تسنیم/ردپای شیخ حمد بن خلیفه، امیر سابق قطر که با کودتا به قدرت رسید، در بسیاری از بحران‌های منطقه دیده می‌شد.

منابع قطری صبح امروز، یکشنبه، گزارش دادند که حمد بن خلیفه آل‌ثانی امیر سابق قطر امروز یکشنبه 12 جولای برابر با 21 تیرماه درگذشت.

شیخ حمد بن خلیفه آل‌ثانی متولد اول ژوئن سال 1952 میلادی بود که در سال 1995 بعد از یک کودتای سفید علیه پدرش شیخ خلیفه بن حمد آل‌ثانی در این کشور بر مسند قدرت نشست و در تیر ماه سال 1392 (2013) بود که به‌صورت مسالمت‌آمیز و آرام قدرت را به فرزندش شیخ تمیم بن حمد آل‌ثانی منتقل کرد.

به این بهانه در نظر داریم به بررسی پیشینه و چگونگی به قدرت رسیدن خاندان آل‌ثانی و ساختار قدرت در کشور کوچک قطر بپردازیم.

قطر همچون دیگر کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، حکومت پادشاهی و خاندانی و ارثی دارد، خاندان موسوم به «آل‌ثانی» از اواسط قرن 19 میلادی بر این شبه‌جزیره حاکم هستند همان طور که عربستان، بحرین، امارات و کویت هم زیر سلطه‌ آل‌ها قرار دارد.

شیخ خلیفه بن حمد آل‌ثانی، ششمین امیر قطر بود و فرزند شیخ حمد بن عبدالله آل‌ثانی بود. او در دوران حکومت شیخ احمد بن علی آل‌ثانی در 22 فوریه 1972 به‌عنوان ولیعهد وی منصوب شد و علیه پسرعمویش کودتا کرد.

وی پیش از ولایت‌عهدی، فرمانده نیروهای امنیتی و مسئول دادگاه‌های مدنی کشور قطر بود تا این‌که در 24 اکتبر 1960 به‌عنوان معاون حاکم قطر و در ادامه به‌عنوان وزیر دارایی منصوب شد، اولین وزارت در دولت قطر بر اساس احکام نظام سیاسی موقت در 29 می 1970 میلادی شکل گرفت که شیخ خلیفه پست نخست‌وزیری کنار پست وزارت نفت را با حفظ مناصب معاون حاکم کشور و وزارت دارایی به‌دست گرفت.

در 22 فوریه 1972 میلادی، شیخ خلیفه بن حمد با کنارزدن پسرعموی خود توانست به منصب امیری قطر برسد. او بلافاصله پس از به قدرت رسیدن، دولت را توسعه داد و وزیر خارجه و مشاوری برای خود در امور روزانه کشور منصوب کرد. وی در 31 می 1977، فرزندش، حمد بن خلیفه را به‌عنوان ولیعهد برگزید و وزارت دفاع را ایجاد و پسرش را با حفظ سمت به‌عنوان فرمانده‌کل نیروهای مسلح قطر به‌عنوان وزیر دفاع هم منصوب کرد.

کودتای فرزند علیه پدر؛ عزل شیخ خلیفه از قدرت

شیخ خلیفه در 27 ژوئن 1995 میلادی طی کودتای سفیدی که فرزند و ولیعهدش، شیخ حمد بن خلیفه آل‌ثانی (امیر سابق) تدارک دید، از قدرت عزل شد و 36 نفر از طرفدارانش دستگیر شدند، سپس چند ماه پس از برکناری، به تلاش برای کودتا به‌منظور بازپس‌گیری قدرت متهم شد، اما این تلاش وی هم به شکست انجامید و سازمان‌دهندگان کودتا از جمله یک وزیر سابق دستگیر شدند، وی در سال 2003 از بیروت به دوحه بازگردانده شد.

شیخ حمد بن خلیفه ‌آل‌ثانی متولد 1952 میلادی، پس از کودتا علیه پدرش، شیخ خلیفه بن حمد آل‌ثانی، بر تخت امیری قطر تکیه زد، البته شیخ حمد در اقدامی تعجب همه ناظران سیاسی و کسانی را که امور رژیم‌های دیکتاتوری و پادشاهی همچون رژیم‌های عربی حاشیه خلیج فارس را دنبال می‌کنند، برانگیخت که چطور ممکن است شیخ حمد که خود با کودتا، پدرش را از قدرت کنار زد، حاضر شد به‌خاطر پسرش (تمیم امیر کنونی قطر) کناره‌گیری کند. شیخ حمد در 25 ژوئن 2013 میلادی به‌نفع پسرش، تمیم بن حمد از قدرت کناره‌گیری کرد.

شیخ حمد بن خلیفه، پس از پشت‌سر گذاشتن دوره ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان در قطر به آکادمی نظامی پادشاهی ساندهیرست انگلیس پیوست و در جولای 1971 میلادی از آن فارغ‌التحصیل شد و سپس به نیروهای مسلح قطر پیوست و مناصب و درجات نظامی را تا درجه سرتیپی کسب کرد و در نهایت به‌عنوان فرمانده‌کل نیروهای مسلح قطر منصوب شد.

وی نقش اساسی در توسعه نیروهای مسلح کشور کوچک قطر و افزایش تعداد نظامیان و تشکیل یگان‌های جدید و تجهیز آن به پیشرفته‌ترین و جدیدترین سلاح‌ها ایفا کرد و همزمان ریاست شورای‌عالی جوانان و باشگاه‌های ورزشی را به‌عهده گرفت.

مناصب مختلف شیخ حمد

شیخ حمد در 31 می 1977 میلادی به‌عنوان ولیعهد منصوب شد، در همان تاریخ،‌ وی مسئولیت وزارت دفاع قطر را هم به‌عهده گرفت.

ریاست شورای‌عالی ورزش طی سال‌های 1979 تا 1991 میلادی و ریاست شورای‌عالی برنامه‌ریزی از دیگر مناصب شیخ حمد بود.

وی در 27 ژوئن 1995 میلادی در یک کودتای نرم، پدرش شیخ خلیفه بن حمد را هنگامی که به خارج از قطر سفر کرده بود، برکنار کرد و تا زمانی که به‌نفع پسرش تمیم در 25 ژوئن 2013 کناره‌گیری کرد، فرمانده‌کل نیروهای مسلح قطر باقی ماند.

شیخ حمد همچنین ریاست شورای خاندان حاکم بر قطر و نیز ریاست کمیته عالی هماهنگی و پیگیری و شورای‌عالی سرمایه‌گذاری قطر را به‌عهده داشت.

تصویب قانون اساسی دائم، برگزاری اولین انتخابات شهرداری‌ها، انتخابات اتاق تجارت و صنایع قطر و برنامه‌ریزی برای برگزاری اولین انتخابات پارلمانی،‌ مشارکت در توسعه عمرانی،‌ اقتصادی و ورزشی قطر، ایجاد بازار سهام و آوردن شعبه‌های بزرگترین دانشگاه‌های جهانی مانند دانشگاه ویرجینیا، دانشگاه تگزاس و دانشگاه جرج‌تاون از جمله اقدامات شیخ حمد در سطح داخل قطر اعلام شده است، با این حال، سازمان حقوق بشر از اقدام شیخ حمد در گرفتن روادید از بسیاری از شهروندان به‌ویژه از قبیله آل‌مره که تعدادشان بیش از 6هزار نفر بود و با ادعای تابعیت دوگانه صورت گرفته بود، انتقاد کرده بود.

افشای پرداخت رشوه از سوی قطر به فدراسیون بین‌المللی فوتبال (فیفا) برای کسب میزبانی جام جهانی فوتبال در سال 2022 میلادی در دوران حکومت شیخ حمد رسوایی بزرگی در زمینه ورزشی برای حاکمان قطر به‌بار آورد.

سیاست خارجی قطر در دوران شیخ حمد

شیخ حمد پس از به دست گرفتن قدرت، در راستای نزدیک کردن قطر به آمریکا و برخی کشورهای دیگر و مستحکم کردن روابط به‌ویژه با واشنگتن گام برداشت؛ به‌طوری پایگاه السیلیه که بزرگترین پایگاه نظامی آمریکا در منطقه به‌شمار می‌رود، در دوره او در قطر احداث شد که این پایگاه نقش زیادی در جنگ‌های آمریکا علیه عراق و افغانستان ایفا کرد.

نقش شیخ حمد در بحران تروریسم در منطقه و همکاری با آمریکا

ثروت شخصی شیخ حمد بیش از دو میلیارد دلار برآورد شده است و مجله فوربس آمریکا، وی را در فهرست ثروتمندترین پادشاهان جهان در سال 2010 میلادی قرار داده بود به‌طوری که میزان ثروت وی را دو میلیارد و چهارصد میلیون دلار برآورد کرد.

شیخ حمد به‌صورت رسمی سه همسر به‌نام‌های شیخه مریم، شیخ موزه و شیخ نوره داشته است و 11 پسر دارد به‌نام‌های شیخ مشعل رئیس فدراسیون سوارکاری عربی، شیخ فهد فارغ‌التحصیل آکادمی نظامی انگلیس، شیخ جاسم (نماینده شخصی امیر، فارغ‌التحصیل انگلیس که برای مدتی ولیعهد شیخ حمد بود اما در ادامه به‌نفع برادرش تمیم، کناره‌گیری کرد)، شیخ تمیم (امیر فعلی، فارغ‌التحصیل آکادمی نظامی انگلیس)، شیخ جوعان، شیخ خالد، شیخ عبدالله رئیس باشگاه الریان و رئیس دربار امیری از سال 2011 و معاون تمیم)، شیخ محمد، شیخ خلیفه، شیخ ثانی و شیخ القعقاع. شیخ حمد 13 دختر هم دارد.

البته شیخ حمد در کوران بحران سوریه کناره‌گیری کرد که رژیم تحت‌امر وی کنار آل‌سعود و ترکیه، مثلث کشورهای حامی تروریسم تکفیری و آدمکشان اجاره‌ای از مناطق مختلف جهان را در سوریه و حتی عراق تشکیل دادند و با دلارهای نفتی خود پیشرفته‌ترین و مرگبارترین سلاح‌های غربی و اسرائیلی را خریداری می‌کردند و آن را در اختیار گروه‌های تروریستی قرار می‌دادند.

از آن دوره تا زمان مرگ، حمد بن خلیفه تلاش کرد بیشتر به تفریح و خوشگذرانی با وسایل نقلیه مجلل و مجهز خود اعم از کشتی و هواپیما در اروپا و آمریکا و دیگر مناطق جهان بپردازد که تصاویری از تفریحات وی در شبکه اینترنت طی این سال‌ها منتشر شده است. وی که نقش بسزایی در آشوب‌ها و اقدامات تروریستی مزدوران اجاره‌ای در سوریه ایفا کرده بود، در ادامه عمر خود سعی داشت، به‌دور از هیاهوها و بحران‌های منطقه بی‌ثبات غرب آسیا که رژیم آل‌ثانی هم با خدمت به آمریکا یکی از عوامل این بی‌ثباتی و ناامنی بود، به سیر و سیاحت خود در اروپا و آمریکا و مناطق دیگر ادامه دهد.

خاندان آل‌ثانی نقشی بسزا و اساسی در جنگ‌افروزی‌ها و ماجراجویی‌های نظامی آمریکا در منطقه ایفا کرده است و واشنگتن از طریق پایگاه‌های نظامی خود در قطر آتش جنگ علیه عراق و افغانستان را شعله‌ور کرد که شیخ حمد، امیر سابق در این زمینه نقش بسزایی داشت.

شیخ حمد همچنین میانجی آمریکا و گروه‌های افراطی و تروریستی در منطقه خصوصا گروه‌های مسلح بود و بارها به آمریکا وعده داده بود که می‌تواند این گروه‌ها را وادار به اطاعت از دولت واشنگتن کند.

کارشناسان می‌گویند آمریکا پس از نقش‌آفرینی ناموفق حمد در لیبی و سوریه تاریخ مصرف وی را پایان‌یافته دانست و همین امر زمینه سلب بسیاری از اختیارات وی در قطر و واگذاری این اختیارات به تمیم، امیر کنونی این کشور یا شخصیت‌های نزدیک به تمیم را فراهم کرد.

ناظران معتقدند که آمریکا برای آخرین بار حمد را در زمینه مسئله فلسطین امتحان کرد و به وی این فرصت را داد که از طریق طرح "مبادله اراضی میان فلسطینی‌ها و اسرائیلی‌ها"، حماس را به‌سوی روند سازش بکشاند ولی حماس شدیداً این طرح را رد کرد.

شیخ تمیم بن حمد بن خلیفه آل‌ثانی، متولد سوم ژوئن 1980 میلادی، امیر فعلی قطر است که پادشاهی بر قطر را پس از کناره‌گیری غیرمنتظره پدرش، شیخ حمد بن خلیفه در 25 ژوئن 2013 و در حالی که تنها 33 سال داشت، به‌عهده گرفت. گفته می‌شود روابط آنها در سال‌های منتهی به امیری تمیم، به‌شدت تیره‌وتار بوده است.

شیخ تمیم هم مانند پدرش تلاش کرد روابط نزدیکی با آمریکا داشته باشد و اکنون قطر اصلی‌ترین متحد عربی واشنگتن در منطقه به‌شمار می‌رود.

قطر محل قرارگرفتن مرکز عملیات‌های هوایی ائتلاف تحت رهبری آمریکا در پایگاه نظامی «العدید» است و این مرکز ائتلاف پیچیده با تکنولوژی‌های فوق‌العاده، بر عملیات‌های هوایی در عراق، سوریه، افغانستان و سایر بخش‌های منطقه نظارت می‌کند و پر از مانیتور و سیستم‌های رایانه‌ای است که قابلیت ردیابی جنگنده‌ها و بمب‌افکن‌ها، تانکرهای سوخت‌گیری مجدد و پهپادها را در سراسر منطقه دارد.

قطر یکی از کشورهای اصلی عربی در منطقه است که در جنگ اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، مبدأ تجاوزات واشنگتن به کشورمان بوده است و آمریکا از پایگاه‌های خود در قطر از جمله العدید حملات متعددی علیه ایران انجام داد که با پاسخ متقابل نیروهای مسلح کشورمان در هدف قراردادن همین پایگاه‌ها همراه بود.

🔹"آخرین خبر" در روبیکا
🔹"آخرین خبر" در ایتا
🔹"آخرین خبر" در بله