ایسنا/با ابلاغ آیین‌نامه فیرپلی مالی به باشگاه‌های لیگ برتر، قوانین سقف بودجه از فوتبال ایران کنار رفت و نظام تازه‌ای برای نظارت بر عملکرد مالی باشگاه‌ها جایگزین آن شد؛ نظامی که به جای تعیین سقف هزینه‌ها، سلامت مالی، شفافیت حسابداری و پایداری اقتصادی باشگاه‌ها را ملاک ارزیابی قرار می‌دهد. اما این تغییر چه تفاوتی با مقررات گذشته دارد و اجرای آن با چه چالش‌هایی روبه‌رو خواهد بود؟
با ابلاغ آیین‌نامه فیرپلی مالی به باشگاه‌های لیگ برتر، پرونده اجرای قوانین سقف بودجه در فوتبال ایران بسته شد و از فصل جدید، نظام تازه‌ای برای نظارت بر عملکرد مالی باشگاه‌ها جایگزین آن خواهد شد. آیین‌نامه جدید به جای این که به تعیین سقف هزینه‌ها بپردازد، بر سلامت، شفافیت و پایداری مالی باشگاه‌ها تمرکز دارد.

سازمان لیگ اعلام کرده است این آیین‌نامه که در شهریور ۱۴۰۴ به تصویب هیأت‌ رییسه فدراسیون فوتبال و در دی همان سال به تصویب مجمع عمومی رسیده، از فصل جاری مبنای ارزیابی مالی باشگاه‌های لیگ برتر خواهد بود. هدف از اجرای این مقررات رساندن باشگاه‌ها به وضعیت مطلوب از نظر سرمایه، حقوق مالکانه، زیان انباشته، مدیریت هزینه و درآمد و شفافیت مالی تا سال ۱۴۰۹ عنوان شده است.

اما این تغییر دقیقاً چه تفاوتی با مقررات سقف بودجه دارد؟

تغییر فلسفه، از کنترل هزینه به سلامت مالی

مهم‌ترین تفاوت دو آیین‌نامه، تغییر نگاه قانون‌گذار است. در دستورالعمل سقف بودجه، هدف اصلی جلوگیری از افزایش افسارگسیخته قراردادها و کنترل بازار نقل‌وانتقالات بود. به همین دلیل برای باشگاه‌ها سقف هزینه تعیین می‌شد و حتی افزایش قرارداد بازیکنان نیز محدودیت مشخصی داشت.

اما در آیین‌نامه جدید دیگر خبری از تعیین یک سقف واحد برای هزینه‌کرد باشگاه‌ها نیست. ملاک اصلی این است که هر باشگاه متناسب با درآمد واقعی خود هزینه کند و بتواند از نظر مالی روی پای خود بایستد. به بیان دیگر، محدودیت هزینه‌ها حذف نشده، بلکه به جای یک عدد ثابت برای همه باشگاه‌ها، بر اساس توان اقتصادی هر باشگاه ارزیابی خواهد شد.

برنامه‌ای پنج‌ساله برای اصلاح ساختار مالی

برخلاف مقررات سقف بودجه که عمدتاً هر فصل اجرا و کنترل می‌شد، آیین‌نامه جدید یک برنامه اصلاحی پنج‌ساله را تعریف کرده است.

در این برنامه، نسبت هزینه‌های عملیاتی به درآمد باشگاه‌ها باید به صورت تدریجی کاهش پیدا کند؛ به گونه‌ای که این نسبت از ۱۰۰ درصد در سال ۱۴۰۵ به ۷۰ درصد در سال ۱۴۱۰ برسد. هم‌چنین باشگاه‌ها باید طی این دوره زیان انباشته خود را کاهش دهند، حقوق مالکانه را بهبود ببخشند و وابستگی خود به منابع شرکت‌های مادر یا دولت را کاهش دهند.

صورت‌های مالی جایگزین قراردادها

اگر در مقررات سقف بودجه، قرارداد بازیکنان و مربیان مهم‌ترین ابزار نظارتی محسوب می‌شد، در آیین‌نامه جدید صورت‌های مالی حسابرسی‌ شده محور اصلی ارزیابی خواهند بود.

باشگاه‌ها باید هر سال صورت‌های مالی حسابرسی‌ شده، گزارش مدیریتی و در صورت نیاز صورت‌های مالی میان‌دوره‌ای را به دپارتمان صدور مجوز حرفه‌ای ارائه کنند. هم‌چنین برخلاف گذشته، این اسناد باید در وب‌سایت رسمی باشگاه نیز منتشر شوند.

این الزام تنها مختص باشگاه‌های بورسی نیست. اگرچه استقلال و پرسپولیس بر اساس مقررات سازمان بورس موظف به انتشار صورت‌های مالی در سامانه کدال هستند، اما باشگاه‌های غیربورسی نیز بر اساس آیین‌نامه جدید فدراسیون فوتبال مکلف‌اند صورت‌های مالی حسابرسی‌ شده خود را در سایت رسمی باشگاه منتشر کنند؛ موضوعی که در صورت اجرای درست، می‌تواند سطح شفافیت مالی فوتبال ایران را افزایش دهد.

ساختار جدید نظارتی

یکی دیگر از تفاوت‌های اساسی دو آیین‌نامه، تغییر ساختار نظارت است.

در مقررات سقف بودجه، عمده نظارت توسط سازمان لیگ و کارگروه بررسی قراردادها انجام می‌شد و تمرکز اصلی بر کنترل ثبت قراردادها و رعایت سقف بودجه بود.

اما آیین‌نامه جدید یک ساختار تخصصی‌تر ایجاد کرده است. دپارتمان صدور مجوز باشگاهی، کمیته کنترل و نظارت مالی و در نهایت کمیته انضباطی، سه ضلع اصلی این فرآیند را تشکیل می‌دهند. در کمیته کنترل و نظارت مالی نیز علاوه بر مدیران فوتبال، حسابداران رسمی و کارشناسان مالی حضور دارند؛ موضوعی که نشان می‌دهد نظارت از حالت صرفاً اداری خارج شده و به سمت ارزیابی حرفه‌ای صورت‌های مالی حرکت کرده است.

از برخورد فوری تا فرصت اصلاح

تفاوت مهم دیگر، شیوه برخورد با تخلفات مالی است.

در مقررات سقف بودجه، در صورت احراز تخلف، باشگاه‌ها با مجازات‌هایی مانند کسر امتیاز، محرومیت از نقل‌وانتقالات، اصلاح اجباری قراردادها و حتی محرومیت بازیکنان یا مدیران روبه‌رو می‌شدند؛ اما در آیین‌نامه جدید، فرآیند رسیدگی مرحله‌ای طراحی شده است. ابتدا کمیته کنترل و نظارت مالی وضعیت باشگاه را بررسی می‌کند و در صورت مشاهده انحراف، می‌تواند اطلاعات تکمیلی مطالبه کند یا با باشگاه «توافق اصلاحی» منعقد کند تا مشکلات مالی در یک بازه زمانی مشخص برطرف شود. تنها در صورت اجرا نشدن تعهدات یا تکرار تخلفات، پرونده به کمیته انضباطی ارجاع خواهد شد.

این سازوکار شباهت زیادی به نظام فیرپلی مالی AFC و یوفا دارد؛ جایی که هدف نخست اصلاح وضعیت مالی باشگاه‌هاست، نه صرفاً اعمال مجازات.

پایان سقف بودجه؛ آغاز حکمرانی مالی؟

در مجموع، فوتبال ایران با کنار گذاشتن قوانین سقف بودجه، از یک نظام مبتنی بر "کنترل قراردادها" وارد مدلی شده که "سلامت مالی باشگاه" را محور قرار می‌دهد.

اگرچه در ظاهر سقف بودجه حذف شده است، اما در عمل باشگاه‌ها دیگر نمی‌توانند بدون پشتوانه مالی هزینه کنند. از این پس، توان واقعی درآمدزایی، کیفیت صورت‌های مالی(میزان بدهی، زیان انباشته، سرمایه و نسبت هزینه به درآمد)، مهم‌ترین شاخص‌هایی خواهند بود که سرنوشت مالی باشگاه‌ها را تعیین می‌کنند.

البته موفقیت این تحول بیش از هر چیز به نحوه اجرای آیین‌نامه، استقلال کمیته کنترل و نظارت مالی، کیفیت حسابرسی باشگاه‌ها و برخورد یکسان با همه تیم‌ها وابسته خواهد بود.

چالش‌های اجرای فیرپلی مالی در فوتبال ایران

اگرچه آیین‌نامه جدید انضباط، شفافیت و ثبات مالی گامی مهم در اصلاح ساختار اقتصادی فوتبال ایران به شمار می‌رود، اما اجرای آن با چالش‌های متعددی روبه‌رو است.

مهم‌ترین چالش، نبود درآمدهای پایدار در باشگاه‌هاست. در حالی که فلسفه فیرپلی مالی بر هزینه‌کرد متناسب با درآمدهای واقعی استوار است، بخش زیادی از درآمد باشگاه‌های ایرانی همچنان از شرکت‌های مادر یا نهادهای دولتی تأمین می‌شود و منابعی مانند حق پخش، درآمد تجاری و فروش بلیت هنوز سهم قابل توجهی در اقتصاد فوتبال ندارند.

از سوی دیگر، آیین‌نامه جدید بر صورت‌های مالی حسابرسی‌ شده تکیه دارد، اما بسیاری از باشگاه‌ها هنوز از نظام مالی و حسابداری حرفه‌ای برخوردار نیستند. هم‌چنین وجود پرداخت‌های خارج از قراردادهای رسمی یا خارج از سیستم مالی، می‌تواند ارزیابی واقعی وضعیت مالی باشگاه‌ها را با دشواری مواجه کند.

استقلال کمیته کنترل و نظارت مالی نیز یکی دیگر از عوامل تعیین‌کننده در موفقیت این آیین‌نامه خواهد بود. اجرای یکسان مقررات برای همه باشگاه‌ها و پرهیز از برخوردهای سلیقه‌ای، شرط اصلی اعتماد به نظام جدید است.

در کنار این موارد، آیین‌نامه اگرچه امکان انعقاد «توافق اصلاحی» با باشگاه‌های متخلف را پیش‌بینی کرده، اما جزییات اجرای این سازوکار و نحوه برخورد با باشگاه‌هایی که به تعهدات خود عمل نکنند، همچنان نیازمند شفاف‌سازی است.

در مجموع، موفقیت فیرپلی مالی تنها به متن آیین‌نامه وابسته نیست؛ بلکه به اصلاح ساختار اقتصادی فوتبال، ایجاد منابع درآمدی پایدار، ارتقای نظام مالی باشگاه‌ها و اجرای دقیق و بدون تبعیض مقررات بستگی خواهد داشت.

ما را در کانال تلگرامی «آخرین خبر ورزشی» دنبال کنید