برگزیده

وضعیت جبهه احزاب عربی در آستانه انتخابات 2026 اسرائیل

تسنيم

بروزرسانی 1405/04/01 - 20:14

وضعیت جبهه احزاب عربی در آستانه انتخابات 2026 اسرائیل

تسنیم/ تلاش‌ها برای احیای مجدد فهرست مشترک عربی با مجموعه 4 حزب اصلی برای انتخابات 2026 به بن بست رسید.

با انتخاب یوسف جبارین به عنوان جانشین ایمن عوده، در صدر حزب خداش، تأسیس مجدد فهرست مشترک عربی به عنوان مهم‌ترین جریان احزاب عرب تبار در سرزمین‌های اشغالی وارد مسیر جدی‌تری شده بود، اما به نظر می‌رسد شروطی که «منصور عباس»، رهبر حزب اسلام‌گرای رعم برای عضویت در این فهرست گذاشته مانع از تشکیل مجدد آن شده است.
به این ترتیب سه حزب خداش، تعال و بلد با انتشار بیانیه‌ای از تشکیل فهرست مشترک عربی بدون حزب رعم خبر دادند. البته در این بیانیه قید شده که درها برای بازگشت حزب رعم به فهرست تا انتخابات پیش‌رو باز خواهد ماند.
تقابل «خط قرمزها»
بر اساس بیانیه‌ای که از سوی حزب «خداش» منتشر شده، اگرچه «خداش»، «تعال» و «بلد» تصمیم قطعی خود را برای ائتلاف اتخاذ کرده‌اند، اما به دلیل عدم دستیابی به توافق نهایی با «رعم» به رهبری منصور عباس، این فهرست بدون حضور این حزب بسته شده است.
خداش در بیانیه خود تأکید کرده است که با وجود «تلاش‌ها و انعطاف‌پذیری‌های گسترده» برای دستیابی به اجماع، این حزب دیگر نمی‌تواند «در وضعیت بلاتکلیفی و تعلیق» باقی بماند.
اساساً اختلاف اصلی بر سر راه تشکیل فهرست مشترک عربی، را نباید در تفاوت در گرایش سیاسی این چهار حزب جست‌وجو کرد؛ اگرچه حزب رعم، برخلاف سه حزب عربی دیگر که سکولار هستند، گرایش مذهبی دارد، اما آنها در گذشته بدون توجه به این تفاوت‌ها با هم کار کرده بودند.
مشکل اصلی اما، در نوع نگاه این چهار حزب به میزان و شدت همکاری با احزاب صهیونیستی ریشه دارد. حزب رعم خواستار ورود به ائتلاف حاکم و کسب امتیازات سیاسی و اقتصادی برای جامعه عربی ساکن سرزمین‌های اشغالی از طریق همکاری با احزاب حاکم است.
در سطح دوم دو حزب خداش و تعال قرار می‌گیرند که در زمینه همکاری با احزاب صهیونیستی، ورود به ائتلاف حاکم را خط قرمز خود می‌دانند ولی حاضر به همکاری برای کاهش قوانین تبعیض آمیز علیه عرب‌تبارهای ساکن سرزمین‌های اشغالی و نیز فلسطینیان هستند.
نهایتاً حزب بلد در پایین‌ترین سطح قرار می‌گیرد که حتی در چنین سطحی نیز حاضر به همکاری با احزاب صهیونیست نیست و اساساً خود را ضد صهیونیست معرفی می‌کند.
رهبران چهار حزب در ژانویه 2026 توافق‌نامه‌ای اولیه برای احیای ائتلاف فهرست مشترک امضا کرده بودند، اما مذاکرات طی ماه‌های گذشته به دلیل اصرار منصور عباس بر ماهیت «صرفاً فنی» ائتلاف، عملاً به بن‌بست رسید.
منصور عباس با پافشاری بر این استراتژی، در پی حفظ آزادی عمل برای پیوستن به هرگونه ائتلاف حاکم آتی با همراهی احزاب صهیونیستی بوده است؛ موضوعی که سایر احزاب عربی آن را عاملی برای تضعیف موضع سیاسی و مشروعیت‌زدایی از نمایندگان عرب در برابر تندروی‌های جناح‌های صهیونیستی می‌دانند.
به نظر می‌رسد گره کور مذاکرات، شرطی بوده که «رعم» برای بازگشت به فهرست مشترک اعلام کرده بود؛ عباس اعلام کرده تنها در صورتی به فهرست مشترک باز می‌گردد که این فهرست سه مورد را ضمانت کند؛
اولاً، با عضویت حزب رعم در ائتلاف حاکم مخالفت نکند.
ثانیاً به تشکیل این کابینه در کنست رأی منفی ندهد.
و سرانجام تعهد کند که برای سرنگونی کابینه مذکور اقدامی نخواهد کرد.
اما سه حزب دیگر نیز در پاسخ به این مطالبه تأکید کردند که همچون «رعم»، از حق حاکمیت سیاسی و استقلال رأی برخوردارند و نمی‌توانند چک سفید امضایی برای حمایت از کابینه‌های آینده (که ممکن است ماهیت ضدعربی داشته باشند) صادر کنند. حتی میانجی‌گری «کمیته ملی رؤسای شوراهای محلی عرب» در شهر سخنین نیز نتوانست این گره را باز کند و طرفین یکدیگر را به سنگ‌اندازی متهم کردند.
فهرست مشترک؛ اهمیت و تاریخچه
نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که یک فهرست متحد با مشارکت هر چهار حزب می‌تواند بین 12 تا 15 کرسی را در کنست تصاحب کند. در نظام انتخاباتی رژیم صهیونیستی که بر پایه سهمیه‌بندی و آستانه ورود به پارلمان استوار است، شرکت جداگانه احزاب ممکن است منجر به هدررفت بخش بزرگی از آرا و کاهش کرسی‌ها ‌شود.
در واقع حد نصاب 3.25 درصدی باعث می‌شود احزابی که دست‌کم به این میزان از کل آرا نرسند، نتوانند وارد پارلمان اسرائیل شوند. همین اتفاق برای حزب بلد در سال 2022 افتاد و این حزب که به صورت مستقل در انتخابات شرکت کرده بود با اختلاف تنها 16 هزار رأی زیر حد نصاب نتوانست وارد کنست شود.
اکنون حتی اگر «رعم» به طور مستقل وارد کارزار شود، «خداش» اعلام کرده است که برای به حداکثر رساندن «آرای سرریز» و جلوگیری از سوختن آن‌ها، به دنبال امضای توافق‌نامه توزیع آرا با این حزب خواهد بود.
تاریخچه این ائتلاف پرفراز و نشیب است. «فهرست مشترک» برای اولین بار در سال 2015 با هدف هم‌افزایی نیروهای عربی و عبور از حدنصاب 3.25 درصدی تشکیل شد و با کسب 13 کرسی به یک موفقیت بی‌سابقه پارلمانی برای جامعه عرب تباران ساکن سرزمین‌های 1948 دست یافت.
البته موفقیت پارلمانی مذکور ترجمانی جدی در حوزه بهبود حقوق سیاسی عرب‌تباران ساکن فلسطین اشغالی پیدا نکرد و عمدتاً به همین دلیل اختلافات میان احزاب چهارگانه عربی افزایش یافت. حزب رعم معتقد بود احزاب عربی برای اثرگذاری بیشتر و کسب امتیازات اجتماعی و سیاسی باید در کیک قدرت به صورت مستقیم‌تری سهیم شوند. اما سه حزب دیگر در این مورد یا پیش‌شرط‌های بیشتری داشتند (دو حزب خداش و تعال) و یا اساساً با این ایده مخالف بودند (حزب بلد). همچنین در همین دوره 4 ساله تعداد مصوبات تبعیض آمیز علیه جامعه عرب تبار و فلسطینیان نیز به شدت افزایش یافت که از جمله آن می‌توان به قانون کامینیتز و قانون دولت – ملت یهود اشاره کرد.
این شرایط باعث شد احزاب چهارگانه در انتخابات آوریل 2019 با دو فهرست مجزای خداش – تعال و رعم – بلد شرکت کنند که این تصمیم‌گیری در مجموع باعث شد کرسی‌های عربی به 10 کاهش یابد.
در انتخابات زودهنگام سپتامبر 2019، چهار حزب عربی دیگر بار فهرست مشترک را تشکیل داده و دوباره 13 کرسی به دست آوردند؛ این موفقیت باعث شد در انتخابات زودهنگام بعدی که در مه 2020 برگزار شد شمار کرسی‌های فهرست مشترک را به عدد 15 برساند که رکوردی بی‌سابقه بود.
با تداوم بحران سیاسی در اسرائیل، انتخابات سراسری بعدی در مارس 2021 برگزار شد؛ در این انتخابات حزب رعم با تصمیم منصور عباس به صورت مستقل از فهرست مشترک رقابت کرد و علی‌رغم وجود خطر ناشی از حدنصاب 3.25 درصدی، با کسب 3.8 درصد آرا موفق به حضور در پارلمان رژیم صهیونیستی با 4 کرسی شد. فهرست مشترک عربی نیز با سه حزب خداش، تعال و بلد نیز به 6 کرسی بسنده کرد.
با وجود افت 5 کرسی از اندوخته احزاب عربی در این انتخابات، پیوستن منصور عباس به ائتلاف موسوم به تغییر با محوریت یائیر لاپید و نفتالی بنت، به یک نقطه عطف برای احزاب عربی مبدل شد.
از یکسو تبدیل شدن به امتداد حکومت صهیونیستی که در چند مقطع علیه نوار غزه حملاتی را انجام داد انتقاداتی را در جامعه عربی علیه حزب رعم ایجاد کرد و از سوی دیگر موفقیت در تصویب یک بودجه متوازن‌تر برای جامعه عربی و برنامه‌ریزی برای مقابله با بحران و مشکلات موجود در این جامعه به برگ برنده حزب رعم در این تجربه یک سال و نیمه مبدل شد.
به نظر می‌رسد منصور عباس از اکنون علی‌رغم تبلیغات منفی رهبران احزاب اپوزیسیون صهیونیستی، با رهبران اصلی بلوک مخالف بی بی برای همکاری در کابینه آتی به توافقاتی رسیده است؛ مثلاً چند ماه قبل برخی رسانه‌های صهیونیستی از درخواست نفتالی بنت از عباس برای نپیوستن به فهرست مشترک خبر داده بودند.
رفتار منصور عباس در ارائه شروط چهارگانه‌‎ای که پیشتر به آنها پرداخته شد، در واقع گویای آن است که وی حاضر است در راستای همکاری با بلوک مخالفان هزینه سیاسی زیادی را بدهد.
واکنش‌های اپوزیسیون صهیونیستی
در سوی دیگر، اردوگاه اپوزیسیون صهیونیستی نیز با سردرگمی مواجه است. نفتالی بنت، که به عنوان یکی از مدعیان اصلی برای برکناری نتانیاهو شناخته می‌شود، به طور قاطع پیوستن «رعم» به ائتلاف خود را رد کرده است. بنت با استفاده از فضایی که پس از رویدادهای 7 اکتبر 2023 ایجاد شده، تأکید دارد که کابینه بعدی باید تنها متکی بر احزاب صهیونیستی باشد و هیچ وابستگی به احزاب غیرصهیونیستی نداشته باشد؛ این موضع نشان دهنده محدودیت‌های احزاب اپوزیسیون پیش از برگزاری انتخابات 2026 است.
البته مواضع مشابهی را البته از نفتالی بنت پیش از برگزاری انتخابات 2021 نیز دیده بودیم، اما او پس از انتخابات وارد ائتلافی شد که حزب رعم نیز عضو آن شد.
حزب لیکود و ائتلاف حاکم در این مدت حملات زیادی را به اپوزیسیون ترتیب داده‌اند و محور اصلی این حملات طرح این ادعا بوده که مخالفان نتانیاهو برای تشکیل مجدد کابینه با کمک حزب رعم برنامه‌ریزی کرده‌اند و این اقدام با امنیت اسرائیل در تضاد است.
در واقع هدف اصلی ائتلاف حاکم و حزب لیکود از این خط تبلیغاتی جذب مجدد آرای از دست رفته جناح راست و جلوگیری از پیوستن آن به احزاب مخالف بی بی است.
در واقع سیاست «اهریمن‌سازی» علیه احزاب عربی هنوز بخش مهمی از رقابت‌های سیاسی احزاب صهیونیستی در فلسطین اشغالی است.
در میان احزاب صهیونیستی تنها یائیر گولان، رهبر حزب چپ‌گرای «دموکرات‌ها» (حاصل ادغام کارگر و مرتص)، تنها چهره‌ای است که درباره مشارکت با این حزب عربی موضعی ایجابی گرفته و تصریح کرده احزاب اپوزیسیون باید به بازی اهریمن‌سازی علیه رعم پایان دهند. گولان معتقد است حذف احزاب عرب، راه را برای پیروزی دوباره راست‌گرایان هموار می‌کند.
گادی آیزنکوت، رهبر حزب میانه یاشار نیز که اخیراً با پیشی گرفتن از ائتلاف باهم به رهبری نفتالی بنت، به بزرگ‌ترین حزب اپوزیسیون مبدل شده، نیز از اعلام نظر مستقیم درباره همکاری با این حزب طفره رفته است. آیزنکوت اخیراً نتانیاهو را پیش از هر حزب دیگری خواستار مشارکت با حزب رعم معرفی کرد.
عمده نظرسنجی‌های معتبر اسرائیلی نشان می‌دهد، اپوزیسیون نتانیاهو در صورت همکاری با این حزب عربی موفق به تشکیل ائتلاف اکثریتی و پیروز انتخابات خواهند شد. از این رو می‌توان گفت امروز احزاب عربی یکی از کلیدهای اصلی انتخابات 2026 شده اند و منصور عباس به مهره شاه‌ساز انتخابات مبدل شده است.