باشگاه خبرنگاران/ "عبدالرزاق آخوند رهبر" هفده سال است که امامت جمعه شهرستان آق‌قلا را به عهده دارد؛ امام‌جمعه‌ اي که مردمي بودن و محبوبيتش زبان‌زد خاص و عام است. "عبدالرزاق آخوند رهبر" امام جمعه شهرستان آق‌قلا است؛ امام‌جمعه‌ي که مردمي بودن و محبوبيتش زبان‌زد خاص و عام است. محبت به اهل بيت پيامبر اسلام را محور وحدت بين شيعه و سني مي‌داند و مي‌گويد که، اميدش به شفاعت اهل بيت به اندازه نماز است. منزل و دفترش يکي است و درب خانه او براي همگان باز است و با يک "ياالله" هرکس که بخواهد مي‌تواند وارد شود. چه آن دختر و پسري که خطبه عقد فوري به دفترشان مي‌آيند تا ضمن قرائت خطبه عقد، رضايت پدر و مادر و ديگر تبعات چنين ازدواجي را بپذيريد و چه آن جوان يا پيرمردي که براي مشکل کار، معيشت يا مسائل شرعي مي‌خواهد امام‌جمعه را ملاقات کند. "آخوند رهبر" مي‌گويد، به مردم آق قلا گفته هر وقت که نياز به ديدار با امام جمعه داشتند، بعد از پايان درس حوزه تا آخر شب مي‌توانند به منزل ايشان بيايند و هيچ نيازي حتي به وقت قبلي نيست. اين آخوند اهل سنت خود را مقيد به شرکت در مراسم جشن و عزا مي‌داند و مي‌گويد امام جمعه در شادي و عزا بايد همراه مردم باشد به همين دليل است که سعي مي‌کنم در حد توان در مراسم‌هاي عروسي شرکت و در مراسم تشييع‌جنازه حضور يابيم چرا که يک امام جمعه تنها با مردمي هويت پيدا مي‌کند. از هيچ مرکز يا نهادي حقوقي دريافت نمي‌کند و مي‌گويد زمين‌هاي زراعتي از پدرش به او به ارث رسيده کفاف زندگي‌اش را مي‌دهد؛ او مي‌گويد امام جمعه‌اي که مردمي نباشد و فراتر از سطح مردم زندگي‌کند از عمل به وظيفه و مأموريتي که مقام معظم رهبري به ائمه جمعه داده، عاجز خواهد بود چراکه امام جمعه تنها زماني مي‌تواند نماينده شايسته رهبر انقلاب باشد که، در کنار مردم و با مردم زندگي کند و کساني که فراتر از سطح زندگي مردم زندگي مي‌کنند، نمي‌توانند ادعا کنند که امام جمعه يا نماينده رهبري هستند. در راستاي گفت‌وگو با ائمه جمعه‌هاي مردمي، براي گفت‌وگو با آخوند رهبر به شهرستان آق‌قلا واقع در استان گلستان رفتيم؛ ضمن حضور 2 روزه در منزل و دفتر اين امام جمعه، از نزديک شاهد فعاليت کاري و شخصي وي بوده و همراه ايشان به يکي روستاهاي محروم آق‌قلا رفتيم؛ در کلاس درس حوزوي وي حضور يافته و با ايشان در مراسم جشن تکليف دانش آموزان شهرستان آق‌قلا شرکت کرديم تا در اين مدت بتوانيم بخشي زندگي شخصي و کاري آخوند رهبر را به تصوير بکشيم. بنا به تحقيقي که بنده داشته‌ام شما به‌عنوان امام جمعه، از محبوب‌ترين مسئولين شهرستان آق‌قلا در بين مردم هستيد؟ "دليل اين محبوبيت" و تعريف شما از "مردمي بودن امام جمعه" چيست؟ _ امام جمعه‌ها بايد در ارتباط نزديک با مردم باشند چون امام جمعه يک خلفي است از طرف رسول اکرم يا ائمه اطهر يا نمايندگان ولي‌فقيه يا رهبر معظم انقلاب که بايد بتوانند نماينده شايسته‌اي باشند. بايد زندگي امام جمعه براي مردم شفاف باشد و امام‌جمعه در بين مردم زندگي کنند تا بتواند مشکلات را مردم درک و منتقل کند. امام جمعه بايد در مراسم‌هاي مردمي، امکان مردمي و جاهاي که مردم مشکل دارند در بين مردم باشد و اگر دور از مردم باشد و مردم نتوانند با امام جمعه ارتباط بگيرند طبيعي است امام جمعه در کار خود و وظيفه خود موفق نخواهد بود. اگر درجايي امام جمعه‌اي مردمي نباشد چه ضررهايي به انقلاب و به کشور مي‌زند؟ ائمه جمعه بعد از انقلاب اخص امامان جمعه اهل سنت که قبل از انقلاب هم نماز جمعه مي‌خواندند، نمايندگان و خلفاي پيامبر هستند و بايد از اين جايگاه به‌درستي حراست کنند. ائمه جمعه در کشور نمايندگان رهبري هستند و رهبر معظم انقلاب همواره به مردمي بودن امام جمعه‌ها تأکيد کرده است پس بايد همه ما بدانيم که تنها با مردمي بودن مي‌توانيم نماينده شايسته براي رهبري باشيم. کساني که با ارتباط با مردم، موجب ارشاد مردم و هدايت مردم مي‌شوند و در حقيقت همانند مردم زندگي مي‌کنند اينها کساني هستند که مي‌توانند در مسيري که مقام معظم رهبري ترسيم کرده موفق باشند. بنا بر اين به نظر بنده اگر امام جمعه‌ مردمي نباشند و رابطه خوبي با مردم نداشته باشند، نمي‌تواند امام جمعه مورد نظر مقام معظم رهبري باشد. الان مردم بخواهند با شما ارتباط بگيرند بايد چه‌کار کنند بايد با دفترتان تماس بگيرند؟ خير. درب منزل ما باز است براي همه. هر موقع از شبانه‌روز مردم خواستند، آزادند که به منزل ما بيايند. بعضاً مردم مي‌آيند که من کلاس يا مراسم‌هاي ديگر هستيم در اينجا گفته‌ام اگر کسي سرزده آمد و من نبودم منتظر باشد تا بنده سريع خود را به منزل برسانم و با مردم صحبت کنم. ببينيد همين‌که شما اينجا آمديد، چند جوان با شما وارد شدند و من اصلاً خبر نداشتم که اين بزرگواران آمده‌اند لذا باکمال ميل و افتخار با آنها صحبت و به وظيفه خودم عمل کردم. به نظر شما اينکه براي بعضي از امام‌جمعه بايد خيلي هماهنگ کرد مسئول دفتر باشد و چند روز بعد وقت بدهند اين آسيب است؟ خير. بهتر است برنامه‌ريزي باشد ممکن است يک امام جمعه سرش خيلي شلوغ باشد و کارهاي متفاوتي داشته باشد اما بنده، کارم همين است که با در خدمت و خادم مردم باشد و کاري جز اين هم نبايد داشته باشم. البته اشکالي ندارند که مردم با برنامه‌ريزي با امام‌جمعه ارتباط داشته باشند؛ اصل بحث اين است که امام جمعه مردمي بودن را به‌عنوان فرهنگ قبول داشته باشد. يک بحثي است يکي با مردم بودن و يکي اينکه مردم مي‌آيند مسجد و امام‌جمعه هم با مردم ديدار مي‌کند جاي ديگر هم هست که مي‌گويند امام جمعه برود سراغ مردم شما مي‌رويد سراغ مردم؟ ببيند يک وقت هست که مردم با امام‌جمعه کار دارند؛ مشکل‌دارند يا مي‌خواهند از امام‌جمعه سؤال شرعي بپرسند خب در اينگونه موارد مردم به امام‌جمعه رجوع مي‌کند اما اين کافي نيست امام جمعه بايد بين مردم باشند و با درد مردم آشنا باشد. البته نمي‌خواهم بگويم که من کار خاصي مي‌کنم، نه. وظيفه‌دارم و رسالتم همين است که با مردم باشم به همين دليل است که به روستاها مي‌روم؛ در مراسم‌هاي عروسي و عزا شرکت مي‌کنم. نماز ميت مي‌خوانم خطبه عقد مي‌خوانم و به بهانه‌هاي مختلف به جمع مردم مي‌روم و اين را براي خود توفيق مي‌دانم. يعني مثلاً موقع برداشت محصول به کشاورزان سر مي‌زنيد؟ بله. خودم زمين کشاورزي دارم و با مسائل کشاورزي آشنا هستم. سر زمين‌هاي کشاورزي مي‌روم به کشاورزان خسته نباشيد و خدابرکت مي‌گويم اگر مشکلي هم داشته باشند، مي‌شنوم و اگر کاري هم در توانم باشد برايشان انجام مي‌دهم و مشکلات را به مسئولين منتقل مي‌کنم. ورزشگاه، سينما يا تئاتر مي‌رويد؟ ورزشگاه‌ها بعضاً مي‌روم. اما سينما و تئاتر تاکنون نرفته‌ام. مشخصاً در کجا ارتباط گرفتن با جوان‌ها خوب است کجا مي‌رويد سراغ جوان‌ها؟ جوان‌ها را بيشتر در مساجد مي‌بينم اما نه اينکه فقط مسجد؛ برخي از جوانان را در مراسم‌ها و برخي ديگر را در خيابان‌ها و محله يا روستاها مي‌بينم و با آنها صحبت مي‌کنم. وقتي جوان‌ها را مي‌بينيم با آنها با ادبيات خودشان صحبت مي‌کنم شوخي مي‌کنم تا آنها با من راحت باشد و احساس نکنند که چون مثلاً من امام‌جمعه هستم آنها بايد براي ارتباط محدوديت داشته باشند. شما ازجمله آخوندهاي اهل سنت محب اهل‌بيت هستيد؟ فلسفه محبت و علاقه شما به اهل بيت چيست؟ اقتدا به قرآن کريم. فلسفه‌اش همين است. وصيت رسول‌الله به اهل‌بيت همين است. اگر ما به اهل بيت علاقه نداشته باشيم ممکن است عبادت‌هاي ما ظاهري باشد. محبت اهل‌بيت يک امر دروني است محبت اهل‌بيت، تزکيه روح مي‌دهد حديثي از رسول اکرم داريم که مي‌فرمايد، محبت به اهل‌بيت نداشته باشيم محبت به قرآن نداريم. در بخشي از بيانات شما هست که فرموديد براي قيامت، به محبت اهل بيت به اندازه نماز اميدواريد. بله. اهل‌بيت شافع هر امت است. ما نمي‌توانيم به عبادات علاقه داشته باشيم اما اهل بيت نه. اگر شفاعت پيامبر را مي‌خواهيم بايد محب اهل‌بيت پيامبر باشيم. به نظرم بهترين راه براي وحدت همين است که همه ما حول محور محبت و علاقه به اهل‌بيت جمع‌شويم. کساني که به مخالفت با اهل بيت مي‌پردازند افراطي‌گري را ترويج مي‌دهند و در نهايت مثل داعشي‌ها و تکفيري‌ها مي‌شوند. مقام معظم رهبري يک بحثي فرمودند با عنوان شيعه انگليسي -اهل سنت آمريکايي منظورشان داعش و تکفيري‌ها و سلفي‌ها هستند و شيعه انگليس هم کساني هستند که به اسم شيعه به مقدسات اهل سنت توهين مي‌کنند. فکر مي‌کنيد اين بيانات حضرت آقا در مورد شيعه آمريکايي و اهل سنت انگليسي چقدر مي‌تواند موجب وحدت شود. اين بيان و تحليل آقا بسيار دقيق و درست است. الحمدالله که آقا هم رئيس‌جمهور بوده و هم نسبت به مسائل جاري و قانوني کشور آگاه و مسلط است. آقا همواره به اهل سنت نگاه محبت‌آميزي داشته است. در گذشته ايشان در گرگان منبر مي‌رفتند و من زماني که طلبه بودم از بيانات ايشان استفاده مي‌کرديم. اهل سنت هم آن از بيانات ايشان که تشويق به وحدت و همدلي بود استفاده مي‌کردند من مي‌توان به جرئت بگويم که تاکنون يک کلمه يا جمله اختلافي از رهبر انقلاب نشنيدم چرا که ايشان ضرورت وحدت را بيش از هر کس ديگري احساس مي‌کند. وحدت ضرورت دارد چرا که از اختلاف هم شيعه و هم سني ضرر مي‌کند و درنهايت دين ما و قرآن ما توصيه به وحدت مي‌کنند. درباره "شيعه انگليسي" نظرتان چيست? به نظر شما اين جريان چقدر به مسلمانان ضربه مي‌زند؟ بله اينها هم افراطي هستند و کارشان براي مسلمين مضرر است. توصيه و و دعا مي‌کنيم که اينها به توصيه‌هاي دلسوزانه رهبر انقلاب توجه کنند. همه بايد متوجه باشند رهبري توصيه به وحدت مي‌کند و اين رهبر ما از اين دنيا هيچ‌ندارند و هر چه مي‌گويد بر اساس توصيه‌هاي قرآني و ديني است. رهبر انقلاب بايد براي همه ما الگو باشد و ما بايد تنها به ايشان اقتدا کنيم چرا که آقا براي ما يک اسوه حسنه است که عدم توجه به رهنمودهايشان موجب خسران خواهد شد. بين شيعه و سني اشتراکات زيادي وجود دارد و درعين‌حال اندک اختلافي نيز هست ما بايد توجه کنيم به اشتراکات زيادمان نه به اندک اختلافاتي که داريم. شنيدم فرزند شما از مدافعان حرم بوده‌اند؟ ايشان براي تحصيل رفته بودند، سوريه. البته الان برگشته‌اند منتهي بايد گفت که همه ما مدافع حرم هستيم همه ما وظيفه ديني داريم که شعائر الهي پاسداري کنيم. فرزند بنده در سوريه هم که بود به ايشان توصيه کردم که براي دفاع از حرم حضرت رقيه و حضرت زينب تبليغ کند و تبليغ براي دفاع از حرم نيز نوعي مدافع حرم محسوب مي‌شود. معيشت و نيازهاي مالي شما چگونه تأمين مي‌شود؟ شنيدم که از شوراي سياست‌گذاري ائمه جمعه حقوقي نمي‌گيريد؟ با پول گرفتن از شوراي سياست‌گذاري موافق نيستم و اين تنها نظر بنده نيست بلکه برخي علماي بزرگوار شيعه نيز چنين اعتقادي دارند. پدرم از قديم مختصر زمين‌هايي داشت که براي ما به ارث گذاشته است گرچه اين زمين‌ها هم ديم است اما به زارعت اينها کفاف مي‌دهد و مشکلي نداريم. منزل شما خيلي ساده و تقريباً قديمي است نمي‌توانيد خانه بهتر بسازيد؟ همين اضافه هم هست! ما 35 سال پيش با پول زراعت اين خانه را ساختيم و راضي هستيم. اين خانه همين‌که ما را از سرما و گرما نجات مي‌دهد، کافي است و کفاف مي‌دهد. برخي تصور مي‌کنند که منزل امام جمعه بايد بزرگ باشد، شما چرا خانه بزرگ نمي‌سازيد؟ به فکر آن هم نيفتاديم که خانه بزرگ و شيک بسازم. بيانات رهبري را گوش کنيد ايشان اصلاً اشرافي گري را تائيد نمي‌کند، مخصوصاً براي مسئولان، روحانيون و ائمه جمعه. مدل ماشين شما چيست؟ من ماشين ندارم. پسرم يک پژو داشت که فروخت. از مسئولين کمک نمي‌گيريد؟ خير. درخواست هم نکردم اگر درخواست کنم حتماً مي‌دهند. داده‌اند و شما نگرفتيد؟ اصلاً ما تمنا و خواهش نکرديم که پول يا کمکي به دفتر امام‌جمعه کنند. در منطقه آق‌قلا خودتان را در طبقه متوسط مي‌دانيد يا از طبقه بالا؟ از طبقه متوسط. نگاه شما نسبت به طبقه پايين چگونه است؟ بايد به طبقه پايين کمک کرد و همه ما وظيفه‌داريم که کمک کنيم. الحمدالله در منطقه ما طبقه متوسط به طبقه پايين و طبقه بالا به طبقه متوسط کمک مي‌کند. يکي از نگراني‌ها موجود در جامعه بحث ازدواج جوانان است. شما براي ازدواج جوان‌ها به‌طور مشخص چه کرده‌ايد؟ بايد با جوان‌ها صحبت کنيم و از آنها بخواهيم زندگي خود را با توکل و اعتماد به خدا شروع کنند. خوب نيست من بگويم چه‌کار کرده‌ام. همين اخيراً يک دختر و پسر آمدند اينجا، گفتند راضي به ازدواج هستيم. چون دختر هم بالغ بود و نياز به اجازه پدر (در مباني فقهي اهل سنت) نداشت؛ اينها را به عقد درآوردم و قرار شد و سپس با خانواده‌شان تماس گرفتم و رضايتشان را به اين ازدواج جلب کردم. خب در همين موارد من سختي‌ها زيادي کشيده‌ام. بعضاً به خاطر اين کارها از من شکايت کرده‌اند اما باکي ندارم چون معتقدم بايد جوان‌ها را کمک کرد. مي‌گويند روحاني بايد براي مردم آبرو بگذارد و حتي براي مشکلات مردم "دق" کند؟ شما کجاها براي مردم آبرو گذاشته‌ايد؟ مردم هرکجا مشکلاتي داشته باشند که از در توان ما بوده دريغ نکرده و وظيفه خود دانسته‌ايم که کمک کنيم و تلاش کنيم که اگر مشکلي براي مردم پيش‌آمده آن مشکل رفع شود. وقتي به شما رجوع مي‌کنند تا درباره يک مشکل وساطت و حتي از يک‌طرف دعوا عذرخواهي کنيد، چه‌کار مي‌کنيد؟ بعضاً پيش‌آمده يک نزاع محلي يا روستايي و يا فاميلي پيش آمده که لازم بوده بنده به عنوان امام جمعه بروم و از يک‌طرف يا طرفين خواهش کنم که گذشت کنند و کوتاه بيايند که اين مهم را وظيفه خود دانسته‌ام و به نظرم اين کار يک نوع جهاد و احسان است. خب همين کارهاست که مي‌تواند فاصله روحانيت با مردم را کم کند و اگر روحاني شيعه و آخوند سني از اين موارد فرار کند و به مشکلات مردم بي‌توجه باشند، فاصله آنها با مردم بيشتر خواهد شد. روحاني، آخوند يا امام‌جمعه بايد به درد مردم برسند؛ به فکر مردم و جوانان باشند و آنان را درک کنند. به نظرم در اسلام غرور يا کبر از هيچ‌کس پذيرفته نيست مخصوصاً از کسي که وظيفه ارشاد و هدايت مردم رادارند. گفتيد، امام‌جمعه بايد مثل مردم زندگي کند اگر مردم جايي محروم باشند امام‌جمعه آنجا هم بايد خيلي محروم باشد؟ امام‌جمعه بايد با مردم باشد يعني اينکه فراتر از سطح مردم زندگي نکند؛ خداوند خودش روزي را مي‌رساند البته من امام‌جمعه محروم نديده‌ام يا نشنيده‌ام. بالاخره خدا مي‌رساند پس بهتر است مثل مردم زندگي کنند و مشکلات مردم را رفع کنند. شما چند فرزند داريد؟ سه تا پسر سه تا دختر. همه ازدواج کردند يک نکته که من از چند تا امام‌جمعه هم پرسيدم مي‌گويند يکي کارهايي که نشان مي‌دهد امام‌جمعه مردمي است يا نه؛ نحوه وصلت کردن آنهاست. شما خودتان در منطقه متوسط زندگي مي‌کنيد آيا با طبقه بالا، وصلت کرده‌ايد يا طبقه هم‌سطح خود؟ عروس‌هاي ما دختران علما هستند يکي از عروس‌هاي ما دختر امام‌جمعه بندر ترکمن است و بقيه هم از اقوام هستند يعني شما با ثروتمندان وصلت نکرديد؟ خير. با هم‌کفو، خودمان. شما درشأن امام جمعه نمي‌دانيد که با ثروتمندان وصلت کند؟ من صلاح نمي‌دانم با هم‌کفو خودش باشد بهتر است، امکان دارد اتهاماتي بزنند و به فرموده رسول‌الله مؤمن نبايد در مظان اتهام باشد. رفت‌وآمد شما با مردم چطور هست اگر کسي يا يک روستايي شما را به منزل دعوت کند، مي‌پذيريد؟ بله. دعوت کنند مي‌روم چرا نبايد بروم. مثلاً کسي بگويد مراسم عقد داريم! اغلب خودشان مي‌آيند مسجد. بعضاً مي‌خواهند که خطبه عقد بخوانم که قبول مي‌کنم و هر زمان که توفيق نباشد، فرزندم شيخ عبدالباسط را مي‌فرستم. به خاطر کهولت سن؟ خير. الحمدالله کهولت سن ندارم . براي اينکه او(فرزندم) هم با مردم باشد، ايشان يا بعضا برخي طلبه‌ها را مي‌فرستم. شما با "آقا" ديدار داشتيد يک بار؟ بله. ما ديدار با رهبر انقلاب زياد داريم. به ايشان هم علاقه‌مند هستيم اما نمي‌خواهيم زياد مزاحمشان بشويم. آخرين باري که ايشان را ديديد چه زماني بود؟ مراسم هفته وحدت بود، آن هم در مراسم حج. با ايشان صحبت هم کرديد؟ چند وقت پيش با شماري از علما رفتيم خدمتشان. ترکي هم‌صحبت کرديم و آقا با علاقه‌مندي به ترکمن‌ها و اهل سنت، با ما صحبت کرد. ما عاشقانه به ايشان علاقه‌مند هستيم ولي زياد مزاحم ايشان نمي‌شويم يک بار هم آقا ما دعوت کرد و در کنارشان نشستم؛ هم طعام خدمت ايشان صرف کردم و هم از معنويات ايشان استفاده. اميدوارم خداوند همين يک وعده غذاي که من با ايشان ميل کردم، روز قيامت براي ما شاهد باشد. من در مدت يکي دوساعتي که اينجا نشستم هرچند دقيقه يک‌بار، يکي وارد منزل مي‌شود و با شما درباره مشکلاتش صحبت مي‌کند و (به مزاح: البته مصاحبه ما را قطع مي‌کند) واقعاً اين سبک که مردم اين‌گونه خدمت پيشوايان ديني و سياسي خود برسند، را چطور ارزيابي مي‌کنيد؟ ماهم براي مسجد و هم‌منزل در خدمت مردم هستيم. اين سبک علماي قديم است که ما از آن پيروي مي‌کنيم. هميشه درب منزل علما و مراجع به روي مردم باز بوده چون دفتر علما و پيشوايان ديني پناهگاه مردم است و ما حق نداريم درب خانه و دفتر خود را به روي مردم ببنديم. ما با اکثر مراجع ديدار داشته‌ام. در عصر قبل از انقلاب در محضر آيت الله سيد عبدالله شيرازي مي‌رفتيم در خانه ايشان باز بود و درب ساير علما نيز هميشه باز هست مثلاً درب منزل آيت‌الله لنکراني (ره) هميشه باز بود امروز درب منزل علماي چون آيت‌الله جوادي آملي نيز به روي مردم باز است. پيشوايان ديني و رهبران مذهبي اهل سنت خود را ملزم مي‌دانند که درب خانه‌شان را هميشه به روي مردم باز نگه‌دارند. اين روش سنتي و سبک علما و پيشوايان قديم است. آق‌قلا، روستاهاي زيادي دارد که برخي از آنها محروم و مرزي هستند. شايد براي اينها سخت باشد که به مرکز شهر بيايند شما براي ديدار با آنها، به روستا مي‌رويد؟ بله. ما به روستاها مي‌رويم. براي صله‌رحم هم که شده خدمتشان مي‌رسيم. البته بايد بگويم که مردم ترکمن، قانع و راضي هستند و مشکل خاص مالي يا اقتصادي ندارند که اين لطف خداست. باجوانان چطوري ارتباط مي‌گيريد؟ من واقعاً براي ارتباط با جوانان مشکلي ندارم و فکر مي‌کنم که اين ارتباط به خوبي برقرار مي‌شود. مهم اين است که قدر جوانان را بدانيم و به آنها اهميت بدهيم. يعني واقعاً شما ميرويد به جمع آنها يا آنها پيش شما مي‌آيند؟ چرا جلسات باشه ما ميريم. مدارس و دانشگاه‌ها ميريم به جوانان سر مي‌زنيم، ارتباط داريم، صحبت داريم، بحث داريم. اينجا زندان داره؟ زندان هم رفتيد پيش زندانيان؟ نه زندان، نداريم اما من هر از چند وقت يکبار با زندانيان گرگان ديدار مي‌کنم. با دامدارها چي؟ ديدار داريد باهاشون؟ بله. دامدارها مياند ما ميريم، بالاخره ارتباط داريم. خودتان دامداري داشتيد؟ مختصر داريم. همراهان عزيز، آخرين خبر را بر روي بسترهاي زير دنبال کنيد: آخرين خبر در سروش http://sapp.ir/akharinkhabar آخرين خبر در ايتا https://eitaa.com/joinchat/88211456C878f9966e5 آخرين خبر در آي گپ https://igap.net/akharinkhabar آخرين خبر در ويسپي http://wispi.me/channel/akharinkhabar آخرين خبر در بله https://bale.ai/invite/#/join/MTIwZmMyZT آخرين خبر در گپ https://gap.im/akharinkhabar