آیا باید از بیرون از جاده زدن آقای ماسک نگران بود؟

پوريا ناظمي/ هفته گذشته، شرکت فضايي اسپيس ايکس با موفقيت پرتابگر فالکون هوي خود را آزمايش کرد. اين اتفاقي مهم در دنياي کاوش‌هاي فضايي است و در تاريخ عصر فضا ثبت خواهد شد. شرکت اسپيس ايکس که نخستين شرکت خصوصي است که پيش‌تر موفق شده بود پرتاب‌هاي فضايي مداري را با موفقيت انجام دهد و پرتاب محموله به ايستگاه بين‌المللي فضايي را بر عهده بگيرد گامي ديگر در راستاي تحقق هدف جاه طلبانه بنيان‌گذار پرآوازه خود برداشت. موشک سنگين فالکون به‌طور بالقوه امکان سفر به مدارهاي متوسط و مرتفع و همچنين سفرهاي فرامداري را دارد و مي‌تواند محموله‌هاي سنگين را به سفرهاي ميان‌سياره‌اي بفرستد. اين موشک در حال حاضر قوي‌ترين پرتابگري است که در جهان وجود دارد و بعد از موشک ساترن که مأموريت‌هاي آپولو را عازم ماه کرد، قوي‌ترين پرتابگر تاريخ به شمار مي‌رود. اما اين‌همه داستان اهميت فالکون هوي نيست. ويژگي مهمي که در طراحي فالکون هوي موردنظر قرارگرفته است و باعث مي‌شود تا اهميت اين پرتاب موفق دوچندان شود معماري پرتاب است. برخلاف نمونه‌هاي قبلي که زماني که طبقات اوليه پرتابگر سوخت خود را مصرف کردند در قالب زباله‌هاي فضايي در مدار باقي‌مانده يا به زمين سقوط مي‌کردند و به‌جز يکي دو مورد (بوسترهاي شاتل‌هاي فضايي) عملاً قابل‌استفاده مجدد نبودند. در اين مورد هر دو موشک جنبي پرتابگر و هم‌طبقه اول موشک اصلي پس از به پايان رساندن سوخت خود و پايان وظيفه در مسير هدايت‌شده به سمت زمين فرود مي‌آيند و به‌طور عمودي بر محل مشخص‌شده فرود مي‌نشينند. اين اتفاقي کليدي است. اهميت اين اتفاق در اين است که زماني که اين مأموريت‌هاي مراحل آزمايشي خود را به پايان رساندند و وارد مرحله عملياتي شدند، بخش عظيمي از بودجه پرتاب کاهش پيدا مي‌کند. به‌جاي اينکه براي هر مأموريت موشک‌هاي جنبي و طبقه اول مستقل ساخته و بعد دور انداخته شود، اين طبقات مي‌توانند مورد بازيافت قرار بگيرند و بدين ترتيب بخش عمده‌اي از هزينه‌هاي پرتاب‌هاي دوردست کاهش يابد. اين کاهش هزينه دو تأثير مهم در آينده بخش فضايي دارد (البته به شرطي که اين روند ادامه يابد و اسپيس ايکس بتواند پروژه فالکون هوي خود را دنبال کند). نخست اينکه با کاهش هزينه ارسال ماهواره به مدارهاي مرتفع و همچنين ماه و مريخ، انجام مأموريت‌هايي به اين مقاصد در بازه امکان‌پذير براي شرکت‌هاي خصوصي، تحقيقاتي و پژوهشي کوچک‌تر قرار مي‌گيرد. بدين ترتيب بسياري از پروژه‌هاي ارزان‌قيمت به مقصد مدار دوردست، ماه، مريخ يا کمربند سيارک‌ها مي‌تواند شکل بگيرد. اين امر به‌خصوص براي آن‌هايي که روياي دوردست مستعمره‌سازي و معدن کاري فضايي را دارند کليدي مهم و مطلايي به شمار مي‌روند. بخش دوم اهميت اين طرح اما به سازمان‌هاي دولتي بزرگ بازمي‌گردد. با کاهش هزينه پرتاب‌هاي اين‌چنيني ناسا مي‌تواند ارسال محموله‌ها و کاوشگرهاي خود را به قيمت بسيار ارزان‌تري ازآنچه اکنون هست به شرکت‌هاي خصوصي مانند اسپيس ايکس و رقباي احتمالي آينده آن سفارش دهد و در عوض بودجه کلاني که به اين امر اختصاص داده مي‌شد را صرف طراحي مأموريت‌هاي بيشتر و متنوع‌تر کند. آغاز يک‌راه نبايد فراموش کرد که آنچه هفته گذشته رخ داد تنها نخستين آزمايش اين مأموريت بود. احتمال بالايي وجود داشت که اين مأموريت با شکست روبرو شود. همان‌طور که پرتاب فالکون – ۱ در سه تلاش نخست خود نابود شد و تنها در چهارمين تلاش بود که به نتيجه رسيد؛ اما مأموريت آزمايشي نه‌تنها در بخش اصلي که فرستادن محموله‌اي با وزن مشخص به مدار و قرار دادن آن در مداري به دور خورشيد بود موفق شد که دو موشک جنبي آن به‌طور هم‌زمان و موفقي بر سکوي فرود خود فرود آمدند و براي استفاده مجدد آماده خواهند شد. هنوز پارامترهاي زيادي هست که بايد در طول آزمايش‌هاي بعدي موردتوجه قرار بگيرند و اصلاح شوند تا آژانس‌هاي بزرگي مانند ناسا و بخش خصوصي آماده شود که محموله‌هاي گران و باارزش خود را به اسپيس ايکس بسپارد و شرکت‌هاي بيمه حاضر شوند اين محموله‌ها را بيمه کنند. اما همين هم گام مهمي است که دروازه اين امکانات را به‌سوي ما بازکرده است. به‌خصوص که اين پرتاب مسير اسپيس ايکس را به‌سوي روياي اصلي بنيان‌گذار عجيب خود، ايلان ماسک هموارتر مي‌کند. ايده جاه طلبانه ماسک مسکوني کردن مريخ است و به نظر مي‌رسد هرچقدر هم که اين ايده براي ديگران خنده‌دار باشد ماسک در آن جدي و ثابت‌قدم است و گام‌به‌گام به آن نزديک مي‌شود. محموله پرحاشيه اولين پرتاب براي آزمايش امنيت پرتاب و توانايي اين پرتابگر در قرار دادن محموله‌هاي آينده در مدارهاي تعيين‌شده شرکت اسپيس ايکس بايد محموله‌اي آزمايشي که ازنظر وزني با وزن محموله‌هاي آينده هماهنگ بود را سوار بر طبقه فوقاني موشک خود مي‌کرد تا درصورتي‌که موشک از دل مراحل دشوار پرتاب به‌سلامت گذرد امکان رها کردن محموله در مدار و فرستادن آن از مدار پارکينگ به مدارهاي فرازميني نيز مورد آزمايش قرار بگيرد. ايلان ماسک ادعا مي‌کند سعي کرده است به ايده‌اي خنده‌دار و ابلهانه براي اين محموله آزمايشي دست يابد و به‌جاي وزن کردن بار اضافي محموله‌اي را بفرستد که در عين مفرح بودن هزينه اضافي براي شرکت او به همراه نياورد. به همين دليل درنهايت تصميم گرفت خودروي گران‌قيمت و شخصي سري رودستر خود را به همراه مانکني از يک راننده در طبقه فوقاني اين موشک قرار دهد. البته که آقاي ماسک احتمالاً درباره اينکه اين ايده ابلهانه است با ما شوخي مي‌کند. آزمايش موفق پرتاب موشک فالکون هِوي، شرکت اسپيس ايکس، نه‌تنها دروازه تازه‌اي از فرصت‌ها را به‌سوي آينده صنايع فضايي باز کرد که به مفهوم خودرو سواري بيرون از جاده (آف رود) مفهومي تازه بخشيد اين يکي از بهترين استفاده از فرصت‌هاي جنبي است که ممکن است مطرح شود. درصورتي‌که مأموريت شکست مي‌خورد شرکت اسپيس ايکس خسارت اضافي بابت محموله نداشت و تمام خسارت متوجه شخص ماسک بود؛ اما اگر موفق مي‌شد که شد، نه‌تنها مي‌توانست توجه انبوهي از مردم را به‌سوي اين مأموريت جلب کند که يکي از مهم‌ترين تبليغات تاريخ جهان را براي خودروسازي تسلا فراهم کند. او نه‌تنها خودروي خود را به سفري دور و دراز در بيرون از جاده‌هاي رايج فرستاد که درعين‌حال با انتخاب ترانه معروف ديويد بويي که يکي از محبوب‌ترين خواننده‌هاي معاصر است، توجه گروه مخاطب ديگري را نيز به اين پروژه جلب کرد؛ و البته که ترانه انتخابي به نام زندگي در مريخ، هدف نهايي ماسک را به ياد او و ديگران مي‌آورد. البته اين تنها محموله تسلاي عازم به سفر ميان‌سياره‌اي نيست. لوح‌هاي فشرده‌اي شامل بخشي از اطلاعات زميني و ازجمله سه جلد کتاب بنياد نوشته ايزاک آسيموف، به همراه اين خودرو عازم اين سفر بي‌پايان است. از ديد اقتصادي با در نظر گرفتن اينکه نهادي مانند اسپيس ايکس و همين‌طور تسلا شرکت‌هاي خصوصي هستند که براي توسعه و پيشرفت و زنده ماند به سرمايه‌گذاري‌هاي متعدد و گران‌قيمت نهادها و افراد سرمايه‌گذار نياز دارند چنين تبليغي هم بازاريابي بي‌نظيري است و هم نشان مي‌دهد که ماسک در مسير جاه طلبانه خود ثابت‌قدم است از ديدي شخصي نيز براي کسي که از سال‌ها قبل تلاش کرده تا برخي از مهم‌ترين صنايع جهان امروز از نيروهاي خورشيدي گرفته تا خودروسازي و صنايع فضايي را دگرگون کند و در اين راه هم سختي‌هاي زيادي تجمل کرده و هم‌بارها و بارها طعم شکست را تجربه کرده است، اين فرصتي استثنايي است که با هديه‌اي به‌ظاهر ابلهانه تفريح کند. بسياري ايراد گرفته بودند چرا در اين محموله تجهيزات علمي قرار نداده بود و ماسک و اسپيس ايکس را به فريب‌کاري متهم مي‌کردند. به قول حمله معروف کتاب راهنماي مفت سواران کهکشان نوشته داگلاس آدامز که اتفاقاً بر داشبورد اين خودرو تسلا هم نقش بسته است بايد به اين افراد گفت: «وحشت‌زده نشويد» اولاً اين پرتابي آزمايشي بوده است. هيچ نهاد علمي و پژوهشي جدي در شرايط منطقي حاضر نيست ميليون‌ها دلار حاصل تحقيقات خود را به پرتابي بسپارد که احتمال بالايي براي شکست آن وجود دارد و براي نخستين بار آزمايش مي‌شود و شرکت بيمه‌اي حاضر نيست در پرتابي آزمايشي محموله‌اي را بيمه کند. دوم اينکه اين محموله که مي‌توانست تنها بلوک‌هاي فلزي به وزن مشخص يا هر چيز ديگر باشد، ابزاري شخصي است. نه ابزاري بر مبناي بودجه دولتي که حق طلبکاري به ما بدهد. سوم اينکه اين اتفاق باعث شده است تا جمع کثيري که به‌طور طبيعي توجهي به اين پرتاب و اخبار فضايي نمي‌کردند آن را دنبال کنند و اين ترفند ابزاري براي جلب‌توجه جمع کثيري به اين مأموريت و کاوش فضا شده است. هم‌زمان اين ترفند بدون آنکه اثر سويي داشته باشد بازاريابي و شکار سرمايه براي آينده شرکت‌هاي تحت مديريت ماسک را آسان‌تر مي‌کند و رد نهايت فردي که اين شرکت را از پايه بنيان گذاشته است توانسته با اين آزمايش کمي دل‌خوش شود. نکته مهم‌تر از همه اينکه در کنار اين کار يکي از مهم‌ترين پرتابگرهاي تاريخ فضايي با موفقيت آزمايش‌شده است. به اين آدم مجال نفس کشيدن بدهيد. چطور به مردي که دنياي فضا را دگرگون کرده است اجازه نمي‌دهيم به هزينه شخصي‌اش و در پرتابي آزمايشي انتخاب کند که چه چيزي را به فضا مي‌فرستد؟ البته همه اين‌ها به اين معني نيست که ماسک اسطوره و قهرماني بي‌خطا است. اتفاقاً ايلان ماسک و. افرادي مانند او که در فضاي سيليکون ولي کار مي‌کنند براي موفقيت بايد رفتارهايي را داشته باشند که براي بسياري از ما قابل‌قبول يا تحمل نيست. در بسياري از موارد ماسک پيش‌بيني‌هاي خطايي را انجام داده است و برخي از گفته‌هاي او با هيچ منطقي سازگار نيست (مانند ادعاي اينکه ما درون شبيه‌ساز رايانه‌اي تمدني ديگر زندگي مي‌کنيم يا ادامه توسعه هوش مصنوعي باعث قيام کامپيوتر عليه انسان مي‌شود) اما بايد موضوعات را در جاي خود ديد. هفته گذشته آقاي ماسک و همکارانش روزي تاريخي را در عصر فضا ثبت کردند. دمشان گرم و سرشان خوش باد و رؤياهايشان غريب‌تر از قبل. همراهان عزيز، آخرين خبر را بر روي بسترهاي زير دنبال کنيد: آخرين خبر در تلگرام https://t.me/akharinkhabar آخرين خبر در ويسپي http://wispi.me/channel/akharinkhabar آخرين خبر در سروش http://sapp.ir/akharinkhabar آخرين خبر در گپ https://gap.im/akharinkhabar