ورزش 3/در روزهای گذشته و بعد از اعلام ارزش تیمهای حاضر در جام جهانی یک توییت در فضای فوتبال ایران فراگیر شده است.

کافی است کمی اکسپلور اینستاگرام را بالا و پایین کنید یا در صفحه فید ایکس بچرخید و یا حتی صفحات کانالهای تلگرامی را بخوانید، بدون شک محتوایی علیه شجاع خلیل‌زاده به چشمتان خواهد خورد. احتمالا شما در دسته انبوه منتقدان این بازیکن تیم ملی قرار دارید و شاید هم جزو نگارنده‌ پست‌هایی در کمپین علیه او باشید اما حتی در این صورت هم نمی‌توانید چشم روی برخی واقعیات ببندید، حتی اگر آنها را در محتوای اینستاگرام و توییتر و تلگرامی خود نادیده بگیرید.
شجاع خلیل‌زاده در آستانه جام جهانی ۲۰۲۶ با ارزشی معادل ۱۰۰ هزار یورو در ترانسفرمارکت، در فهرست کم‌ارزش‌ترین بازیکنان حاضر در این تورنمنت قرار گرفته است. آماری که در نگاه اول عجیب به نظر می‌رسد و حتی باعث شده برخی این عدد را نشانه‌ای از پایین بودن سطح فنی مدافع باتجربه تیم ملی ایران بدانند تا جایی که یک توییت در روزهای گذشته ترند شده است: «شجاع خلیل‌زاده از نظر ارزش ترنسفر مارکت، پایین‌ترین و بی‌ارزش ترین بازیکن جام‌جهانی به حساب میاد.»
این توییت، نخست، حاوی خبری دروغ (کم‌ارزشترین بازیکن جام جهانی) است. چرا که بر اساس داده‌های ترانسفرمارکت که این پست به آن اتکا کرده، کم‌ارزشگذاری‌شده‌ترین بازیکن جام جهانی تیریک بوداک، دروازه‌بان 24 ساله تیم ترانسفر مارکت است که برچسب 25 هزار یورویی را روی خود می‌بیند. همچنین در رتبه سوم تا چهارم نیز سه بازیکن از کوراسائو حضور دارند و سپس نوبت به بازیکنانی با ارزش 50 و 75 هزار یورو می‌رسد که پیراهن نیوزیلند، هائیتی و پاناما را پوشیده‌اند.

در ادامه نوبت به بازیکنان صد هزار دلاری می‌رسد که نام شجاع خلیل‌زاده هم در میان آن قرار دارد. اما این توییت در وهله دوم، یک ادعای زیرپوستی دیگر را هم در خود دارد، اینکه شجاع به عنوان بازیکنی با ارزش 100 هزار دلار، شایسته حضور در فهرست نهایی تیم ملی برای رقابتهای جام جهانی نیست. اما این برچسب ارزشی چه چیزی را نشان می‌دهد؟
برای پاسخ به این سوال باید ابتدا ماهیت این اعداد را شناخت. ارزش بازار در ترانسفرمارکت، قیمت فنی یا میزان توانایی بازیکن نیست. این شاخص در واقع برآوردی از جایگاه بازیکن در بازار نقل و انتقالات است؛ یعنی اینکه اگر امروز باشگاهی بخواهد او را جذب کند، چه میزان سرمایه‌گذاری روی او منطقی به نظر می‌رسد.
به همین دلیل سن بازیکن نقش بسیار مهمی در این نظام ارزشگذاری دارد. شجاع خلیل‌زاده امروز ۳۷ ساله است و طبیعتاً برخلاف یک مدافع ۲۲ یا ۲۳ ساله، گزینه‌ای برای سرمایه‌گذاری بلندمدت محسوب نمی‌شود. باشگاه‌ها هنگام خرید بازیکنان جوان علاوه بر استفاده فنی، به امکان فروش مجدد آنها در سال‌های آینده نیز فکر می‌کنند؛ موضوعی که در مورد بازیکنان باتجربه وجود ندارد.
همین مسئله باعث شده بسیاری از ستاره‌های شناخته‌شده فوتبال جهان نیز در سال‌های پایانی دوران حرفه‌ای خود ارزش بازار بسیار پایینی داشته باشند. داوید اوسپینا، دروازه‌بان باسابقه تیم ملی کلمبیا و بازیکن سابق آرسنال، دقیقاً ارزشی مشابه شجاع دارد. یوتو ناگاتومو، مدافع مشهور ژاپنی و بازیکن سابق اینتر، نیز در ۳۹ سالگی در همین دسته قرار می‌گیرد. هر دو بازیکن در جام جهانی جزوی از فهرست تیم ملی کشور خود هستند.

طبیعتاً هیچ‌کس ادعا نمی‌کند اوسپینا یا ناگاتومو به دلیل ارزش پایین بازار، در سطح جام جهانی نیستند. آنها به دلیل تجربه، شخصیت، رهبری و توانایی فنی هنوز برای تیم‌های ملی خود مفید هستند؛ همان معیارهایی که مربیان در انتخاب فهرست نهایی جام جهانی به آنها توجه می‌کنند.
در واقع میان دو مفهوم مهم تفاوت وجود دارد؛ ارزش بازار و شایستگی حضور در جام جهانی. ترانسفرمارکت به این سوال پاسخ می‌دهد که یک بازیکن امروز چقدر در بازار خرید و فروش فوتبال ارزش دارد، اما سرمربیان تیم‌های ملی به دنبال پاسخ سوال دیگری هستند: چه کسی می‌تواند در چند هفته برگزاری جام جهانی بیشترین کمک را به تیمشان بکند؟ (حال ممکن است سرمربیان اشتباه کنند یا نظر آنها مغایر با بسیاری از طرفداران باشد)
از همین زاویه، قرار گرفتن نام شجاع خلیل‌زاده در میان کم‌ارزش‌ترین بازیکنان جام جهانی لزوماً نکته‌ای منفی نیست. هرچند که ممکن است شجاع با ارزش 100 هزار یورو یا 1 میلیون یورو، مدافع قابلی نباشد اما به هر حال نکته مهم این است که این عدد بیانگر کیفیت یک بازیکن یا کارآمدی او در ترکیب یک تیم نیست. این عدد بیش از هر چیز بازتاب سن ۳۷ ساله او و محدود بودن بازار نقل و انتقالاتی برای یک مدافع باتجربه است، نه قضاوتی درباره کیفیت فنی یا میزان شایستگی او برای حضور در بزرگ‌ترین تورنمنت فوتبال جهان.
بنابراین شاید مهم‌ترین نکته این باشد که ارزش بازار و کیفیت فنی را نباید با یکدیگر اشتباه گرفت. اگر چنین بود، حضور بازیکنانی مانند اوسپینا، ناگاتومو و بسیاری دیگر از چهره‌های باتجربه فوتبال جهان در جام جهانی هیچ توجیهی نداشت. در حالی که فوتبال بارها نشان داده تجربه، رهبری و شخصیت در مسابقاتی مانند جام جهانی گاهی ارزشی بسیار بیشتر از اعداد ثبت‌شده در ترانسفرمارکت دارند.

البته، آنچه سبب شده تا کمپین ضد شجاع تا این حد طرفداران زیادی را به خود جلب کند، تنها مسئله نظرات در مورد کیفیت فنی یا وضعیت سنی نیست. شجاع چند سال پیش زمانی که پیراهن پرسپولیس را بر تن داشت تا برچسب یک میلیون یورویی در ترانسفر مارکت هم بالا رفت و در حالی که جزو محبوبترین فوتبالیست‌های ایران بود، با سد محکم کارلوس کی‌روش برای ورود تیم ملی مواجه شد. کی‌روش به دلیل آنچه بی انضباطی خواند، این بازیکن را از لیست جام جهانی 2014 خط زد و برای حدود 7 سال او را دور از تیم ملی نگه داشت اما در آن زمان هواداران پرسپولیس و حتی برخی از هواداران دیگر تیمها، بدون اشاره به دلیل تصمیم کی‌روش (انضباطی)، آن را غلط می‌پنداشتند و شجاع را شایسته حضور در تیم ملی.
پس حالا می‌توان گفت آنچه سبب شده تا شجاع به موقعیت حال حاضر خود برسد، چیزی ورای این مسائل است. او نخست محبوبیت خود را با فسخ قرارداد یکطرفه با پرسپولیس و پیوستن به تیم فوتبال الریان تحت تاثیر قرار داد. زمانی که ابتدا اعلام کرد برای قرارداد طولانی‌مدت با پرسپولیس به توافق رسیده اما پس از اینکه مدیرعامل وقت (رسول پناه) با افزایش دستمزد او مخالفت کرد، در آستانه فینال لیگ قهرمانان آسیا تصمیم گرفت راهی لیگ ستارگان شود. حال آنکه شجاع در سپاهان و تراکتور و پرسپولیس بهره‌مالی لازم را از فوتبال خود به دست نیاورده بود و جدایی‌اش منطقی به نظر می‌رسید، هرچند که مسیر طی شده، زمان و نحوه انجام آن از سوی او چندان جالب نبود و احتمالا این بازیکن اگر به عقب برگردد، حداقل از منظر عمومی و رسانه‌ای راه دیگری را در آن مقطع می‌رفت.
در ادامه نیز به خصوص در سالهای گذشته خلیل‌زاده با اظهارنظرهای مناقشه‌برانگیز توجهات را به خود جلب کرد و در فضایی قرار گرفت که قضاوت عمومی حال حاضر را برای خود به وجود آورد. البته شجاع از آن پشیمان نیست و طبیعتا با نظرات مخالف خود نیز باید کنار بیاید اما منتقدان او نیز باید بپذیرند که به هر حال این بازیکن با آمادگی فنی قابل قبول در سه فصل گذشته توانسته جایگاه خود در تیم ملی را حفظ کند، وگرنه طبیعتا اگر امین حزباوی، مهدی زارع و... می‌توانستند در شرایط فنی بهتری قرار بگیرند، حداقل در مینی کمپ تهران و اردوی 30 نفره آنتالیا، میتوانستند جایگاه شجاع را تهدید کنند، نه اینکه او و حسین کنعانی، تقریبا بدون رقیب راهی جام جهانی شوند.

ما را در کانال تلگرامی «کانال ورزش» دنبال کنید