فرادید/ برخورد مرگبار سیارک چیکشلوب، نه تنها زمین را به عصر یخبندان کشاند، بلکه زیرِ پوستِ سیاره، «دنیایِ داغِ میکروسکوپی» را خلق کرد که تا ۸ میلیون سال، بسترِ شکوفاییِ حیات شد؛ واقعیتی شگفت‌انگیز از دلِ نابودی.

برخورد سیارکی که دایناسورها را از روی زمین محو کرد، با چنان قدرتی رخ داد که دست‌کم ۸ میلیون سال طول کشید تا محل برخورد سرد شود. آن رویداد باستانی همزمان یک زیست‌بوم گرم زیرزمینی را به‌وجود آورد که به بستری برای شکوفایی حیات میکروسکوپی تبدیل شد.

تصور می‌شود سیارک چیکشلوب که ۶۶ میلیون سال پیش در مکزیک امروزی با زمین برخورد کرد، قطری تا حدود ۱۵ کیلومتر داشته است. آن برخورد اقلیم زمین را چنان دچار آشفتگی کرد که سه‌چهارم گونه‌های روی سیاره نابود شدند. تمام دایناسورها به‌جز اجداد پرندگان از بین رفتند و زمستانی هسته‌ای به‌طول دست‌کم ۱۵ سال، زمین را فرا گرفت.

آثار برخورد چیکشلوب تنها به سطح زمین محدود نبود و در اعماق سیاره نیز احساس شد. آناماری پیکرزگیل، دانشمند سیاره‌شناس از دانشگاه گلاسگو در بریتانیا، به نیوساینتیست می‌گوید: «برخورد چیکشلوب آن‌قدر بزرگ بود که عمق زمین را دست‌کم تا ۳۵ کیلومتر دچار تغییر شکل کرد و این تغییرات با بررسی‌های ژئوفیزیکی قابل تشخیص است.»

پیکرزگیل می‌گوید سیارک قاتل دایناسورها حجمی معادل تقریباً ۱۰هزار کیلومتر مکعب از سنگ‌های زمین را ذوب کرد. ترکیب این سنگ‌های مذاب و آب دریا ماده‌ای متخلخل و مملو از حفره‌های کوچک آب داغ را به‌وجود آورد که با عنوان «سامانه گرمابی» شناخته می‌شود.

وجود انواعی از کانی‌ها که فقط در محیط‌های دارای آب مایع و گرما شکل می‌گیرند، نشان می‌دهد که برخورد چیکشلوب احتمالاً محیط‌های گرمابی را تا عمق چند کیلومتری زیر سطح زمین ایجاد کرده بود. بااین‌حال، به نظر می‌رسد دانشمندان قبلاً میزان گرمای باقی‌مانده و همچین مدت‌زمان فعالیت این سامانه گرمابی را به‌طور قابل‌توجهی کمتر از واقعیت برآورد کرده بودند.

پیش‌تر تصور می‌شد که محل برخورد برای سردشدن به تنها حدود ۲ میلیون سال زمان نیاز داشت. اکنون پیکرزگیل و همکارانش می‌گویند فرایند خنک‌شدن شاید دست‌کم چهار برابر بیشتر طول کشیده و فرصت بسیار بیشتری برای شکوفایی حیات گرمابی فراهم کرده باشد.

پیکرزگیل می‌گوید: «یکی از بزرگ‌ترین ناشناخته‌ها درباره‌ی تمام سامانه‌های گرمابی ایجادشده بر اثر برخوردها، به‌ویژه در چیکشلوب، این است که گرما تا چه مدت باعث گردش آب درون این ساختار می‌شود.»

برای یافتن پاسخ، تیم پژوهشی حدود یک کیلومتر درون دهانه حفاری کرد تا مغزه‌های سنگی به دست آورد. از آنجا که پتاسیم موجود در سنگ‌ها به مرور زمان به گاز آرگون تبدیل می‌شود، پژوهشگران می‌توانستند مقدار آرگون به‌دام‌افتاده در نمونه‌ها را اندازه‌گیری و سن آن‌ها را مشخص کنند.

پیکرزگیل می‌گوید: «ما طیف وسیعی از سن‌ها را به دست آوردیم؛ از زمان برخورد در ۶۶ میلیون سال پیش تا حدود ۵۸ میلیون سال پیش. این موضوع به ما نشان داد که فعالیت گرمابی دست‌کم در بخشی از ساختار چیکشلوب، تا ۸ میلیون سال پس از برخورد ادامه داشته است.»

ایزوتوپ‌های گوگرد موجود در مغزه‌های سنگی نیز شواهدی ارائه می‌کنند که نشان می‌دهد حیات میکروبی در سامانه گرمابی وجود داشته و پس از برخورد، با سرعت زیادی دوباره احیا شده است. این نتایج نشان می‌دهد که نخستین دهانه‌های برخوردی روی زمین و شاید روی سیاره‌های دیگر، ممکن است سامانه‌های گرمابی سکونت‌پذیر را برای مدت بسیار طولانی‌تر از آنچه پیش‌تر تصور می‌شد، در خود جای داده باشند.

پیکرزگیل می‌گوید: «این موضوع فرصت بیشتری برای شکل‌گیری، تکامل و گسترش حیات فراهم می‌کند. یافته‌ی ما از این ایده حمایت می‌کند که حیات اولیه روی زمین شاید خانه‌ای پایدار در دهانه‌های برخوردی پیدا کرده باشد و حتی ممکن است حیات در سیاره‌های دیگر که سطحشان با دهانه‌های برخوردی عظیم پوشیده شده، چنین شرایطی داشته باشد.»

کریس کرکلند از دانشگاه کرتین در پرت استرالیا می‌گوید با اینکه «شواهد کاملاً قطعی از فعالیت گرمابی پیوسته» در چیکشلوب وجود ندارد، شواهد آن‌قدر قوی هستند که نشان دهند محل برخورد برای میلیون‌ها سال داغ باقی مانده است.

کرکلند می‌گوید: «برخوردهای عظیم فقط محیط‌ها را نابود نمی‌کنند. آن‌ها می‌توانند سامانه‌های زیرزمینی بادوامی ایجاد کنند که در آن‌ها سیالات داغ از میان سنگ‌های خردشده جریان پیدا می‌کنند. این محیط‌های غنی از مواد شیمیایی می‌توانند زیستگاه‌های امنی برای میکروب‌ها فراهم کنند و شاید حتی شرایط مناسبی برای برخی از نخستین مراحل شیمیایی شکل‌گیری حیات به‌وجود آورند.»

🔹"آخرین خبر" در روبیکا
🔹"آخرین خبر" در ایتا
🔹"آخرین خبر" در بله