سالگرد پرواز تاریخی «یوری گاگارین» به دور مدار زمین

فضانورد يا کيهان‌نورد کسي است که پس از گذراندن دورهٔ ويژهٔ کيهان‌نوردي متناسب، به فضاي بيرون از جو کره زمين سفرکرده باشد. اين واژه معمولاً براي فضانوردان حرفه‌اي بکار مي‌رود، اما بطور کلي به افرادي که به نحوي به فضا سفر کرده‌اند نيز گفته مي‌شود. مثلاً دانشمندان، پژوهشگران، خلبانان و حتي گردشگران فضايي که تجربه سفر به فضا را داشته باشند، فضانورد تلقي مي‌شوند. گاهي بنا بر برخي از تعريف‌ها حتي سرنشين يا سرنشينان بعضي از موشک-هواپيماها مانند ايکس-۱۵ را هم مي‌توان فضانورد دانست. تاکنون بيش از ۵۴۰ فضانورد به فضا سفر کرده‌اند؛ پانصدمين فضانوردي که به فضا رفت فضانورد آمريکايي کريستوفر کسيدي بود.<"ref name="500th> “500th Person to Space Launching on Shuttle Endeavour”. وبگاه space.com. Retrieved 8 آذر 1390. و رکوردهاي ماندن در فضا «در يک ديدار» از يک سال هم گذشته است. رکوردهاي ماندن در فضا براي يک فضانورد «در چند ديدار» بيش از ۸۰۰ روز است. بر اساس تعريف فدراسيون بين‌المللي هوانوردي (FAI)، پرواز در ارتفاع بالاتر از يکصد کيلومتر «سفر فضايي» محسوب مي‌شود. فدراسيون بين‌المللي هوانوردي ارتفاع ۱۰۰ کيلومتري از سطح متوسط درياها را مرز بين جو زمين و فضا يا به اصطلاح «خط کارمن» ناميده است. در ارتفاع بيشتر از خط کارمن، غلظت جو زمين به دليل افزايش ناگهاني و شديد دما به قدري کاهش مي‌يابد که مي‌توان از نيروي پساي ناشي از برخورد مولکولهاي جو با شئ پرنده صرف‌نظر کرد. از ديگر سو بر اساس تعريف سازمان فدرال هوانوردي آمريکا، فردي که قادر باشد در ارتفاعي بيش از ۸۰ کيلومتر از سطح زمين پرواز کند، مفتخر به کسب عنوان فضانوردي خواهد شد. اين ارتفاع جايي است که لايه مزوسفر تمام مي‌شود. مهندسان طراح هوافضا هنگام طراحي و يا شبيه‌سازي بازگشت اجرام به جو زمين، گذر از ارتفاع ۱۲۰ کيلومتري را عبور از مرز جو به فضا در نظر مي‌گيرند. سرعت بسيار زياد اجسام در بازگشت به جَو دليل اين انتخاب است. در سرعتهاي بسيار زياد، جو رقيق در فاصله بين ارتفاع ۱۲۰ تا ۱۰۰ کيلومتري، نيروي پساي اتمسفري قابل توجهي توليد مي‌کند. تا تاريخ ۸ ژوئن ۲۰۱۳، در مجموع ۵۳۲ نفر از ۳۶ کشور جهان در ارتفاع ۱۰۰ کيلومتر (۶۲ مايل) يا بيشتر، که از آن‌ها ۵۲۹ نفر به مدار پايين زمين و يا فراتر از رسيده‌اند.از اين تعداد، ۲۴ نفر فراتر از مدار نزديک زمين سفر کرده‌اند. نخستين موجود زنده در فضا نخستين موجود زنده در فضا سگي به نام لايکا بود که در ۳ نوامبر سال ۱۹۵۷ ميلادي، تنها يک ماه پس از پرتاب اسپوتنيک-۱ به فضا و آغاز رسمي عصر فضا، با فضاپيماي روسي اسپوتنيک-۲ به مدار زمين پرتاب شد. از اين پرواز براي آزمايش ارگان‌هاي زندهٔ بدن در مرحلهٔ پرتاب و شرايط بي‌وزني و براي تکميل سيستم‌هاي پشتيباني حيات در اولين فضاپيماي سرنشين‌دار استفاده شد. فضاپيماي اسپوتنيک-۲ حامل لايکا براي بازگشت به زمين طراحي نشده بود، و لايکا مدتي پس از پرتاب در مدار زمين جان سپرد.[۴] نخستين انسان فضانورد نخستين فضانورد جهان يوري گاگارين کيهان‌نورد روسي بود که روز ۲۳ فروردين ۱۳۴۰ با فضاپيماي وستوک-۱ به فضا رفت و در طول ۱۰۸ دقيقه يک دور مدار زمين را پيمود. نخستين زن فضانورد نخستين زن فضانورد والنتينا ترشکووا کيهان‌نورد زن روسي است که در روز ۱۶ ژوئن ۱۹۶۳ ميلادي (برابر ۲۶ خرداد ۱۳۴۲) با فضاپيماي وستوک-۶ به فضا رفت و نزديک به سه روز در فضا بود. او همچنين نخستين فرد غيرنظامي فضانورد جهان است زيرا پس از انجام پرواز فضايي خود بود که به نيروي هوايي شوروي پيوست. نخستين راهپيمايي فضايي نخستين راهپيمايي فضايي توسط الکسي لئونوف کيهان‌نورد روسي در ۲۷ اسفند ۱۳۴۳ (۱۸ مارس سال ۱۹۶۵ ميلادي) انجام شد. او پس از پوشيدن لباس فضايي از فضاپيماي واسخود-۲ خارج شد و به مدت ۲۰ دقيقه، در حاليکه با کابل مخصوص به فضاپيماي خود متصل بود در فضاي بيکران شناور شد. در مدت زماني که الکسي لئونوف در بيرون از فضاپيماي بسر مي‌برد، اين فضاپيما در مدار زمين مسيري از شمال آفريقا تا شرق سيبري را پيمود.

---

بازار

---