مولکول‌های آلی پیچیده در مریخ؛ یکی از قوی‌ترین نشانه‌های زیست‌پذیری

بروزرسانی 1404/11/29 - 13:11

مولکول‌های آلی پیچیده در مریخ؛ یکی از قوی‌ترین نشانه‌های زیست‌پذیری

لایوساینس/یافته‌های تازه از داده‌های مریخ‌نورد «کیوریاسیتی» ناسا نشان می‌دهد در یک سنگ باستانی در دهانه گِیل، مجموعه‌ای متنوع و پیچیده از مولکول‌های آلی کشف شده است؛ موادی که برخی از آن‌ها برای نخستین‌بار در مریخ مشاهده شده‌اند و می‌توانند یکی از امیدوارکننده‌ترین نشانه‌ها برای وجود شرایط زیست‌پذیر در گذشته این سیاره باشند.

به نقل از لایوساینس، دانشمندان ناسا در تحلیل جدیدی از داده‌های مریخ‌نورد «کیوریاسیتی» موفق به شناسایی مجموعه‌ای گسترده از ترکیبات آلی در یک سنگ ۳.۵ تا ۳.۷ میلیارد ساله در دهانه گِیل شده‌اند؛ کشفی که توجه جامعه علمی را به احتمال وجود شرایط مناسب برای حیات در مریخ اولیه دوباره جلب کرده است.

این نمونه سنگی که در ناحیه‌ای باستانی و دارای سابقه وجود دریاچه‌ها و جریان‌های آبی به‌دست آمده، حاوی دست‌کم ۲۱ ترکیب مختلف کربن‌دار است. در میان این ترکیبات، هفت مولکول برای نخستین بار در سطح مریخ شناسایی شده‌اند. برخی از این مولکول‌ها شامل ساختارهایی هستند که در زمین به‌عنوان پیش‌سازهای شیمیایی مواد زیستی مانند DNA و RNA شناخته می‌شوند.

به گفته پژوهشگران، اهمیت این کشف نه در اثبات وجود حیات، بلکه در نشان دادن «شیمی پیچیده و پایدار» در محیط باستانی مریخ است. این مولکول‌ها در شرایطی بسیار سخت و در طول میلیاردها سال، در معرض تابش شدید کیهانی قرار داشته‌اند، اما همچنان در ساختار سنگ حفظ شده‌اند؛ موضوعی که نشان می‌دهد مریخ در گذشته توانایی حفظ ترکیبات آلی پیچیده را داشته است.

این سنگ که توسط تیم مأموریت با نام غیررسمی «مری آنینگ ۳» شناخته می‌شود، در محیطی کشف شده که زمانی دارای دریاچه‌ها و جریان‌های آبی فعال بوده است. چنین محیط‌هایی در زمین معمولاً بهترین مکان‌ها برای شکل‌گیری یا حفظ آثار زیستی محسوب می‌شوند، زیرا رسوبات رسی می‌توانند مولکول‌های آلی را برای مدت طولانی محافظت کنند.

در فرآیند تحلیل، دانشمندان از سامانه آزمایشگاهی درون مریخ‌نورد موسوم به SAM (تحلیل نمونه‌ها در مریخ) استفاده کردند. این سامانه نمونه سنگ را حرارت داد و با روش‌های شیمیایی ویژه، ترکیبات آلی نهفته در آن را آزاد و شناسایی کرد. این روش به دانشمندان اجازه داد تا مولکول‌هایی را تشخیص دهند که در شرایط عادی قابل مشاهده نبودند.

برخی از مولکول‌های کشف‌شده شامل زنجیره‌های هیدروکربنی هستند که شباهت‌هایی با اجزای اسیدهای چرب دارند؛ موادی که در زمین اغلب از فرآیندهای زیستی تولید می‌شوند، هرچند امکان شکل‌گیری غیرزیستی آن‌ها نیز وجود دارد. همین موضوع باعث شده است که دانشمندان همچنان در تفسیر این یافته‌ها محتاط باشند.

برای بررسی صحت نتایج، پژوهشگران آزمایش‌های مشابهی را روی شهاب‌سنگ معروف «مورچیسون» انجام دادند؛ شهاب‌سنگی با قدمت حدود ۴ میلیارد سال که حاوی ترکیبات آلی متنوعی است. نتایج نشان داد برخی از مولکول‌های مشاهده‌شده در مریخ می‌توانند از تجزیه ترکیبات پیچیده‌تر مشابه آنچه در این شهاب‌سنگ وجود دارد، ایجاد شده باشند. این موضوع نشان می‌دهد که شیمی آلی پیچیده می‌تواند در محیط‌های غیرزیستی نیز شکل بگیرد.

با این حال، تیم تحقیقاتی تأکید کرده است که هیچ توضیح غیرزیستی ساده‌ای به‌طور کامل قادر به توضیح همه ویژگی‌های این ترکیبات نیست. فرضیه‌هایی مانند واکنش‌های زمین‌شیمیایی در آب‌های گرمابی یا ورود مواد آلی از طریق شهاب‌سنگ‌ها مطرح شده‌اند، اما هنوز هیچ‌کدام پاسخ کامل و قانع‌کننده‌ای ارائه نمی‌دهند.

همچنین در این منطقه شواهدی از وجود مواد معدنی مانند رس‌ها، نیتروژن و گوگرد یافت شده است؛ عناصری که در کنار کربن می‌توانند محیطی مناسب برای شیمی پیشازیستی یا حتی زیستی ایجاد کنند. به‌ویژه رس‌ها نقش مهمی در حفاظت از مولکول‌های آلی در برابر تخریب ناشی از تابش دارند.

دانشمندان ناسا می‌گویند این یافته‌ها به‌تنهایی نشانه قطعی حیات نیستند، اما یکی از قوی‌ترین شواهد تاکنون درباره «زیست‌پذیری مریخ در گذشته» محسوب می‌شوند. به بیان دیگر، مریخ میلیاردها سال پیش نه‌تنها دارای آب مایع بوده، بلکه احتمالاً محیطی با شیمی پیچیده و فعال داشته است که می‌توانسته زمینه‌ساز شکل‌گیری مولکول‌های مرتبط با حیات باشد.

در نهایت، پژوهشگران تأکید می‌کنند که برای پاسخ قطعی به پرسش وجود یا عدم وجود حیات در مریخ، نیاز به بازگرداندن نمونه‌های سنگی به زمین و بررسی دقیق‌تر در آزمایشگاه‌های پیشرفته وجود دارد؛ مأموریتی که در آینده می‌تواند یکی از مهم‌ترین گام‌ها در تاریخ جستجوی حیات فرازمینی باشد.