آنها که ماهواره دارند و آنها که ندارند

خبرآنلاين/ محمد امين آهنگري: ايران به عنوان يکي از هفت قدرت فضايي که توانايي فرستادن موجود زنده به فضا را دارند، سالانه ميليون‌ها دلار بابت استفاده از خدمات فضايي به کشورهاي صاحب ماهواره پرداخت مي‌کند. اين در حالي است که بيش از پنجاه کشور در جهان از ماهواره‌هاي خود سودهاي هنگفتي مي‌برند. صنعت فضا در بسياري از کشورها حتي با وجود عدم توانمندي آنها در ساخت ماهواره به صنعتي پولساز تبديل شده است. وابستگي کشورها به مخابرات فضايي هرروز بيشتر مي‌شود و اين حوزه در زمره پرسودترين بخش‌ها در صنعت فضايي قرار دارد، صنعتي که پيش بيني مي‌شود تا سال ۲۰۲۰/۱۳۹۹ بازاري ۵۰۰ ميليارد دلاري در جهان ايجاد کند. در اين بازار بزرگ که سهم عمده آن در اختيار مخابرات فضايي خواهد بود، خدمات بسياري ارايه مي‌شود. فناوري‌هاي فضايي قادرند به سرعت ظرفيت‌هاي مخابراتي کشورها را به ميزان قابل توجهي افزايش دهند. با استفاده از فضا مي‌توان امکان ايجاد پوشش رسانه‌اي جهان‌شمول همراه با سرويس‌هاي جديد ارزش افزوده را فراهم کرده و به ارايه خدمات تلفن و مخابرات سيار در همه جا پرداخت. همين ويژگي‌ها باعث شده است کشور ما نيز براي استفاده از خدمات فضايي به ويژه در بخش مخابراتي سالانه هزينه بسياري را متحمل شود که اين هزينه‌هاي ارزي به کشورهاي صاحب ماهواره‌هاي مخابراتي پرداخت مي‌شود. اين کشورها فرستنده ماهواره خود را به کشورهاي ديگر به بهاي گزافي اجاره مي‌دهند. مهم‌ترين بخش اين فرستنده ترانسپاندر نام دارد و هر ماهواره مخابراتي امروزي حداقل بيست ترانسپاندر با خود حمل مي‌کند. قيمت اجاره هر ترانسپاندر بسته به شرايط فني و بازار متغير است. در جلسه طرح سئوال مجلس از وزير وقت پست، تلگراف و تلفن در سال ۱۳۸۰، دکتر معتمدي فاش ساخت که صداوسيما، مخابرات و نيروهاي مسلح در مجموع به ۹ ترانسپاندر نياز دارند. وي همچنين در آن زمان اعلام کرد قيمت اجاره هر ترانسپاندر ۲٫۵ تا ۳ ميليون دلار در سال است. بدين ترتيب مي‌توان گفت در حدود ۱۲ سال پيش کشورمان سالانه بين ۲۲ تا ۲۷ ميليون دلار بابت اجاره ترانسپاندر به کشورهاي صاحب ماهواره پرداخت مي‌کرد. باتوجه به افزايش قابل ملاحظه کانال‌هاي تلويزيوني بين‌المللي ايران در اين سال‌ها و افزايش نياز مخابراتي کشور به ويژه در ارتباطات بين بانکي و غيره به ارتباطات ماهواره‌اي، اين مبلغ در حال حاضر چندين برابر شده است. مقايسه اين اعداد و ارقام با کل بودجه فضايي کشور در سال ۱۳۹۳ حقيقت تکان‌دهنده‌اي را آشکار مي‌کند. بر اساس لايحه بودجه سال ۹۳ کل بودجه فضايي کشور ۱۸۱ ميليارد تومان معادل با تقريبا ۶۰ ميليون دلار است. اين بدان معناست که در سال ۱۳۸۰ بين ۳۶ تا ۴۵ درصد از بودجه فضايي کشور (در سال ۱۳۹۳) تنها صرف اجاره ترانسپاندر ماهواره‌هاي مخابراتي مي‌شده و بعيد نيست در حال حاضر اين هزينه با بودجه فضايي کشور برابري کرده و حتي بيشتر باشد. اين امر نشان مي‌دهد برخورداري از يک ماهواره مخابراتي براي ايران تنها از ديدگاه اقتصادي تا چه حد لازم و ضروري است و بخش فضايي تا چه ميزان بايد بر روي آن سرمايه‌گذاري کند. فارغ از اين مسئله قطع پخش برنامه‌هاي صدا وسيماي ايران از ماهواره‌هاي خارجي که چندي پيش اتفاق افتاد، اهميت ساخت ماهواره‌هاي مخابراتي را بيش از پيش آشکار کرد، به گونه‌اي که مقامات سازمان فضايي ايران اعلام کردند توسعه ماهواره قائم را که براي ۱۰ سال آينده برنامه‌ريزي شده بود، سرعت بخشيده‌اند و همچنين برنامه پنج ساله توسعه ماهواره‌هاي ايران‌ست که قادر به پخش برنامه‌هاي تلويزيوني نيز هست آغاز شده است. از طرفي يک ماهواره با حداقل ۲۰ ترانسپاندر مي‌تواند ظرفيت قابل توجهي براي اجاره دادن داشته باشد. با توجه به اينکه نقاط مداري ايران که محل قرارگيري ماهواره‌هاي مخابراتي ما را نشان مي‌دهند و سرمايه بالقوه کشورمان در فضا محسوب مي‌شود، از جايگاهي ممتاز ميان نقاط مداري ساير کشورها برخوردار هستند، مي‌توان ترانسپاندرهاي ايراني را با قيمت‌هايي بالا اجاره داد و از اين راه سالانه درآمد ارزي بسيار خوبي داشت. علاوه بر اين قرار دادن ماهواره مخابراتي در نقاط مداري کشورمان مي‌تواند به حفظ اين سرمايه عظيم کمک کند. چرا که اين نقاط در صورت بلا استفاده ماندن توسط اتحاديه بين‌المللي مخابرات (ITU) از ايران باز پس گرفته شده و به کشور ديگري تعلق مي‌گيرد. چنانکه يکي از سه نقطه مداري ايران چندي پيش از دست رفت و ساير نقاط نيز در شرف از دست رفتن هستند.