فرهیختگان/ متن پیش رو در فرهیختگان منتشر شده و انتشار آن در آخرین خبر به معنای تایید تمام یا بخشی از آن نیست

یکی‌دو روزی هست که ماجرای چالش میان رحمانی، وزیر معزول صمت، رئیس‌جمهور و نمایندگان مجلس در رسانه‌ها مطرح شده و اخبار و تحلیل‌های مختلفی در خصوص آن همچنان درحال انتشار است. ابوالفضل ابوترابی، یکی از اعضای کمیسیون حقوقی مجلس به «فرهیختگان» می‌گوید که مساله منتشرشده در نامه روز دوشنبه رضا رحمانی صحت دارد و او بهای عدم تلاش برای لابی در میان نمایندگان را پرداخت کرده و این مقاومت باعث عزل او شده است، درحالی‌که پیش از این نیز معاون حقوقی وی یعنی سیدشریف حسینی به همین علت یعنی تلاش نکردن برای اجرای خواسته رئیس‌جمهور درخصوص رایزنی با نمایندگان مجلس به‌منظور تفکیک وزارت صمت قربانی و از کار بیکار شده بود.

بر اساس نامه‌ای که وزیر معزول منتشر کرده و اخباری که از نمایندگان مجلس به گوش می‌رسد، واقعیت امر مربوط به خواسته رئیس‌جمهور از رحمانی برای لابی بین نماینده‌ها و استفاده از ظرفیت نمایندگان آذری‌زبان برای تشکیل وزارت بازرگانی بوده است؛ اتفاقی‌که با مخالفت رحمانی به سرانجام نمی‌رسد و درواقع لابی و رایزنی میان نمایندگان برای رای به تفکیک وزارت صمت از اساس صورت نمی‌گیرد.

این ماجرا صرف‌نظر از اینکه حق با کدام طرف است و اصلا کدام‌یک از روایت‌ها اصالت بیشتری دارد، در بستری اتفاق افتاده که سال‌های سال است از موضوعات مهم، داغ و همیشگی مجلس به‌حساب می‌آید. موضوع لابی در مجلس و این‌بار با مصداق لابی دولت با نمایندگان همیشه ازجمله موضوعاتی بوده که موافقان و مخالفان زیادی داشته و البته همواره در بیرون از مجلس و ازسوی بسیاری از فعالان سیاسی به‌عنوان یک مسیر ایجاد فساد شناخته شده است. لابی یا همان مذاکرات و رایزنی‌های پنهان اساسا یکی از رایج‌ترین مسیرهای ارتباط دولت و مجلس نه در ایران که در همه کشور‌های جهان به‌حساب می‌آید.

لابی، رایزنی و ماجرای وکیل‌الدوله‌ها!
برخی افراد این رایزنی‌ها را یک امر طبیعی و عادی توصیف می‌کنند و می‌گویند این هم بخش لاینفک کنش سیاسی دولت و نمایندگان مجلس است و نمی‌توان بدون آن از قالب‌های خشک قانونی و فرآیند پیچیده حقوقی و بروکراتیک گذر کرد و به‌اصطلاح در زمانی کوتاه‌تر به هدف رسید. برای مثال یکی از مدیران مجلس که سابقه سال‌ها حضور در پارلمان را دارد، در گفت‌وگو با «فرهیختگان» لابی را امری عادی و معمول می‌داند و ابراز می‌کند که همه دولت‌ها برای پیشبرد اهداف‌شان لازم می‌دانند که نمایندگان را برای رای به لوایح ارسالی یا طرح‌هایی که فعالیت دولت را تسهیل می‌کند قانع کنند و این هم امری مذموم و ناپسند نیست و تنها زمانی که پای درخواست‌های غیرمعمول به‌میان می‌آید و در ازای انجام آن ارقام و مبالغ مختلف طلب یا ارائه می‌شود، مساله لابی و رایزنی منحرف شده و تولید فساد می‌کند.

درمقابل اما خیلی‌ها هم معتقدند چنین مسیر‌هایی حتما با مفاسد مختلف همراه خواهد بود؛ زمانی‌که مذاکرات محرمانه می‌شود، زمینه برای فساد فراهم می‌آید. این دست افراد اظهار می‌کنند که اگر قوانین، قوانین درستی است و دولت هم براساس قانون رفتار می‌کند، قاعدتا باید هم در فرصت مقتضی برای یک امر اقدام کند و هم آن‌قدر ادله پارلمان‌پسند داشته باشد تا نه در پیچ‌وواپیچ‌های حقوقی گیر کند و نه در کمیسیون‌های تخصصی مجلس. علاوه‌بر این، اگر هم جایی نیاز به فوریت یا مصلحت خاص دیگری هست، قانون راه آن را باز گذاشته و مشکلی پیش نخواهد آمد. ابوالفضل ابوترابی در این زمینه به «فرهیختگان» می‌گوید: «رایزنی با نمایندگان مجلس یک چیز است و تبدیل نمایندگان به وکیل‌الدوله چیز دیگر. اعضای پارلمان نمایندگان مردم هستند و زمانی که در مقابل یک وعده به‌جای منافع مردم منافع دولت را پیگیری می‌کنند، درواقع وظایف اصلی خود را که برای آن قسم خورده‌اند، کنار می‌گذارند.»

استیضاح‌هایی که به نتیجه نمی‌رسند!
یکی دیگر از نمایندگان مجلس به «فرهیختگان» می‌گوید: «وکیل‌الدوله همان‌هایی هستند که روز قبل از استیضاح یک وزیر با حضور در دفتر وی و درقبال تخصیص چندصد میلیون یا چند میلیارد برای حوزه انتخابیه مخالف استیضاح و حتی ممکن است در مواردی با پس‌گرفتن امضای خود استیضاح و یا سوال و یا مواردی از این دست را از نصاب بیندازند و نگذارند اقدام پارلمان به نتیجه برسد.»

پیش از این عبدالرضا عزیزی، از نمایندگان مجلس قبل در گفت‎‌وگویی درخصوص استیضاح عباس آخوندی، وزیر سابق راه و شهرسازی گفته بود که وی نمایندگان مجلس را شب قبل از استیضاح به دفتر خود دعوت کرده بود؛ استیضاحی که البته فردای آن روز رای نیاورد. ناگفته نماند استیضاح عباس آخوندی سه‌بار در مجلس طرح شد و به صحن علنی هم آمد، اما هنگام رای‌گیری استیضاح رای نیاورد و آخوندی در جایگاه خود ابقا شد.

دیگر مصداق این ماجرا مربوط به مناسباتی است که بین افراد اثرگذار در مجلس و برخی دولتی‌ها وجود دارد، مثال آن همین چیزی است که چندروز پیش علی مطهری در صحن علنی مطرح کرد و از رفتار علی لاریجانی، رئیس مجلس انتقاد کرد. فحوای اظهارات وی به استیضاح وزیر کشور برمی‌گردد که تاکنون چندبار طرح استیضاح وی به‌دلیل موضوعات مختلف در صحن مجلس مطرح شده اما چون علی لاریجانی در این خصوص نظر مساعدی نداشته، این مساله به نتیجه نرسیده است. در این مورد باید به این مساله هم اشاره کرد که در همه این سال‌ها شائبه معرفی رحمانی‌فضلی به رئیس‌جمهور ازسوی یکی از مقامات عالی‌رتبه مجلس مطرح بوده است. در این موضوع البته موارد زیادی بوده که مورد گلایه نمایندگان قرار گرفته است، همان مواردی که نمایندگان مختلف درخصوص عدم اعلام وصول برخی سوالات و استیضاح‌ها ازسوی هیات‌رئیسه اعلام کرده و آن را غیرقانونی خوانده‌اند. استیضاح نعمت‌زاده، وزیر سابق صمت ازجمله این موارد بود که مورد نقد تعداد زیادی از نمایندگان است.

لابی دولتی‌ها و غیردولتی‌ها
حافظه تاریخی کسانی که اخبار سیاسی به‌ویژه اخبار مربوط به پارلمان را دنبال می‌کنند، حکایت از این دارد که اولین باری که ماجرای لابی و رایزنی‌های محرمانه تحت‌عنوان یک فساد بزرگ در رسانه‌ها مطرح شد، همان روزی بود که شهرام جزایری از تریبون متهم در دادگاه سخن می‌گفت و مبالغ کلانی را که به نمایندگان مجلس ششم داده بود، افشا می‌کرد؛ این یک نمونه غیردولتی است و شرکت‌های بی‌حساب و کتاب و ثروت بادآورده فردی مثل شهرام جزایری مصداق آن.

از سوی دیگر اما ماجرا مهم‌تر و کلان‌تر است؛ جایی‌که یک طرف ماجرا نه افراد، که بخشی از دولت قرار دارد و ممکن است سرنوشت کشور یا تعدادی از مردم در اثر یک تصمیم تغییر کند. ازجمله اولین مواردی که به‌صورت جدی رسانه‌ای شد و البته بیشتر حاصل یک چالش سیاسی میان دولت و برخی نمایندگان مجلس بود، به زمانی برمی‌گردد که مرحوم کردان وزیر کشور بود و نمایندگان مجلس به مدرک تحصیلی او ایراد وارد کرده بودند. در آن زمان نماینده وقت شهرضا در گفت‌وگویی از توزیع چک‌پول‌های پنج‌میلیون تومانی میان نمایندگان مجلس برای جلوگیری از استیضاح وزیر کشور خبر داده بود. او گفته بود این چک‌پول‌ها تحت‌عنوان کمک به مساجد حوزه‌های انتخابی میان نمایندگان توزیع شده است؛ خبری که مثل بمب در فضای سیاسی و رسانه‌ای کشور صدا کرد.

در این‌باره البته در دوران اخیر هم اخبار زیادی منتشر شده است. برای مثال، چندی پیش یکی از اعضای کمیسیون امنیت ملی از دعوت به‌شام جمعی از نمایندگان توسط نوبخت سخنگوی دولت خبر داده و گفته بود: «این دعوتنامه به‌نام حزب اعتدال و توسعه انجام شده، اما محل شام، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی است.» سیدحسین نقوی حسینی، نماینده ورامین در مجلس دهم در آستانه استیضاح سه‌وزیر دولت در سال 96 افشا کرده بود که محمدباقر نوبخت، سخنگوی دولت و رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، برخی از نمایندگان ازجمله امضاکنندگان استیضاح سه‌وزیر را به شام دعوت کرده است. او گفته بود: «اینکه در آستانه استیضاح سه‌وزیر، سخنگوی دولت برخی از نمایندگان ازجمله امضاکنندگان استیضاح را به شام امشب دعوت کند، جای سوال دارد و این موضوع به ذهن متبادر می‌شود که شاید بده‌وبستانی صورت گیرد.»

همیشه پای پول در میان نیست
باوجود اینکه سعید باستانی، عضو کمیسیون صنایع‌ومعادن مجلس چندی پیش از پرونده‌ای پرده برداشته بود که طی آن اعطای امتیاز بهره‌برداری از برخی معادن وجه‌المصالحه برخی قراردادهای نانوشته است یا برخی از ماجرای تخلف خودرویی دو نماینده مجلس و اساسا از دخالت برخی نمایندگان در واردات و صادرات و گرفتن ارزهای سنگین دولتی خبر داده‌اند، باید بگوییم که همیشه پای پول در میان نیست و گاهی مراودات سیاسی و ائتلاف‌ها هستند که نتیجه یک همراهی خواهند بود.

زمانی که فردی در انتخابات ریاست‌جمهوری پیروز می‌شود و دولتی تازه‌تاسیس کار را به‌دست می‌گیرد، این دولت دارای یک محبوبیت و به‌اصطلاح هژمونی است و نمایندگانی که نمی‌خواهند از منافع این محبوبیت جا بمانند، ترجیح می‌دهند همراهی با دولت را برگزینند و هرطور شده، به دولت کمک کنند، شاید بعدا بتوانند از مواهب این همراهی در دوران محوبیت و پیش بودن حرف دولت استفاده کنند. ماجرای نماینده‌ای که در دوران بررسی برجام به عباس عراقچی چشمک می‌زد را برخی ازجمله همین همراهی‌ها عنوان می‌کردند، چراکه در مجلس نهم با همراهی جمعی از همین نمایندگان توافق هسته‌ای ظرف 20 دقیقه در مجلس به تصویب رسید و بعدا همان نماینده‌ای که از جریان اصولگرایی رانده شده بود، با حضور در لیست امید آن هم در تهران، عضوی از ائتلاف دولت و اصلاح‌طلبان شد و توانست برای یک دوره دیگر به مجلس راه یابد.

نمایندگانی که سهم خود را پس از پایان دوره می‌گیرند
امروز که در روزهای پایانی دوره دهم مجلس هستیم، خبرهایی منتشر می‌شود که نشان می‌دهد نوع دیگری از مناسبات دولت با برخی نمایندگان مجلس در این دوره شکل گرفته است؛ اخباری که وقتی شنیده می‌شود، ناخودآگاه برخی گره‌های ذهنی درخصوص رفتار نمایندگان در ایامی نه‌چندان دور را باز می‌کند. برخی اخبار حکایت از این دارد که عده‌ای از نمایندگان مجلس که از مدت‌ها قبل بار خود را بسته‌اند، حالا با فرارسیدن روزهای پایانی مجلس آماده حضور در سمت جدید خود می‌شوند. شایع شده برخی از این نمایندگان سفیر خواهند شد، برخی معاون وزیر، برخی مدیر و عضو هیات‌مدیره هلدینگ‌های بزرگ و برخی هم... برای مثال، خبرگزاری‌ها طی روزهای اخیر از موج حضور برخی نمایندگان در وزارت نفت خبر داده و طبق آن از مناسبات پیشین نمایندگان رازگشایی کرده‌اند.


#باهم_شکستش_می‌دهیم
ما را در کانال «آخرین خبر» دنبال کنید