فرسایش ژنتیکی در ایران بالاست

فرهيختگان/ 92 گونه مهره‌دار، 20 گونه گياه در خطر انقراض و 431 گونه آسيب‌پذير وجود دارد که انسان تهديد‌گر اصلي اين گونه‌ها است. از سوي ديگر بيش از 8 هزار گونه گياه عالي در کشور وجود دارد که از اين تعداد بيش از هزار و 727 گونه اندميک يا انحصاري ايران هستند که از جنبه‌هاي مختلف گونه‌هاي بسيار مهمي به شمار مي‌آيند. به گزارش سلامت نيوز به نقل از روزنامه فرهيختگان، همچنين عواملي مانند از بين رفتن زيستگاه‌ها و برداشت بيش از حد گونه‌ها، انواع و اقسام آلودگي‌ها و درنهايت عوامل تهديد‌کننده کلان از قبيل تغيير اقليم از مهم‌ترين دلايل از بين رفتن گونه‌ها و در معرض تهديد قرار گرفتن آنها است. فرشاد فتاحي، مديرکل سابق موزه و ذخاير ژنتيکي به مناسبت روز ملي ذخاير ژنتيکي، فرسايش ژنتيکي گياهي و جانوري در ايران را بالا مي‌داند و مي‌گويد: «طبق آمار جهاني در 200 سال گذشته عوامل انساني تاثير زيادي در از بين رفتن گونه‌هاي گياهي و ژنتيکي در کل دنيا داشته است که نمونه بارز آن از بين رفتن گونه‌هاي جانوري نادر مانند ببر مازندران و شير ايراني است که نيم قرن پيش از بين رفته‌اند.» او تخريب زيستگاه و محل زندگي جانوران و گياهان توسط انسان را بزرگ‌ترين تهديد براي نسل ژنتيکي بر مي‌شمارد و مي‌افزايد: «ورود عشاير به مناطق مختلف براي چراي دام‌هايشان در سال‌هاي اخير سبب شده مناطق غرب کشور هفت برابر بيش از ساير مناطق زيستگاه‌ها و ذخاير ژنتيکي و گياهي خود را از دست بدهند.» فتاحي با بيان اينکه بسياري از اين گونه‌هاي گياهي منبع تغذيه جانوران و پرندگان است، تاکيد مي‌کند: «از بين رفتن مراتع علاوه‌بر انقراض گونه‌هاي گياهي، تهديدي جدي براي جانوران است و بي‌توجهي به اين موضوع خطر بزرگي محسوب مي‌شود.» هرم انرژي يا هرم تعداد در محيط‌زيست موضوع مهمي به‌عنوان هرم انرژي يا تعداد وجود دارد که جانوران و گياهان نادر براساس آن دسته‌بندي مي‌شوند که مديرکل سابق موزه و ذخاير ژنتيکي سازمان حفاظت محيط‌زيست درباره اين مساله اين‌گونه توضيح مي‌دهد: «گياهان، پستانداران و پرندگان شکاري به دليل اهميت و کم بودن تعداد در راس اين هرم قرار دارند. به ترتيب گياهان و جانوران گوشتخوار در رده‌هاي پايين‌تر قرار مي‌گيرند.رفتار انسان‌ها نيز در سال‌هاي اخير سبب شده است اين هرم با تهديد جدي فرسايش ژنتيکي روبه‌رو شود.» به گفته فتاحي، پاک‌تراشي جنگل‌هاي هيرکاني در شمال و زاگرس در غرب، زيستگاه و تعادل زندگي جانوران و گياهان را از بين برده است و تنها راه پيشگيري از اين اتفاقات فرهنگ‌سازي و آموزش به مردمي است که از طبيعت استفاده مي‌کنند. او معتقد است: «در کشورهاي اروپايي و کانادا اين خود مردم هستند که مسئوليت حفاظت و نگهداري از طبيعت را به عهده دارند و محل‌هاي خاصي را به‌عنوان تفرجگاه انتخاب کرده‌اند تا ساير مناطق طبيعي تخريب نشود، ما هم در ايران بايد به اين سطح از آگاهي برسيم تا هر روز شاهد از بين رفتن ذخاير جنگل‌ها و طبيعت نباشيم.» موسير بيستون و سوگند غله مديرکل سابق موزه و ذخاير ژنتيکي سازمان حفاظت محيط‌زيست مي‌گويد: «موسير بيستون و سوگند غله دو گياه خاص و منحصربه‌فرد در دنيا است که تنها در استان کردستان رشد مي‌کند و اگر زماني اين گياه از ريشه و با پياز آن از خاک جدا شود ديگر قابل بازگشت نيست و نسل آن منقرض مي‌شود، به همين دليل است که آموزش و فرهنگ‌سازي نقش مهمي در حفاظت و نگهداري از گونه‌هاي جانوري و گياهي دارد.» تخريب زيستگاه جانوران و ورود جانوران وحشي به شهرها يکي از اتفاقاتي که در چند وقت اخير روستاييان و دامداران با آن روبه‌رو هستند ورود حيواناتي مانند گرگ و خرس به حريم روستاها است که فتاحي در اين باره مي‌گويد: «‌يکي از مهم‌ترين دلايل اين اتفاق ورود انسان به حريم زندگي اين حيوانات و تخريب محل زندگي‌شان است. زماني‌که جانوران خوراکي براي خوردن نداشته باشند به سمت محل‌هايي مي‌روند که بتوانند براي خود خوراکي تهيه کنند. البته ورود به محل زندگي انسان‌ها آخرين راهکار آنهاست.» فتاحي تاکيد مي‌کند: «شايد کمتر کسي بداند که پروانه‌ها نقش مهمي در حفظ و پايداري گياهان و مراتع دارند، اما متاسفانه انسان‌ها به دليل بي‌اطلاعي از اين موضوع به راحتي پروانه‌ها را از بين مي‌برند و امروزه در مراتع و مزارع پروانه‌هاي کمتري ديده مي‌شوند.» تنوع ژنتيکي ماده خام يا اوليه است که روند تکاملي گونه‌ها براساس آن رخ مي‌دهد. منابع ژنتيکي باعث مي‌شود شاهد تغييرات تکاملي گونه‌ها باشيم. بنابراين اگر تنوع ژنتيکي کاهش پيدا کند موجب کاهش توانايي سازگاري گونه‌ها با تغييرات محيطي مي‌شود. بنابراين حفاظت از اين ذخاير ژنتيکي و تنوع ژنتيکي در سطح کلان براي ما حائز اهميت است و درنهايت رمز حفاظت و نگهداري گونه‌ها و تنوع زيستي، حفاظت و نگهداشت تنوع زيستي ژنتيکي است با کانال تلگرامي «آخرين خبر» همراه شويد