برگزیده

چند نفر در ایران موبایل دارند؟

تسنيم

بروزرسانی 1399/07/01 - 14:15

تسنيم/ موسسه فيچ طي گزارشي با اشاره به ضريب نفوذ ۱۰۷ درصدي تلفن همراه در ايران نوشت: تعداد مشترکان تلفن همراه ايران در پايان سال ۲۰۱۹ با رشد ۱ درصدي نسبت به سال قبل از آن به ۸۸.۷ ميليون نفر رسيد.

فيچ مي‌گويد با وجود اينکه ضريب نفوذ تلفن همراه در ايران به حدود 107 درصد رسيده است، هنوز فضاي رشد خوبي براي بازار تلفن همراه در روستاها باقي مانده است.

مؤسسه فيچ سولوشنز (Fitch solutions) اين نکته را در جديدترين نسخه گزارش خود از بازار ارتباطات از راه دور ايران و دورنماي آن در ده سال آينده (نسخه سه‌ماهه سوم سال 2020) مطرح کرده است.

در اين گزارش آمده است که نبود رقابت در بخش تلفن و اينترنت ثابت، انگيزه‌اي براي ورود سرمايه‌گذاران جديد به اين بخش باقي نگذاشته است. البته فيچ ذکر مي‌کند که در بخش تلفن اينترنتي رقابت وجود دارد و چند شرکت ارائه‌دهنده خدمات اينترنت در اين زمينه با هم رقابت مي‌کنند:

تحولات اخير

* تعداد مشترکان تلفن همراه ايران در پايان سال 2019 با رشد 1 درصدي نسبت به سال قبل از آن به 88.7 ميليون نفر رسيد. بازار ارتباطات از راه دور ايران با وجود افت‌وخيز در دوره‌هاي سه‌ماهه، در بازه سالانه همواره رشد داشته است.

* شرکت مخابرات ايران در اوت 2017 از برنامه خود براي سرمايه‌گذاري 10 تريليون ريالي (306 ميليون دلار) در پروژه‌هاي زيرساختي طي دو سال آينده خبر داد. اين سرمايه‌گذاري شبکه فيبر نوري و زيرساخت‌هاي اينترنتي ايران را تقويت مي‌کند. شرکت مخابرات پيش‌تر قراردادهايي با دو شرکت چيني هواوي و فيبرهوم و نيز شرکت نوکيا براي ارتقاء و توسعه زيرساخت‌هاي فيبر نوري خود و برقراري ارتباطات فيبر نوري خانه‌ها منعقد کرده بود. البته ما شرايط کلان اقتصاد کشور را براي اجرا و موفقيت اين سرمايه‌گذاري‌ها مناسب نمي‌دانيم.

بازار ارتباطات از راه دور ايران فرصت‌هاي محدودي پيش روي سرمايه‌گذاران قرار داده است. تحريم‌هاي تحميلي از خارج و محدوديت‌هاي وضع شده از سوي دولت باعث شده است فرصت‌هاي پيش روي سرمايه‌گذاران در اين بازار، محدود باشد. به رغم اين، جمعيت جوان، تحصيلکرده و تشنه تکنولوژي ايران مشتاق دسترسي به خدمات موبايل و اينترنت است. در بخش ارائه اينترنت شاهد رقابت بين شرکت هاي مختلف هستيم و در بخش تلفن همراه با ورود شرکت ام تي ان از آفريقاي جنوبي شاهد خصوصي سازي نسبي بوده ايم. اما تلفن ثابت همچنان در انحصار دولت قرار دارد.

در بازار تلفن همراه ايران چند شرکت فعال هستند، مثل ايرانسل و همراه اول. اين دو شرکت طي پنج سال اخير مجموعاً 95 درصد بازار را تحت کنترل خود داشته‌اند. جا افتادن اين شرکت‌ها در بازار ايران و پوشش گسترده شبکه آن‌ها، کار را براي شرکت‌هاي کوچک‌تر سخت کرده است. ايرانسل و همراه اول از سال 2014 به اين سو سرمايه‌گذاري سنگيني بر روي نسل سوم و چهارم تلفن همراه انجام داده‌اند و با هدف پاسخگويي به تقاضاي بالا، شبکه‌هاي ارتباطي خود را توسعه داده‌اند.

در بخش اينترنت ثابت، شاهد نوعي تعادل بين شرکت مخابرات و 10 بازيگر ديگر هستيم. شرکت مخابرات به مدد برخورداري از انحصار در زمينه تلفن (مکالمه) همچنان موقعيت غالب خود در زمينه اينترنت خانگي را نيز حفظ کرده است. اما انحصار تلفن اينترنتي برداشته شده و ديگر شرکت‌هاي ارائه‌دهنده اينترنت ثابت مي‌توانند در بخش تلفن اينترنتي با مخابرات و با يکديگر رقابت کنند. به علاوه اوايل سال 2019 دولت ايران اعلام کرد شبکه دولتي فيبر نوري را در اختيار شرکت‌هاي بخش خصوصي قرار مي‌دهد. تاکنون اطلاعات بيشتري در اين مورد منتشر نشده است.

تلفن همراه

علاوه بر همراه اول و ايرانسل تعدادي شرکت توزيع‌کننده و خرده‌فروش اينترنت همراه در ايران فعال هستند، اما به نظر ما اين شرکت‌ها سهمي اندک از بازار ايران دارند. اپراتور منطقه‌اي رايتل نيز سهم اندکي از بازار دارد.

چنانچه پيش‌تر گفتيم، تعداد مشترکان تلفن همراه در ايران در پايان سال 2019 بالغ بر 88.7 ميليون نفر بوده است. اين رقم نسبت به سال قبل از آن رشد 1 درصدي داشته است. ضريب نفوذ تلفن همراه در ايران به 106.9 درصد رسيده است. به طور کلي تخمين مي‌زنيم 170 ميليون سيم‌کارت در اين کشور واگذار شده باشد که تنها 88.7 ميليون عدد از آن‌ها در حال حاضر فعال هستند.

به‌رغم ضريب نفوذ بالاي 100 درصد تلفن همراه در ايران، هنوز جاي رشد خوبي براي بازار تلفن همراه در روستاها باقي مانده است.

مشخصه ديگر بازار موبايل ايران غلبه بخش «پرداخت از قبل» (مشترکان اعتباري) بر کليت بازار است. مشترکان «پرداخت بَعد» (مشترکان دائمي) 30 درصد کل مشترکان اپراتور اول ارتباطي ايران را تشکيل مي‌دهند. اين رقم بالاترين نسبت مشترکان دائمي يک شرکت در مقايسه با ساير شرکت‌هاي منطقه خاورميانه است.

سرانه درآمد اپراتورها از مشترکان بر اساس دلار آمريکا نسبتاً ثابت باقي مانده است. اما سرانه درآمد از مشترکان بر اساس ريال ايران طي دو سال گذشته رشدي مداوم داشته و به 210358 ريال معادل 1.94 دلار در سال 2019 رسيده است.

تلفن و اينترنت ثابت

خدمات تلفن و اينترنت ثابت در ايران توسعه چنداني نيافته‌اند. سرمايه‌گذاران بيشتر به سرمايه‌گذاري در بخش تلفن همراه و اينترنت سيار تمايل نشان داده‌اند. بر اساس جديدترين آمارها، تعداد مشترکان تلفن و اينترنت ثابت رو به کاهش قرار دارد و در پايان مارس 2019 به 30.8 ميليون مشترک رسيده است.

توسعه شبکه در سال‌هاي اخير نتيجه سرمايه‌گذاري‌هاي بخش خصوصي بوده است، اما علي‌رغم اين تعداد مشترکان رو به کاهش گذاشته است. انتظار داريم اين روند کاهش در آينده نيز ادامه پيدا کند، چرا که هم سرمايه‌گذاران تمايل بيشتري به سرمايه‌گذاري در بخش تلفن و اينترنت سيار دارند و هم مردم به استفاده از خدمات تلفن و اينترنت سيار متمايل‌تر هستند تا تلفن و اينترنت ثابت.

نبود رقابت و سلطه شرکت مخابرات بر بخش تلفن و اينترنت ثابت نيز انگيزه‌اي براي ورود سرمايه‌گذاران جديد به اين بخش باقي نگذاشته است. شرکت ارتباطات زيرساخت که زيرمجموعه شرکت مخابرات ايران است وظيفه مديريت، توسعه، نگهداري و ارتقاء همه زيرساخت‌هاي اساسي ارتباطات از راه دور ثابت را در ايران برعهده دارد. البته تلفن اينترنتي از انحصار اين شرکت خارج شده است و چند شرکت ارائه‌دهنده خدمات اينترنت در اين زمينه با هم رقابت مي‌کنند.

نبود رقابت در اينترنت ثابت مانع توسعه اين بخش شده است. اما در سال‌هاي اخير دولت ايران سرمايه‌گذاري خوبي در بخش توسعه و ارتقاء دسترسي به اينترنت در سراسر کشور انجام داده است. تخمين مي‌زنيم در پايان سال 2019 تعداد مشترکان اينترنت ثابت به 11.5 ميليون مشترک رسيده است.

در اوايل سال 2017 شرکت مخابرات پروژه‌اي را براي راه‌اندازي نخستين ارتباطات فيبر نوري با خانه‌ها در تهران و هفت شهر ديگر به اجرا گذاشت. نخستين فاز اين پروژه شامل نصب 580 هزار خط از جمله 245 هزار خط در تهران بود. در سال 2018 نيز شرکت مخابرات ايران از برنامه خود براي سرمايه‌گذاري 38 تريليون ريالي براي توسعه دسترسي به شبکه‌هاي فيبر نوري و افزايش مشترکان به 2 ميليون نفر تا سه‌ماهه نخست 2019 خبر داد. تاکنون هيچ گزارش جديدي از پيشرفت اين پروژه منتشر نشده است.

شرکت مخابرات ايران قراردادهايي با هواوي، فيبرهوم و نوکيا براي ارتقاء و توسعه زيرساخت هاي فيبرنوري و برقراري ارتباطات فيبر به محل مشتري امضا کرده است. سرمايه‌گذاري در بخش زيرساخت‌هاي فيبر نوري به توسعه شبکه ارتباطات بي‌سيم ايران کمک خوبي مي‌کند. با ايجاد اين زيرساخت‌ها، امکان توسعه شبکه‌هاي تلفن همراه و کاهش هزينه ارتباطات بي‌سيم فراهم مي‌شود.

علاوه بر شرکت مخابرات ايران، تنها يک شرکت ديگر به نام ايران نت که وابسته به ام تي ان آفريقاي جنوبي است توانسته امتياز توسعه شبکه‌هاي فيبر نوري به محل مشتري را به دست بياورد. در عين حال با تشديد تحريم‌ها عليه ايران، شرکت ام تي ان آفريقاي جنوبي سرمايه‌گذاري 350 ميليون دلاري خود براي توسعه شبکه فيبر به محل مشتري را که قرار بود در هشت شهر اجرا شود متوقف نموده است.

در اقدامي مثبت، در نوامبر 2017 به شرکت مخابرات ايران دستور داده شد تا با هدف توسعه اينترنت پرسرعت در کشور، شبکه‌هاي فيبر نوري خود را در دسترس رقبا قرار دهد. به‌علاوه، در اوايل سال 2019 دولت ايران از طرح خود براي گشايش شبکه‌هاي فيبر نوري به روي ارائه‌دهندگان خدمات اينترنت خبر داد.

شبکه ملي اطلاعات در اوت 2016 به عنوان شبکه‌اي مستقل و جايگزين شبکه جهاني اينترنت با رعايت موازين اسلامي وارد فاز اجرا شد. اين شبکه همچنين اينترنت پاک ناميده مي‌شود، يعني اينترنتي که خالي از محتواي ضداخلاقي و مخالف شئونات اجتماعي است. شبکه ملي اطلاعات قصد دارد دسترسي کاربران به محتواي بومي را تسهيل کند. در ماه مارس 2017 سازمان تنظيم مقررات و ارتباطات راديويي به شرکت‌هاي ارائه‌دهنده خدمات اينترنت دستور داد تخفيف 50 درصدي براي استفاده کاربران از شبکه ملي اطلاعات در نظر بگيرند.

تلويزيون‌هاي اينترنتي

به گزارش رادار اقتصاد فيچ در مورد تلويزيون هاي اينترنتي در ايران نوشته است: صداوسيماي ايران در ژانويه 2017 مجوز راه‌اندازي پنج شبکه تلويزيون اينترنتي را واگذار کرد. ما معتقديم عامل مهمي که تلويزيون‌هاي اينترنتي و اساساً بازار اينترنت در ايران را تهديد مي‌کند محدوديت‌هايي است که بر محتوا در اين کشور اعمال مي‌شود. اين محدوديت‌ها مي‌تواند تقاضا براي تلويزيون‌هاي اينترنتي را در بلندمدت کاهش دهد.

به نظر ما با رفع تحريم‌ها، فرصت بسيار خوبي براي رشد تلويزيون‌هاي اينترنتي فراهم مي‌شود. با رفع تحريم‌ها، شرکت‌هاي خارجي بسياري وارد اين حوزه خواهند شد. رشد خوب شبکه‌هاي نسل سوم و چهارم تلفن همراه در ايران بيانگر تقاضاي قابل‌توجه براي خدمات پيشرفته در ميان مردم است و شرکت‌هاي خارجي مايل به استفاده از اين فرصت هستند.