شرق/ متن پیش رو در شرق منتشر شده و انتشار آن به معنی تایید تمام یا بخشی از آن نیست

اظهارنظر درباره طرح استانی‌شدن انتخابات مجلس، از خود موضوع فراتر رفته و پای بحث‌های دیگری را نیز به میان آورده است. حسین مرعشی با طرح استانی‌شدن انتخابات مجلس موافق نیست. این را در گفت‌وگو با «ایلنا» مطرح می‌کند و البته ایده خود را نیز این‌گونه توضیح می‌دهد: «اگر در کشور نقص داریم، باید به فکر تشکیل مجلس دوم باشیم، نه اینکه شیوه انتخابات نمایندگان مجلس را تغییر دهیم».ایده مجلس دوم، اولین بار نیست که از سوی یکی از اعضای شناخته‌شده حزب کارگزاران سازندگی مطرح می‌شود. «مجلس دوم» را می‌توان بخشی از ایده بزرگ‌تر «جمهوری سوم» در نظر گرفت. اگر این بار، مرعشی بحث درباره استانی‌شدن انتخابات مجلس را به لزوم تأسیس «مجلس دوم» وصل کرد، چند ماه پیش دیگر عضو شورای مرکزی این حزب نیز بحث‌های به‌وجودآمده درباره بازگشت به نظام پارلمانی را محملی برای طرح اصلاح قانون اساسی کرده بود. محمد قوچانی، عضو شورای مرکزی کارگزاران سازندگی، در نوشته‌ای با عنوان «پیش به‌سوی جمهوری سوم» به تاریخ 26 مهر، به توضیح تغییراتی پرداخت که به گمان او می‌تواند نظام سیاسی را کارآمدتر کند. او در آن نوشته از ایده مجلس دوم در کنار مجلس فعلی و شوراهای شهر (مجلس سوم) دفاع کرده بود.دیروز حسین مرعشی نیز به فراخور موضوع مختصری از تأسیس مجلس دوم دفاع کرد: «مجلس دوم می‌تواند تحت عنوان «مجلس نخبگان» یا «مجلس سنا» و از ادغام و ترکیب مجلس خبرگان رهبری، مجمع تشخیص مصلحت نظام و برخی نهادهای دیگر که قانون‌گذاری می‌کنند، تشکیل شود که انتخابات آن می‌تواند استانی برگزار شود».
‌‌ خط‌مشی کارگزاران
به‌نظر می‌رسد که کارگزاران سازندگی در بعضی موضوعات به درک مشترکی رسیده‌اند. «شرق» این موضوع را با حسین مرعشی در میان گذاشت و این عضو شورای مرکزی کارگزاران در جواب گفت: «ببینید ما فکر می‌کنیم بعد از 40 سال تجربه باید با ارزیابی گذشته، برای پی‌ریزی آینده گام‌های بلندی برداشته شود. مهم‌ترین مسئله این است که باید کارآمدی در مجموعه نظام، در هر سه قوه را افزایش دهیم. با این سطح کارآمدی نهادها، ممکن است مسائل ایران از مرحله مشکلات به بحران تبدیل شود». مرعشی در پاسخ به این سؤال که آیا این حزب اصلاح و کارآمدی نظام را در گروی تغییر قانون اساسی می‌داند، گفت: «نه الزاما، مجموعه‌ای از مسائل وجود دارد. ما الان راه‌حل مطرح نمی‌کنیم. اگر در مجموعه نظام پذیرفته شود می‌تواند سال 1398، سال ارزیابی گذشته و پی‌ریزی آینده باشد و موضوع از سوی کارشناسان و صاحب‌نظران مورد بحث قرار بگیرد. اگر اصل این بازنگری پذیرفته شود، حزب کارگزاران جمع‌بندی‌های روشنی دارد که آنها را ارائه می‌کند». به این ترتیب به‌نظر می‌رسد که کارگزاران هم‌زمان که بحث‌های تحلیلی را درون این حزب پیش می‌برد، در حال گفتمان‌سازی هم هست. مرعشی نیز این ایده را تأیید کرد.
‌ از گذشته به امروز
سومین کنگره حزب کارگزاران سازندگی با شعار «کارآمدی، نوسازی اصلاحات و بازخوانی قانون اساسی» آذر امسال برگزار شد. فردای کنگره هم ارگان رسمی این حزب تیتر «پیش به‌سوی جمهوری سوم» را انتخاب کرد. کارگزاران سازندگی نیمه دوم سال 74 تأسیس شد. ١٦ نفر از مدیران دولت هاشمی پس از برگزاری سلسله جلساتی با موافقت رئیس‌جمهوری وقت، به سمت تشکیل این حزب حرکت کردند. حزبی که هرچند شناخته‌شده است اما همواره به چهره‌های خود متکی بود و کمتر خود را درگیر جذب و سازماندهی بدنه کرد. برای همین هم بود که به برگزاری کنگره نیازی احساس نمی‌کرد. حزبی که معروف شد به‌ دنبال «توسعه از بالا» است. 20 سال گذشت. دولت اصلاحات آمد و رفت. احمدی‌نژاد هم‌ همین‌طور. کشور حوادث 88 را از سر گذراند و بالاخره بعد از سال 94 یعنی 20 سال پس از تأسیس، کارگزاران اولین کنگره خود را برگزار کرد. حالا هم چندماهی است که سومین کنگره خود را با شعار «کارآمدی، نوسازی اصلاحات و بازخوانی قانون اساسی» برگزار کرده ‌است.سومین کنگره کارگزاران در حالی برگزار شد که دولت مورد حمایت این حزب در وضعیت خوبی به‌سر نمی‌برد، حوادث دی ماه سال گذشته فضای سیاسی را تغییر داده و برجام هم بلاتکلیف مانده است. حالا این حزب از راه‌های برون‌رفتی چون تغییر و اصلاح قانون اساسی می‌گوید. رد این نگاه را می‌توان در بیانیه‌های رسمی و اظهارنظر اعضای کلیدی این حزب دید.
‌ بیانیه کنگره سوم: مسئله کارآمدی
در بخشی از بیانیه این کنگره نیز با ارائه تحلیلی مبنی بر اینکه بزرگ‌ترین چالش پیش‌روی کشور در شرایط کنونی چالش «کارآمدی» است، نوشته شده: «ما با ملاک و بر مبنای برگزاری انتخابات متعدد در 40 سال گذشته و با وجود نقدهای جدی بر دایره رقابت در این انتخاب‌ها، نظام جمهوری اسلامی ایران را همچنان دارای مشروعیت می‌دانیم؛ اما ناکارآمدی اجرائی و تقنینی و قضائی را فرساینده مشروعیت و روحیه ملت می‌دانیم و به همه جناح‌های سیاسی معتقد به نظام سیاسی کشور یادآوری می‌کنیم که عرصه خدمت را فدای رقابت نکنند و از عوارضی مانند پیرسالاری، خویشاوندسالاری، قومیت‌سالاری و جناح‌سالاری در قدرت بپرهیزند و با مشارکت همه جناح‌ها و گروه‌های سیاسی قانونی و اعتماد متقابل میان ارکان حاکمیت مانع از طمع‌ورزی مخالفان انقلاب و ناامیدی ملت شوند».
‌ محسن هاشمی: مسئله کارآمدی
محسن هاشمی، عضو شورای مرکزی کارگزاران در سومین کنگره این حزب، مسئله «کارآمدی» را در مرکزیت صحبت‌های خود گذاشت:‌ «با نگاهی به مشکلاتی که امروز دچار آن شده‌ایم، پی می‌بریم که ریشه آنها از ناکارآمدی است. اگر نتوانیم کارآمدی را تبیین کنیم، می‌تواند باعث ازبین‌رفتن مشروعیت ما شود... برای خروج از این وضعیت راهی جز توسعه کشور نداریم... این نکته‌ای است که باید به آن دقت داشته باشیم که با عمل‌گرایی و واقع‌گرایی کارآمدی نظام را در کنار مشروعیت خواهیم داشت. حزب همواره معتقد است اگر کارآمدی وجود نداشته باشد، می‌تواند نظام را از مشروعیت دور کند. می‌توان گفت کارگزاران در این مسیر گاهی برای همراهی با سایر احزاب از این مسیر خارج شده است که البته مشکلی نیست اما نباید این شعارمان را فراموش کنیم که در غیر‌این‌صورت دچار مشکل می‌شویم». او در ادامه به نقل خاطره‌ای از هاشمی‌رفسنجانی پرداخت. این خاطره می‌تواند نگاه کلی این حزب را روشن‌تر کند: «در خاطرات سال ٨٠ آقای هاشمی نوشته شده است: افطار، اعضای شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی میهمانم بودند که اظهار نگرانی کردند از امور و عدم کارایی مجلس که این تنازع باعث دوری اعضای دوم خرداد و روی کارآمدن جناح راست می‌شود. از من خواستند برای تعدیل اختلافات ورود کنم؛ گفتم راه درست ادامه همان راه سازندگی و توسعه اقتصادی و پذیرش فراجناحی است. همچنین از کارگزاران انتقاد کردم که از سازندگی دفاع نکردید که ممکن است به عنوان طالب پست و مقام شناخته شوید. می‌بینید ایشان در آن سال دغدغه‌شان کارآمدی نظام بوده است».
‌ مجلس دوم در جمهوری سوم
مفصل‌ترین شرح از ایده «جمهوری سوم» در کارگزاران سازندگی به محمد قوچانی، عضو شورای مرکزی و کمیته سیاسی این حزب تعلق دارد. او در نوشته 26 مهر خود با عنوان «جمهوری سوم چرا و چگونه» از فرصتی که بحث بازگشت به نظام پارلمانی به وجود آورده بود، سود جست و نظر خود را تشریح کرد. در بخشی از این نوشته، درباره مجلس دوم آمده: «ایجاد یک مجلس دوم مرکب از خبرگان و نخبگان سیاسی و مذهبی به‌خصوص فقیهان و حقوق‌دانان با تبعیت از تجربه‌ نهاد شورای نگهبان به‌صورت مساوی از میان فقیهان و حقوق‌دانان در کنار مجلس اول (مجلس شورای اسلامی) سبب خواهد شد که هم نظریه‌ ولایت‌فقه (شرعیت قانون‌گذاری) حفظ شود و هم صورتی متناسب با دوران تازه مردم‌سالاری دینی پیدا کند.
ادغام سه نهاد سیاسی – مذهبی: شورای نگهبان، مجمع تشخیص مصلحت نظام و مجلس خبرگان رهبری و تأسیس یک مجلس دوم به نام‌هایی مانند مجلس خبرگان یا مجلس نخبگان یا مجلس نگهبان سبب خواهد شد وظایفی مانند تطبیق قوانین کشور با شرع، تشخیص احکام اولیه و ثانویه، انطباق قانون عادی با قانون اساسی و حقوق انسان و حتی نظارت بر قوه قضائیه از سوی فقها و مجتهدین و حقوق‌دانان منتخب ملت صورتی دقیق‌تر بگیرد. می‌توان به سنت مقام معظم رهبری در این سال‌ها پایبند بود و رؤسای سابق جمهوری، رؤسای سابق مجلس، رؤسای سابق قوه قضائیه، فرماندهان ارشد نظامی و سران احزاب سیاسی را نیز به صورت انتصابی و طبیعی به عضویت این مجلس جدید درآورد».
همان‌طور که مشخص است ایده ادغام چند نهاد حاکمیتی فعلی و تأسیس مجلس دوم تنها به مرعشی اختصاص ندارد. قوچانی در ادامه مطلب خود از لزوم افزایش اقتدار مجلس اول نیز می‌نویسد و این بار برخلاف مرعشی از استانی‌شدن انتخابات دفاع می‌کند. قوچانی شوراهای شهر را نیز مجلس سوم در نظر می‌گیرد. او در ادامه نوشته خود را این‌گونه جمع‌بندی کرد: «تقویت نظام پارلمانی با تأسیس مجالس دوم (نخبگان) و سوم (شوراها) در این پیشنهاد تضادی با نظام ریاستی (رهبری و ریاست‌جمهوری) ندارد. وجود مجالس دوم و سوم و قرارگرفتن آنان در معرض رأی مردم و نیز بازتاب رسانه‌ای مذاکرات این مجالس (که برخلاف شورای نگهبان مذاکرات آنان مثل مجلس شورای اسلامی علنی خواهد بود) سبب می‌شود فرایندی که امام خمینی با سیاسی‌کردن فقه شیعه انجام داد و پایه‌گذار مردم‌سالاری دینی شد، به پیش برود. نه حکومت اسلامی یک شکل دارد و نه دموکراسی به یک شکل محدود است. ورود فقه به عرصه عمومی آن را عرفی و مردمی می‌کند و این همان راهی است که اصلاح‌طلبی دینی در عمل سیاسی طی می‌کند. جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان تجربه مردم‌سالاری دینی می‌تواند با جمع‌بندی تجارب گذشته در چهلمین سال تأسیس خود مقدمات حرکت به‌سوی جمهوری سوم را فراهم کند. جمهوری سوم البته در تداوم تجربه جمهوری‌های اول و دوم باید شکل بگیرد و هرگونه بازگشت به گذشته جز تکرار خطا نخواهد بود».

ما را در کانال «آخرین خبر» دنبال کنید