راز ذره‌ی رادیواکتیو در آسمان آلاسکا چیست؟

مجله علمي ايلياد/ در ارتفاع تقريباً ۷ کيلومتري بالاي جزاير «آلوشن» در آلاسکا، محققان با چيزي مواجه شدند که در دو دهه‌ نمونه‌برداري از جو زمين، چنين چيزي نديده بودند؛ ذره‌ي ايروسول راديواکتيو حاوي مقدار اندکي اورانيوم غني شده. علي رغم خاصيت راديواکتيويته، اين کشف نگراني‌هاي چنداني را به همراه نداشت، زيرا ذره‌ي باد آورده بسيار کوچک بود و ظاهراً به تنهايي در تروپوسفر معلق بود. اين ذره در آن ارتفاع چه کار مي‌کرد؟ «دنيل مورفي»، يکي از محققان سازمان جوي و اقيانوسي ملي آمريکا «NOAA»، در مصاحبه‌اي خبري بيان کرد: «اين ذره از مواد راديواکتيو اندکي برخوردار است. اما عجيب است که منبع بسيار اندکي از اورانيوم وجود دارد که ما درکش نمي‌کنيم.» در حال حاضر مشخض نيست که اين ذره چه اهميتي مي‌تواند داشته باشد و وجود آن ابهامات زيادي را در پي دارد. نوع اورانيوم آن هم عجيب است، چرا که حاوي اورنيوم ۲۳۸ و اورانيوم ۲۳۵ است. اورانيوم ۲۳۸ در طبيعت تا حدود زيادي وجود دارد، اما همان‌طور که محققان توضيح دادند، وجود فراوان اورانيوم ۲۳۵ کمياب به اين معنا است که نمونه‌ي شناسايي‌شده از منبعي طبيعي سرچشمه نمي‌گيرد. محققان در مقاله‌ي خود اين‌طور نوشتند: «در طول ۲۰ سال نمونه‌برداري هوايي از ميليون‌ها ذره در جو زمين، ما به ندرت با ذره‌اي مواجه شديم که مقدار زيادي اورانيوم ۲۳۸ داشته باشد؛ البته هرگز ذره‌اي غني از اورانيوم ۲۳۵ کشف نکرده بوديم.» اورانيوم ۲۳۵ ايزوتوپي شکافي است که مي‌تواند واکنش زنجيره‌اي شکافت را رقم بزند؛ يعني همان نوع اورانيومي است که در سوخت هسته‌اي و سلاح‌هاي هسته‌اي مورد استفاده قرار مي‌گيرد. اگرچه اورانيوم ۲۳۵ در طبيعت وجود دارد، اما نمونه‌ي شناسايي‌شده داراي محتواي اورانيومي سه برابر بيشتر از حالت عادي است که در نمونه‌ي فلز با اين اندازه يافت مي‌شود. از اين گفته‌ها مي‌توان استنباط کرد که اين ذره مي‌تواند به‌عنوان اورانيوم غني شده براي اهداف توليد نيروي هسته‌اي يا سلاح‌هاي نظامي استفاده گردد. اينکه چنين ذره‌اي به‌صورت آزادانه در آسمان آلاسکا معلق بوده است، براي محققان منطقي نيست. به گفته‌ي محققان، اندازه‌ي ذره‌ي اورانيوم به قدري کوچک است که نمي‌تواند از توليد صنعتي سوخت هسته‌اي بگريزد. محققان اين فرضيه را مطرح کردند که ذره شايد در اثر حادثه‌ي هسته‌اي مثل چرنوبيل يا فوکوشيما آزاد شده است. جالب اينجا است که هيچ‌گونه آتش‌سوزي جنگلي هم در زمان نمونه‌برداري اتفاق نيفتاده بود. به باور گروه محققان، احتمالاً اين ذره به واسطه‌ي جريان‌هاي هوايي از اقيانوس آرام به سمت جزاير آلوشن کشانده شده است. اما تحليل مسير باد و پراکندگي ذره، توسط محققان نشان مي‌دهد که بايد اين ذره در جايي مثل ژاپن، چين، کره‌ي‌شمالي يا کره‌ي‌جنوبي حضور داشته باشد. «آرني گاندرسون»، کارشناس انرژي هسته‌اي خاطرنشان کرد: «من حدس مي‌زنم اين ذره از کره‌ي‌شمالي سرچشمه گرفته باشد. کره‌ي‌شمالي راکتور کوچکي و يک سري سانتريفيوژهاي گازي براي غني‌سازي اورانيوم ۲۳۵ دارد. اين امکان وجود دارد که در ايجاد سوخت جديد يا استخراج پلوتونيوم از سوخت، مقداري اورانيوم غني شده به هوا گريخته باشد.» البته شواهد محکمي براي پشتيباني از اين ادعا وجود ندارد و با توجه به کمياب بودن نمونه‌اي که با آن کار مي‌کنيم، محققان اميدوار هستند ساير دانشمنداني که تجزيه و تحليل‌هاي زيادي درباره‌ي عناصر راديواکتيو انجام مي‌دهند، بتوانند دلايل بهتري براي اين ذره نادر ارائه دهند. مورفي افزود: «يکي از انگيزه‌هاي اصلي مقاله‌ي حاضر، اين است که مشخص شود آيا کسي که اطلاعات زيادي درباره‌ي اورانيوم دارد، مي‌تواند سر از منبع اين ذره در بياورد يا خير؟» يافته‌هاي اين تحقيق در مجله‌ي Environmental Radioacivity منتشر شده است.