ازدواج زودهنگام دختران چه خطراتی دارد؟

ايسنا/ ازدواج دختران کم سن و سال را مدت‌ها به فراموشي سپرده بوديم اما يکي دو سالي است که شاهد رواج ازدواج دختران زير ۱۵ سال هستيم. بساط خاله بازي‌اش هنوز گوشه‌ي حياط خانه پهن است؛ جايي که پارچه‌اي را از يک سمت به يک نرده و از سمت ديگر به شاخه‌ي درختي گره زده و در خيال خانه‌اي ساخته و خانواده‌ي خيالي‌اش را با الگوبرداري از خانواده‌ي واقعي اما مورد علاقه‌اش در آن جاي داده است. ‌دخترک هر از گاهي فارغ از دنياي واقعي پيرامون، چادر سفيد گل‌گلي خود را که مادر برايش دوخته، به سر مي‌کشيد و عروسکش را زير چادر در بغل مي‌گرفت و به‌تنهايي يا با دختران هم‌سن و سال همسايه بازي‌اش را شروع مي‌کرد. اين روزها اما داستان خاله بازي دختر بچه‌ها در بعضي نقاط ايران به واقعيت پيوند خورده و هنوز بساط خاله بازي‌شان گوشه‌ي حياط خانه پهن است که به خانه‌ي بخت مي‌فرستندشان، خانه‌اي که تصويري از آن در ذهن کودکانه‌اش جز يک بازي نيست!!!. ازدواج دختران کم سن و سال را مدت‌ها به فراموشي سپرده بوديم؛ سال‌هاست نه شنيده و نه ديده بوديم که دامادي عروسش را بغل بگيرد و براي ممانعت از بهانه‌جويي عروسکي به دستش داده و به خانه‌ي بخت ببرد! اما يکي دو سالي است که شاهد رواج ازدواج دختران زير 15 سال هستيم. سن قانونيِ ازدواج در ايران 13 سال براي دختران و 15 سال براي پسران است. امروزه در ايران محدوديت سني براي ازدواج وجود ندارد و افراد در هر سني مي‌توانند ازدواج کنند؛ ازدواج کودکان نيز هم در سنت هم در قانون ايران به نوعي ديده شده است. اگرچه ازدواج دختر کمتر از 13 ساله و پسر کمتر از 15 سال "منوط است به اذن ولي به شرط مصلحت با تشخيص دادگاه صالح" ازدواج قبل از بلوغ ( 9 سال قمري در دختران و 15 سال قمري در پسران) توسط ولي کودک (پدر و جد پدري) انجام مي‌شود. تشخيص دادگاه نيز کاملاً از عرف منطقه تاثير مي‌گيرد. لزوم اخذ مجوز دادگاه براي ازدواج کودکان از سال 1381 وارد قوانين ايران شد، تا پيش از آن تشخيص مصلحت فقط به عهده ولي کودک بود. هم‌اکنون نيز مجازاتي براي عدم کسب مجوز دادگاه تعيين نشده است. يک مشاور و مدرس آموزش خانواده ضمن تاييد رواج ازدواج دختران و پسران، خصوصا دختران در سنين پايين، مسائل فرهنگي، فقر مالي، اعتياد و طلاق والدين را از مهترين علت‌هاي ازدواج زود هنگام فرزندان اعلام کرد. حميدرضا شعباني در عين‌حال گفت: معضلي به نام ارتباطات در قالب دوستي، ازدواج سفيد، هم‌خانه بودن و همچنين سطح بالاي توقعات مثل داشتن شرايط مالي و امکانات سخت افزاري کامل براي ازدواج از علل ازدواج‌هاي ديرهنگام است‌. او گفت: امروزه در جامعه ما مشکل تقارن سني و همچنين تعارض در سن ازدوج به عنوان يک آسيب جدي شناخته شده است‌. شعباني با بيان اينکه در انسان‌ها دو نوع سن به نام سن شناسنامه‌اي و سن شخصيتي وجود دارد، گفت: سن شناسنامه‌اي سن جسمي محسوب مي‌شود و عواملي نظير تغذيه، ورزش، وراثت و ... برآن تاثير داد؛ در مقابل سن شخصيتي نشان‌دهنده رشد عقلي، اخلاقي، عاطفي و اجتماعي افراد و تابع محيط و اکتسابي است. وي با اشاره به اينکه محيط مهمترين عامل براي رشد شخصيتي افراد به‌شمار مي‌رود افزود: از آنجايي که افراد در محيط‌هاي متفاوتي زندگي مي‌کنند نمي‌توان براي سن شخصيتي عددي تعيين کرد؛ به همين دليل هميشه يک ناهمگوني بين سن شخصيتي و سن شناسنامه ايي وجود داشته که گاها نمي‌توان سن دقيقي را براي ازدواج تعيين کرد ‌ و براي ازدواج بيشتر از رشد سن شناسنامه‌اي نيازمند رشد سن شخصيتي هستيم . شعباني با طرح اين سئوالات که آيا يک پسر 17 ساله يا يک دختر 9 ساله از نظر جسمي و فيزيکال به اندازه کافي رشد کرده است؟ آيا يک دختر براي ازدواج ميزبان است؟ آيا يک پسر شخص فعالي در حوزه ازدواج است؟ بيان کرد: در جامعه کنوني ما به دليل تغذيه ناسالم و کم تحرکي گاهي اوقات فرزندان ما دچار بلوغ ديررس يا ضعف بدني ‌هستند. اين مشاور و مدرس آموزش خانواده گفت: علل عمده چنين اتفاق‌هايي بيشتر مسائل فرهنگي نظير فرار از آسيب‌هاي موجود در جامعه است، بسياري از خانواده‌هاي که تن به ازدواج فرزندان خود در سن پايين مي‌دهند، به نوعي مي‌خواهند رفع تکليف کنند، آنها احساس مي‌کنند فضاي جامعه مسموم است و اگر فرزندان آنها در سن پائين ازدواج کند، از اين فضا در امان هستند. شعباني ادامه داد: چنين خانواده‌هايي نجات فرزندان خود را از آسيب‌هايي چون دوستي يک دليل قانع کننده براي ازدواج فرزندان خود مي‌دانند اما غافل از اينکه فرزندان آنها هنوز از نظر جسمي و عقلي به حد مطلوب نرسيده‌اند و بعد از ازدواج متوجه مي‌شوند که در چه شرايطي قرار گرفته‌اند، چرا که فرزندان ما در اين شرايط قدرت تصميم‌گيري نداشته و نمي‌توانند با مرجع قدرت که پدر و مادر هستند، بجنگد و در نهايت تسليم خانواده مي‌شوند. اين کارشناس خانواده در عين حال گفت‌: خانواده‌ها بعد از ازدواج فرزندان خود در سن پائين با اين تصور که آنها مي‌توانند براي خود تصميم بگيرند؛ رهايشان مي‌کنند، حال آنکه اين افراد حتي ابتدايي‌ترين مسائل زندگي را هم نمي‌دانند. وي يکي ديگر از دلايل اين امر را ترس خانواده‌ها از بالا رفتن سن فرزندان خود دانست و افزود: متاسفانه در فضاي کنوني جامعه‌ي ما دوستي و روابط فرزندان، سختگيري‌هاي تشريفاتي زائد و وارداتي توقعات براي تکميل زندگي از نظر سخت ابزاري و همچنين وضعيت اشتغال و وضعيت مالي فرزندان ما را از سن مطلوب ازدواج دور کرده است‌. شعباني يکي ديگر از دلايل چنين اتفاق‌هايي را رسانه‌هاي بصري داخلي و خارجي برشمرد و گفت: رسانه‌هاي داخلي و خارجي از يک فرمول پيروي کرده و فيلمنامه‌هاي آنها کپي يکديگر است؛ مسائلي که سطح انتظارات جامعه را بالا برده، به حدي که جوان تصور دارد بايد با امکانات کامل وارد زندگي شوند. وي افزود: در گذشته رسانه‌ها زندگي و ازدواج‌هاي ساده و فارغ از تجملات را نمايش مي‌داد اما اکنون شخص احساس اين را دارد که وقتي قرار است زندگي خود را شروع کند بايد امکانات کامل داشته باشد؛ حال آنکه اين يک آسيب بزرگ به جامعه وارد کرده است. اين کارشناس اضافه کرد: ازدواج به معناي آن است که دو نفر در کنار هم ديواري را بسازند نه آنکه هر يک ديواري به موازات يکديگر احداث کنند و هر فردي جداگانه تلاشي را انجام دهد و در نهايت رقابتي باشد و فراقت!!. شعباني رسانه را ملزم به آسيب‌شناسي مسائلي نظير اين موضوع دانست و گفت: در گذشته فيلم‌ها و سريال‌هايي پخش مي‌شد که مشکلات و آسيب‌هاي جامعه را نشان مي‌داد و در همان سريال کارشناس مربوطه راهکاري را براي حل موضوع ارائه مي‌داد که کارگشا بود اما امروزه چنين رويکردي نداريم و پايان اکثر فيلم‌ها و سريال‌ها باز است!!. وي گفت: در گذشته شاعران و ترانه سراهاي ما چون سعدي، مولانا، حافظ و ... مهارت‌هاي زندگي را در قالب شعر بيان مي‌کردند اما امروزه چنين اتفاق‌هايي در جامعه کمرنگ شده و ترانه‌سراها، ترانه خوان‌ها و هنرمندان ما هم از جدايي، ياس، خيانت، نااميدي و فقر مي‌سرايند و مي‌خوانند. مشاور و مدرس آموزش خانواده با اشاره به اينکه دين اسلام ديني کامل و غني است، مهمترين راهکار حل اين مشکل را به روز کردن آموزش‌ها در سطوح پائين آموزشي عنوان و تاکيد کرد: لازم است درس زندگي را از مهدکودک‌ها و با استفاده از زبان هنرهاي نمايشي، داستاني و شعر و ... به فرزندانمان بياموزيم. شعباني اعتقاد دارد که متولي اصلي اين موضوع آموزش و پرورش است اما اگر سازمان‌ها به‌دنبال بهره‌وري و سود بالا هستند بايد در بحث خانواده و ارتباطات خانوادگي حداقل روي پرسنل خود کار کنند؛ چرا که وقتي کارمندي پمپاژ عاطفه و آرامش از سمت خانواده شود، تکريم اباب رجوع بهتري خواهد داشت و زمام بيشتر با دقت را براي کار خواهد گذاشت. وي با بيان اينکه بايد همه مجموعه هاي فرهنگي متولي اين کار باشند و با همکاري ديگر سازمان‌ها اين اتفاق را نهادينه کنند، تاکيد کرد: بايد به سمت شناسايي آسيب‌هاي نو پديد چون فضاي مجازي و آسيب‌هايي که به بدنه و پيکره خانواده وارد مي‌کند، مورد بررسي قرار داد؛ بايد کلاس‌هاي آموزش خانواده که امروزه کمرنگ‌تر شده است را از سر گرفت و به سمت کيفي سازي برد، از آنجايي که چنين مشکلاتي ديگر با سخنراني حل نمي‌شود، با توجه به تنوع و اختصاصي شدن مشکلات بايد به سمت کارگاهي شدن آموزش‌ها برويم‌. شعباني با اشاره به اينکه در حال حاضر ازدواج متعارف در جامعه کمرنگ شده است، افزود: در مقابل ازدواج‌هاي نامتعارف با تقارن سني افراد، نوع آشنايي و ... در حال رشد است‌. اين کارشناس خانواده ادامه داد: ما در ازدواج با دو نوع مسير سنت و مدرنيته مواجه هستيم؛ فرآيند ازدواج در مسير سنتي مشخص شده اما با توجه به مسائل وارداتي در حوزه‌ي فرهنگ ازدواج، امروزه با نوع مدرني از آن مواجه هستيم و برخي خانواده‌ها نيز آن را پذيرفته‌اند!!. وي با تاکيد بر اينکه آسيب‌هاي زيادي از ازدواج‌هايي به اسم مدرن داشته‌ايم، گفت: کلمه مدرن کلمه‌ي زيبايي است اما متاسفانه ما يک شيوه غلط را به اسم مدرن و يک شيوه درست را به اسم سنت تلقي مي‌کنيم و در مقابل آن جبهه مي‌گيرم‌. شعباني اضافه‌ کرد: ما نمي‌توانيم صرفا با همان مسير گذشته پيش برويم چرا که در جامعه کنوني ما بخشي از نيروي مولد را بانوان تشکيل مي‌دهند و به دليل تنوع جوانان ما در سن ازدواج با نمونه‌هاي مختلفي مواجه هستند، در صورتي که در گذشته چنين نبوده و ما نمي‌توانيم همانند گذشته عمل کنيم‌. وي با اشاره به اينکه بايد حد وسطي براي اين امر قائل شد ادامه داد: بايد در مرحله انتخاب به فرزندان خود اجازه تصميم گيري بدهيم اما بايد بقيه مراحل همانند گذشته مسير سنت را طي کند. شعباني با تصريح اينکه ازدواج شروع آرامشي دو طرفه است، گفت: بهتر است خانواده‌ها فرزندان خود را درک و دخالت‌ها و ناکامي‌هاي زندگي گذشته خود را در مسير بهبود زندگي فرزندان خود استفاده کنند؛ خانواده‌ي دختر سطح توقع خود را پايين آورده و خانواده پسر حمايت خود را از فرزند خود بدون شرط داشته باشند و به او قدرت انتخاب و اختيار بدهند. مسئول دفتر نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه علوم پزشکي شيراز نيز با اشاره اينکه ازدواج دختران کم و سن و سال و همچنين تفاوت سني زياد در ازدواج يک آسيب اجتماعي تلقي مي‌شود، گفت: اين معضل اجتماعي از گذشتخ تاکنون دامن جامعه را گرفته و در هر زماني با آسيب‌هاي مختص خود نمايان شده است‌. حجت‌الاسلام حميد مقامي افزود: ازدواج دختران زير 18 و پسران زير 20 سال از موارد نيازمند مشاوره‌ي خصوصي و تخصصي است، زيرا دنياي مدرن امروز اين آمادگي براي جوانان وجود ندارد. مقامي با بيان اينکه علت چنين ازدواج‌هايي اکثرا فقر مالي و فرهنگ خانواده خصوصا در مناطق حاشيه نشين يا روستاها است، گفت: سن ازدواج در شهرستان‌ها و مناطق مختلف به دلايل فرهنگي متفاوت بوده و برخي خانواده‌هاي ازدواج در سن پائين يا با تفاوت سني زياد هرگز به عنوان آسيب لحاظ نشده و حتي يک سن به موقع براي ازدواج خوانده مي‌شود. مدير مرکز آموزش و مشاوره بهارنکو با تاکيد بر اينکه ازدواج در سنين کم يا با تفاوت سني بالا به عنوان ازدواج با ريسک بالا شناخته شده و لازم است مورد توجه بررسي قرار گيرد، خاطر نشان کرد: اگر مشاوره‌هاي قبل از ازدواج و همچنين آموزش صحيح به خانواده‌ها خصوصا در شهرستان‌ها فراگير شود، مي‌توان به چنين آسيب‌هايي پاسخ داد. مدير کل دفتر امور بانوان و خانواده استانداري فارس با بيان اينکه بحث توجه به حقوق کودکان موضوع مهمي است، گفت: کنوانسيون مرجع حقوق کودکان به عنوان يکي از مراجع قانوني کشور زير نظر دادگستري اين مهم را پيگيري مي‌کند. معصومه دستغيب با بيان اينکه انچه بيش از قانون تاثيرگذار است، مسئله فرهنگ است، افزود: بايد به موضوع حقوق کودکان هم از لحاظ مراجع قانوني و هم از لحاظ مراجع فرهنگي و آموزشي توجه و حساسيت ويژه‌اي داشت، بايد قوانين را اصلاح و اجرا کرد. دستغيب در خصوص آسيب‌هاي وارده‌ي ناشي از ازدواج در سن کم و همچنين ازدواج با تفاوت سني زياد بيان کرد: علل عمده چنين اتفاق‌هايي فقر مالي و فرهنگي و نبود اطلاعات کافي از شرايط جسمي و فکري و آموزش‌هاي لازم در اين حوزه است‌. مدير کل دفتر امور بانوان و خانواده استانداري فارس خاطرنشان کرد: در برخي موارد به دليل فقر شديد مالي خانواده‌ها تن به ازواج دختران کم سن و سال خود با افرادي که از شرايط مالي خوبي دارند مي‌دهند؛ بخش زيادي از اين مشکل به نبود شرايط مناسب و پايدار اقتصادي و امنيت شغلي باز مي‌گردد و تا زماني که اين مشکل برطرف نشود، از اين دست مسائل وجود دارد و تاثيرات منفي خود را بر جامعه بار مي‌کند. وي ادامه داد: در برخي موارد به دليل نبود اطلاعات و آمادگي کافي، جوان با هيجان وارد زندگي مي‌شود اما بعد از فروکش کردن اين هيجان‌ها و مواجهه به روي واقعي زندگي، پشيمان مي‌شود و همين امر هم مشکلات عديده‌اي را ايجاد کرده يا به مسائل دامن مي‌زند. دستغيب معتقد است که ديد خانواده‌ها در سال‌هاي اخير نسبت به ازدواج دختران تغيير کرده است؛ گفت: اکثر خانواده‌ها زمينه تحصيل را براي دختران خود فراهم کرده‌اند و اين امر ازدواج دختران را به تاخير انداخته است. وي با بيان اينکه يکي از شرايط مهم در ازدواج هم کفو بودن است، عنوان کرد: دختر و پسر بايد از لحاظ سني، اعتقادي، فرهنگي، جسمي و ... شرايط همخواني داشته باشند؛ هنگامي که تفاوت سني‌ چه براي دختر و پسر معنادار مي‌شود ازدواج‌ها دچار مشکل شده، چرا که نيازهاي عاطفي و رواني هر دو کاملا متفاوت است‌. مديرکل دفتر امور بانوان و خانواده استانداري فارس با تصريح اينکه آموزش و پرورش و بهزيستي به عنوان دو نهاد بسيار مهم و تاثيرگذار در حوزه کودک و نوجوان محسوب مي‌شوند، برگزاي جلسات تخصصي راجع به تاثيرات ازدواج زود هنگام را يک ضرورت دانست و گفت: يقينا هر چه ميزان آموزش و اطلاعات خانواده‌ها در اين زمينه افزايش يابد ازواج در سني پائين و با تفاوت سني بالا نيز کاهش مي‌يابد. وي ايجاد شرايط پايدار اشتغال براي زنان و مردان و فرهنگ سازي و بالا بردن اطلاعات در فضاهاي مجازي را راهکارهاي مقابله با اين آسيب جتماعي دانست و گفت: از آنجايي که سطح مطالعه مردم کاهش پيدا کرده بايد فضاي مجازي ما به شکل علمي و تخصصي تقويت شود، شايد اين کار قابل دسترس‌ترين حالت ممکن باشد. دستغيب با اشاره به اينکه علي‌رغم شرايط اقتصادي نامطلوب در جامعه، اگر سطح آگاهي افزايش پيدا کند ميزان آسيب‌ها در ازدواج‌هاي غير عادي کاهش مي‌يابد، افزود: فرآيند ازدواج‌هاي غيرعادي پايدار نيست، زيرا هنگامي که افراد جامعه اثرات منفي اين ازدواج‌ها را ببينند فرآيند متوقف مي‌شود، اما تاثيرات اين رخداد بر فرهنگ و اجتماع خوب نيست. همراهان عزيز، آخرين خبر را بر روي بسترهاي زير دنبال کنيد: آخرين خبر در سروش http://sapp.ir/akharinkhabar آخرين خبر در ايتا https://eitaa.com/joinchat/88211456C878f9966e5 آخرين خبر در بله https://bale.ai/invite/#/join/MTIwZmMyZT آخرين خبر در گپ https://gap.im/akharinkhabar