ایسنا/ در تحقیق جدیدی که توسط محققان ایرانی انجام شده است، انتخاب جای نشستن دانش‌آموزان در کلاس درس به عنوان رفتاری آگاهانه بررسی شده است؛ رفتاری که می‌تواند بازتابی از ویژگی‌های فردی و شرایط آموزشی باشد.

آموزش و یادگیری تنها به محتوای درسی و نقش معلم محدود نمی‌شود، بلکه مجموعه‌ای از عوامل درهم‌تنیده در شکل‌گیری آن نقش دارند. یکی از این عوامل، محیط آموزشی و نحوه تعامل دانش‌آموز با آن است. کلاس درس فقط یک فضای فیزیکی ساده نیست، بلکه مکانی است که احساس امنیت، تعلق و آرامش یا برعکس، اضطراب و فاصله را در دانش‌آموز ایجاد می‌کند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که تجربه یادگیری زمانی اثربخش‌تر است که دانش‌آموز بتواند با محیط اطراف خود ارتباط معنادار برقرار کند. جای نشستن در کلاس، بخشی از همین ارتباط است و می‌تواند بر میزان توجه، مشارکت، انگیزه و حتی تعامل اجتماعی دانش‌آموزان اثر بگذارد. از این رو، بررسی این رفتار ظاهراً ساده، می‌تواند دریچه‌ای تازه برای فهم بهتر فرایند آموزش باشد.

مفهوم «حس تعلق به مکان» در سال‌های اخیر مورد توجه محققان آموزشی قرار گرفته است. حس تعلق یعنی ادراک ذهنی فرد از محیط و احساسی که نسبت به آن دارد؛ احساسی که باعث می‌شود فرد با فضا هماهنگ شود و تمایل به حضور و ماندگاری در آن پیدا کند. در محیط‌های آموزشی، این حس می‌تواند نقش مهمی در افزایش علاقه به یادگیری ایفا کند. دانش‌آموزان زمانی که کلاس درس را فضایی امن، قابل پیش‌بینی و متناسب با نیازهای خود بدانند، ارتباط بهتری با آن برقرار می‌کنند. انتخاب جای نشستن، یکی از نمودهای رفتاری این ارتباط است. دانش‌آموز با توجه به ویژگی‌های شخصیتی، نیازهای جسمانی و تجربه‌های قبلی خود، جایگاهی را انتخاب می‌کند که احساس راحتی بیشتری در آن داشته باشد.

اباذر کافی موسوی، استادیار گروه آموزش معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان، به همراه یکی از همکاران دانشگاهی خود، پژوهشی را در این زمینه انجام داده‌اند. این پژوهش با تمرکز بر عوامل اثرگذار بر انتخاب محل نشستن دانش‌آموزان در کلاس درس انجام شده و تلاش دارد نشان دهد که این انتخاب، نتیجه یک تصمیم تصادفی نیست.

برای انجام این پژوهش با دانش‌آموزان دختر دوره متوسطه از استان‌های فارس، خوزستان و کهگیلویه و بویراحمد مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته انجام شده است. سپس گفته‌های دانش‌آموزان کدگذاری و تحلیل شده و مضامین اصلی و فرعی از دل آن‌ها استخراج شده است.

یافته‌های پژوهش فوق نشان می‌دهند که عوامل متعددی در انتخاب جای نشستن دانش‌آموزان نقش دارند. بخشی از این عوامل به خود دانش‌آموز مربوط می‌شوند مانند ویژگی‌های جسمانی، ویژگی‌های شخصیتی و سبک یادگیری. برای مثال، برخی دانش‌آموزان به دلیل شرایط جسمی یا نیاز به تمرکز بیشتر، صندلی‌های خاصی را ترجیح می‌دهند. در کنار این موارد، عوامل محیطی کلاس، رفتار معلم و شیوه تدریس او نیز در این انتخاب مؤثر است.

به گفته محققان، انتخاب محل نشستن در کلاس رفتاری آگاهانه و هدفمند است. دانش‌آموزان درون‌گرا معمولاً تمایل دارند در گوشه‌ها یا جاهایی بنشینند که کمتر در معرض دید و تعامل باشند، در حالی که دانش‌آموزان برون‌گرا اغلب نزدیکی به دوستان و امکان ارتباط بیشتر را ترجیح می‌دهند. همچنین نزدیکی به معلم و تخته، کیفیت دید، دمای کلاس و راحتی صندلی‌ها از عوامل مهم دیگر عنوان شده است.

یافته‌های این پژوهش حاکی از آن هستند که جای نشستن می‌تواند پیام‌های زیادی درباره وضعیت تحصیلی، روحیات و شیوه تعامل دانش‌آموز با دیگران داشته باشد. برای نمونه، دانش‌آموزانی که در ردیف‌های جلو می‌نشینند، اغلب علاقه‌مندتر به یادگیری و مشارکت فعال هستند. در مقابل، شیوه مدیریت کلاس توسط معلم نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. معلمانی که فضای گفت‌وگو، احترام متقابل و روش‌های تدریس فعال را به کار می‌گیرند، دانش‌آموزان را به حضور فعال‌تر و نشستن در دید معلم ترغیب می‌کنند.

این پژوهش همچنین بر اهمیت محیط فیزیکی کلاس تأکید دارد. نور مناسب، تهویه، گرمایش و سرمایش استاندارد و چیدمان متنوع صندلی‌ها می‌تواند بر رفتار دانش‌آموزان اثر بگذارد. محیط یادگیری مؤثر، محیطی است که علاوه بر آموزش، نیازهای عاطفی و اجتماعی دانش‌آموز را نیز پاسخ دهد.

نتایج این تحقیق نشان می‌دهند که با توجه به تفاوت‌های فردی دانش‌آموزان و ایجاد انعطاف در کلاس، می‌توان مشارکت، یادگیری و رضایت آن‌ها را افزایش داد.

گفتنی است این نتایج علمی‌پژوهشی در فصلنامه «مطالعات آموزشی و آموزشگاهی» وابسته به دانشگاه فرهنگیان منتشر شده‌اند؛ نشریه‌ای که به مسائل آموزشی و تربیتی با رویکرد علمی می‌پردازد و مخاطبان آن پژوهشگران، معلمان و علاقه‌مندان حوزه آموزش هستند.

🔹"آخرین خبر" در روبیکا
🔹"آخرین خبر" در ایتا
🔹"آخرین خبر" در بله