3 دهه فرصت طلایی «پنجره جمعیتی»

خراسان/ از سال 1390 که هم اکنون شش سال از آن گذشته است، کشور در شرايط مطلوب جمعيتي به سر مي برد. اين وضعيت که از آن به «پنجره جمعيتي» قلمداد مي شود تا سال 1420 به عنوان يک فرصت طلايي ادامه دارد. در واقع طي اين سال ها فرصت مناسبي براي سياست گذاري هاي جمعيتي، اشتغال، اقتصاد و ديگر حوزه هايي است که با جمعيت فعال و جوان مرتبط است. ضمن اين که پنجره جمعيتي تا حدود سال 1420 ادامه دارد، جمعيت شناسان سال 1425 را آغاز ورود ايران به مرحله سالخوردگي مي دانند. آخرين بررسي‌هاي جمعيتي نشان مي‌دهد ايران در بازه زماني ۱۳۹۰ تا ۱۴۲۰ در اوج وضعيت مطلوب جمعيتي قرار دارد و از آغاز اين دهه، پنجره فرصت جمعيتي رو به بسته شدن مي‌رود. از آغاز دهه ۷۰ و کاهش شمار کودکان در اثر کاهش ميزان باروري، سهم گروه سني زير ۲۰ سال به سرعت رو به کاهش گذاشته و در غياب افزايش سهم جمعيت ۶۵ سال و بالاتر، نسبت بار تکفل به طور قابل توجهي کاهش مي‌يابد. در اين زمان جمعيت به سمت دوره و شرايط جديدي به نام پنجره فرصت جمعيتي حرکت کرده است. بنابرگزارش ايسنا، آمارها نشان مي دهد از دهه ۱۳۹۰ تا آغاز دهه ۱۴۲۰ جمعيت ايران در اوج وضعيت مطلوب خود در جريان گذار سني قرار دارد. از آغاز اين دهه پنجره فرصت جمعيتي به تدريج رو به بسته شدن مي‌رود. با بسته شدن پنجره جمعيتي به ويژه از دهه ۱۴۵۰ دوباره جمعيت ايران به سمت شرايطي مشابه پيش از گذار سني، يعني سال‌هاي قبل از دهه ۱۳۷۰ برمي‌گردد. با اين تفاوت که در شرايط پيش از گذار، سهم جمعيت کودکان بالاتر و سهم جمعيت ۶۵ سال و بيشتر، پايين بود. اما در شرايط پس از گذار سني جمعيت، سالمندان با سهم جمعيت کودکان رقابت مي‌کنند. در دوره پنجره جمعيتي ميزان و سهم افراد در سنين توليد و فعاليت افزايش مي يابد و به حداکثر خود مي‌رسد. براي بالفعل شدن اين سرمايه بالقوه لازم است شناخت درستي از ويژگي‌ها و مزاياي جمعيت وجود داشته باشد و امکانات و بسترهاي لازم در سايه مديريت و برنامه‌ريزي خوب براي استفاده از اين شرايط فراهم شود. افزايش جمعيت فعال در طول سه دهه اخير يعني از سال ۱۳۶۵ تا ۱۳۹۵ نسبت جمعيت زير ۱۵ سال کشور از 45.5 درصد به ۲۴ درصد کاهش يافته است. در مقابل سهم جمعيت در سنين فعاليت يعني ۱۵ تا ۶۴ سال طي اين مدت از 51.5 درصد به ۷۰ درصد افزايش داشته است. در يک دهه اخير ميانگين سني جمعيت کشور از 24.7 به 31.1 سال افزايش يافته و علاوه بر آن، پنج سال به ميانگين سني جمعيت کشور افزوده شده است؛ هم اکنون اين رقم از ۲۵ سال در سال ۱۳۸۵، به ۳۰ سال در سال ۹۵ افزايش يافته است. تغييرات در ساختار سني جمعيت نيز براي تمام استان‌هاي کشور با نوساناتي کاملا مشهود است. در دوره پنج ساله ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۰ در تمام استان‌ها نسبت جمعيت زير ۱۵ سال کاهش و در مقابل نسبت جمعيت در سنين ۱۵ تا ۶۴ سال و سنين سالمندي ۶۵ ساله و بالاتر افزايش يافته است. بيشترين نسبت جمعيت زير ۱۵ سال در ايران مربوط به استان‌هاي سيستان و بلوچستان و هرمزگان است. بيشترين سهم جمعيت در سنين فعاليت به استان‌هاي تهران و البرز - به دليل مهاجرپذيري بالا - تعلق داشته است. همچنين بيشترين نسبت سالمندي جمعيت گروه سني ۶۵ سال و بالاتر در اين دوره متعلق به استان گيلان بوده است.موج‌هاي جمعيتي و جريان هاي کوهورتي دو مفهوم کليدي جمعيت شناسي با دلالت‌ها و پيامدهاي متعدد اقتصادي، اجتماعي و سياسي هستند. در ايران کنوني گذار و جايگزيني کوهورتي با تورم جواني جمعيت، مشخص و برجسته است. در سال ۱۳۹۰ نزديک به يک سوم جمعيت کشور را جوانان ۱۵ تا ۲۹ ساله تشکيل مي‌دادند. هرچند نسبت جمعيت جوان به يک چهارم جمعيت کشور در سال ۱۳۹۵ کاهش يافته است، با اين حال افزايش در تعداد و سهم جمعيت جوانان پديده منحصر به فردي در تاريخ اجتماعي و جمعيتي ايران محسوب مي‌شود. به علاوه تغييرات جمعيتي جوانان با تغييرات اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و سياسي همراه بوده است. بيشتر وقايع و رفتارهاي جمعيتي در طول سال‌هاي دوره جواني رخ مي‌دهد. در اين دوره بيشترين تغييرات زندگي مانند اتمام و ترک تحصيل، ورود به بازار کار، گذار به دوره بزرگ سالي، ازدواج و تشکيل خانواده، تجربه والديني، طلاق، رفتارهاي پرخطر، مهاجرت و غيره رخ مي‌دهد. جمعيت جوان کشور از ويژگي توسعه‌اي مانند تحصيلات عالي، آگاهي و مهارت برخوردار است که مي‌تواند منشاء تحولات اقتصادي و اجتماعي باشد. با در نظر داشتن منافع بالقوه اين تجربه جمعيتي در کشور، چنين ساختار جمعيتي به پنجره يا سود جمعيتي تعبير مي‌شود. به بيان ديگر مرحله پنجره جمعيتي با تورم جواني جمعيت و ورود ميزان عظيمي از جوانان که براي شغل و انباشت سرمايه انساني رقابت مي‌کنند، آغاز مي‌شود.طبق گزارش تحولات و وضعيت جمعيت در ايران، پنجره جمعيتي، دوره زماني نسبتا کوتاهي از تحولات جمعيتي يک کشور است که در آن نسبت جمعيت سنين فعاليت به حداکثر خود مي‌رسد و نوعي ساختار جمعيتي مطلوب براي شتاب بخشيدن به رشد اقتصادي فراهم مي‌شود. هم اکنون سهم جمعيت سنين فعاليت در ايران افزايش يافته و به حداکثر خود يعني ۷۱ درصد رسيده است. اين فرايند باعث گشوده شدن پنجره فرصت و سود جمعيتي فراروي اقتصاد کشور شده است. بر اساس شاخص‌ها و معيارهاي مختلف مانند کاهش بار تکفل، افزايش سهم و رشد جمعيت سنين فعاليت، ايران در نيمه دهه ۱۳۸۰ وارد مرحله پنجره جمعيتي شده است. اين مرحله وضعيتي موقت است. اندازه و زمان‌بندي پنجره جمعيتي به روندهاي گذشته مرگ و مير و باروري وابسته است. علاوه بر آن نبايد از نقش مهاجرت غافل شد. بر اين اساس مرحله پنجره جمعيتي ايران که در سال ۱۳۸۵ باز شده، به مدت چهاردهه باز مي‌ماند و از سال ۱۴۲۵ يا ۱۴۳۰ به بعد با آغاز مرحله سالخوردگي جمعيت به تدريج بسته خواهد شد. در نتيجه نسبت وابستگي سني مجدد شروع به افزايش مي‌کند. همراهان عزيز، آخرين خبر را بر روي بسترهاي زير دنبال کنيد: آخرين خبر در تلگرام https://t.me/akharinkhabar آخرين خبر در ويسپي http://wispi.me/channel/akharinkhabar آخرين خبر در سروش http://sapp.ir/akharinkhabar آخرين خبر در گپ https://gap.im/akharinkhabar