلیج فارس اتخاذ کرد و در واکنش، دهها حمله هوایی علیه ایران انجام داد.
اما ابوظبی از آن زمان در تلاش بوده است تنشها را کاهش دهد؛ زیرا میخواهد جایگاه خود را بهعنوان مهمترین مرکز مالی، تجاری و گردشگری منطقه حفظ کند.
در همین ماه، شیخ خالد بن محمد بن زاید آلنهیان، ولیعهد ابوظبی، در حاشیه اجلاس کشورهای بریکس در هند با مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، دیدار کرد.
نگرانی گستردهتر کشورهای عربی این است که آنها باید با ایرانی پس از جنگ مواجه شوند که همچنان یک تهدید محسوب میشود.
تهران توانایی خود برای حمله به نقاط مختلف منطقه و مختل کردن کشتیرانی در تنگه هرمز را به اثبات رسانده است؛ تنگهای که برای صادرات و واردات کشورهای خلیج فارس حیاتی است.
قطر نقش محوری در تلاشهای دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ آمریکا و ایران ایفا میکند.
اگرچه میان واشنگتن و تهران مذاکرات مستقیم وجود ندارد، میانجیها کانالهای ارتباطی غیررسمی و پشتپرده را باز نگه داشتهاند.
انتظار میرود رهبران کشورهای عربی در حاشیه نشست این هفته مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک با ترامپ دیدار و درباره بحران گفتوگو کنند.
مسعود پزشکیان و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز قرار است در نشست مجمع عمومی سازمان ملل شرکت کنند.
ترامپ در مصاحبهای با شبکه فاکسنیوز در آخر هفته گفت که «احتمالاً» با دیدار با رئیسجمهور ایران موافق خواهد بود.
او مدعی شد در حال «تصمیمگیری» است و گزینههای پیش روی او شامل «نابود کردن ایران»، «گذاشتن ایران به حال خود تا از نظر اقتصادی متلاشی شود» یا «رسیدن به یک توافق» است؛ به گزارش این شبکه آمریکایی.
