نخستین فرمول ریاضی را چه کسی نوشت؟

سيناپرس/ قديمي‌ترين فرمول رياضي کشف‌شده در جهان، متعلق به حدود 3 هزار و 700 سال پيش و تمدن مصر باستان است که در يک پاپيروس و توسط کاتبي به نام احمس نوشته‌شده است. اين سند نشان‌دهنده قدمت دانش رياضي در مصر و نخستين فرمول رياضي در جهان است. تقريباً بيشتر ما در طول دوران تحصيل خود با فرمول‌هاي رياضي روبه‌رو شده‌ايم و در دروسي مانند فيزيک و رياضي انواع فرمول‌ها را ديده و مسائل مختلف را با کمک آن‌ها حل کرده‌ايم. شايد به ذهن کمتر کسي رسيده باشد که نخستين فرمول رياضي در چه زماني و توسط چه کسي نوشته شد. بر اساس متون تاريخي، در حدود ۱۶۵۰ سال قبل از ميلاد مسيح؛ يک کاتب مصري به نام احمس (Ahmes) در يک پاپيروس باقي‌مانده از آن دوران، يک فرمول رياضي را نگاشته بود. معروفيت احمس صرفاً به اين دليل است که نام وي در يک مقاله که طي آن فرمول رياضي خاصي ذکرشده، باقيمانده است. اين برگه باستاني نخستين بار در اواسط قرن نوزدهم ميلادي در کشور مصر کشف‌شده و در حال حاضر در موزه بريتانيا نگهداري مي‌شود. لازم به توضيح است که احمس رياضيدان نيست و صرفاً استنساخ کننده اين پاپيروس و مقاله رياضي مندرج در آن بوده و نويسنده و کاشف اين فرمول محسوب نمي‌شود. در اين روزگار، انواع معادلات ساده و روش‌هاي محاسبات با کسرهايي با صورت يک موردبحث قرارگرفته شده و فرمول‌هايي براي حل اين مسائل ارائه‌شده است. اين پاپيروس قانوني براي محاسبهٔ مساحت دايره ارائه مي‌دهد. لازم به ذکر است که در مصر باستان تنها کسرهايي که داراي صورت يک بودند يعني يک بر روي n موردمحاسبه قرار مي‌گرفت. اين پاپيروس در مجامع علمي با عنوان پاپيروس ريند شهرت دارد که اين نام‌گذاري به دليل مالکيت اين پاپيروس توسط فردي به نام الکساندر هنري ريند (Alexander Henry Rhind), است که اصليتي اسکاتلندي داشته و در سال 1858 اين سند باستاني را از يک قاچاقچي عتيقه مصري خريداري مي‌کند. احتمالاً اين پاپيروس در يک حفاري غيرمجاز و در معبد رامسيوم کشف‌شده بود. بررسي‌هاي دانشمندان همچنين نشان مي‌دهد که اين نسخه در قرن هفدهم پيش از ميلاد و احتمالاً از روي نسخه‌هاي قديمي‌تر که شايد مرتبط به قرن نوزدهم پيش از ميلاد باشند استنساخ و کپي‌برداري شده است. اين پاپيروس و اطلاعات موجود در آن نشان مي‌دهد که دانش رياضي در بين مردم مصر باستان سابقه‌اي بسيار زياد دارد. در اين پاپيروس هيچ نشانه و علامتي مبني بر اين‌که مصريان روش‌هاي خود را تعميم مي‌دادند؛ وجود ندارد. احتمالاً اين موضوع به اين دليل است که خوانندگان مصري از روي مسئله حل‌شده خود، قاعده کلي را به دست مي‌آوردند البته اين احتمال نيز وجود دارد که شايد اين قواعد در پاپيروس ديگري ذکرشده باشد که هنوز کشف نشده يا در طول تاريخ از بين رفته است. اين احتمال نيز از سوي باستان‌شناسان مطرح‌شده است که شايد طبقه خاصي از کاهنان و دانشمندان مصري قواعد کلي رياضيات را به‌صورت رمز و اسرار مکتوم براي خود نگه مي‌داشتند. کما اينکه پيروان فيثاغورث سال‌ها بعد از زمان نوشته شدن پاپيروس احمس، بسياري از اکتشافات رياضي خود را مخفي نگه‌داشته و به اطلاع عموم نمي‌رساند. بر اساس شواهد و قرائن موجود، اين نکته مسلم است که مصريان باستان در رياضيات تخصص و مهارتي به سزا داشتند، چراکه به‌هيچ‌عنوان نمي‌توان پذيرفت که ساختن اهرام مصر بدون استفاده از دانش رياضي امکان‌پذير باشد و طبيعتاً رياضيدانان مصري قواعدي را براي اجرا و ساخت اين اهرام پياده کرده‌اند. بر اساس مستندات موجود اين برگه پاپيروسي که روي آن فرمول‌هاي رياضي و معادلات مختلفي ذکرشده است را مي‌توان به‌عنوان قديمي‌ترين سندي که در آن يک فرمول رياضي نوشته‌شده، محسوب کرد. ما را در کانال «آخرين خبر» دنبال کنيد