نخستین خشکی زمین چه‌وقت از آب بیرون آمد؟

سينا پرس/ قاره‌هاي کنوني زمين ۳ ميليارد سال پيش از اقيانوس‌ها سر برافراشتند. اين تخمين نزديک به يک ميليارد سال بيشتر از چيزي است که زمين‌شناسان پيش‌بيني مي‌کردند. به گفته دانشمندان قاره‌هاي کنوني ۳ ميليارد سال پيش، از اقيانوس‌هاي موجود در سطح کره زمين سر برافراشتند. اين تخمين نزديک به يک ميليارد سال از چيزي که زمين‌شناسان پيش‌ازاين پيش‌بيني کرده بودند بيشتر است. کره زمين تنها سياره در منظومه شمسي محسوب مي‌شود که سطح آن از اقيانوس‌ها و خشکي تشکيل شده است. گفتني است هم‌اکنون بلندترين نقطه خشکي‌هاي کره زمين در حدود ۹ کيلومتر بالاتر از سطح آب اقيانوس‌ها قرار دارد. هر يک از قاره‌ها و خشکي‌هاي زمين از پوسته‌اي ضخيم و بسيار سخت تشکيل شده‌اند که عمق آن‌ها در بيشتر نواحي کره زمين به‌طور متوسط به بيش از ۳۵ کيلومتر مي‌رسد، اين در حالي است که پوسته صلب و چگال زير اقيانوس‌ها تنها ۷ کيلومتر عمق دارد. از همين رو پوسته قاره‌اي به علت ضخامت بيشتر در کمتر جايي به زير پوسته اقيانوسي مي‌رود و اين پديده تاکنون باعث باقي ماندن بسياري از سنگ‌هاي قاره‌اي کهن پوسته کره زمين در طي سال‌هاي متوالي شده است؛ اما روزهاي ابتدايي و چگونگي پيدايش اين قاره‌ها همچنان در هاله‌اي از ابهام به سر مي‌برد. به گفته سينتي لي، زمين‌شناس دانشگاه رايس در ايالت هيوستون آمريکا، سطح کره زمين به‌طور مداوم در اثر پديده‌هايي همچون فرسايش و حرکت صفحات تکتونيکي در حال تغيير و دگرگوني قرار دارد و به همين دليل عواملي که باعث شکل‌گيري و به وجود آمدن قاره‌هاي کنوني شده‌اند احتمالاً تاکنون از بين رفته‌اند و ديگر سرنخي از آن‌ها وجود ندارد. براي واضح‌تر شدن عوامل شکل‌گيري قاره‌ها برونو دويمه، شيمي‌دان دانشگاه بريستول انگلستان و همکارانش بيش از ۱۳ هزار نمونه از سنگ‌هاي پوسته قاره‌اي کره زمين را مورد آزمايش‌هاي متعددي قرار دادند. لازم به ذکر است بعضي از نمونه‌هاي آناليز شده بيش از ۴ ميليارد سال قدمت داشتند. آزمايش‌هاي پيشين نشان داده‌اند که دو ميليارد سال اول از تاريخ ۴٫۵ ميليارد ساله کره زمين در احاطه کامل آتش‌فشان‌هايي بوده که پوسته بستر اقيانوس‌ها را تشکيل داده‌اند و تصور مي‌شود پوسته ضخيم قاره‌اي که سرشار از سيليکا بوده طي دو ميليارد سال گذشته به وجود آمده است. تعيين اينکه پوسته قاره‌اي در ابتدا به چه شکل بوده و دقيقاً در چه زماني شکل گرفته امري پيچيده و مبهم است زيرا پوسته کره زمين مدام در حال ذوب و مخلوط شدن با ساير مواد موجود در نواحي ديگر پوسته است. محققان دريافتند زماني که ماگما سرد شده و به حالت کريستال درمي‌آيد، سنگ‌هاي مذاب باقي‌مانده سرشار از سيليکا و روبيديوم شده اما ميزان استرانسيوم به‌شدت در آن‌ها کاهش مي‌يابد؛ بنابراين ميزان نسبي روبيديوم و استرانسيوم به مقدار سيليکاي موجود در سنگ مرتبط خواهد بود و مي‌توان با استفاده از اين ويژگي زمان به وجود آمدن پوسته قاره‌اي ضخيم و سرشار از سيليکا را سنجيد. طبق نتايج مطالعات اخير پوسته ضخيم سيليکادار قاره‌اي براي اولين بار در ۳ ميليارد سال پيش شکل گرفت و طبيعت سخت و ضخيم اين سنگ‌هاي قاره‌اي باعث شد تا آن‌ها از بستر اقيانوسي جدا شده و به ارتفاع کنوني خود برسند. به گفته تي لي، بي‌شک قاره‌ها تا پيش‌ازاين در تاريخ کره زمين وجود داشته‌اند اما بيشتر آن‌ها در لايه‌هاي اقيانوسي مدفون شده بودند. علت به وجود آمدن لايه‌هاي قاره‌اي در ۳ ميليارد سال پيش همچنان ناشناخته است، اما احتمالاتي مبني بر حرکت پوسته سنگي سطح زمين به داخل گوشته و ذوب شدن آن وجود دارد که منجر به تشکيل ماگماي سيليکاداري شده که از عناصر اصلي تشکيل‌دهنده سنگ‌هاي کنوني هستند.