روزنامه شهروند/ متن پیش رو در شهروند منتشر شده و انتشار آن در آخرین خبر به معنای تایید تمام یا بخشی از آن نیست

آرمین منتظری/ ایران روز گذشته برای بار دوم در نامه‌ای خطاب به جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، از پایبندنبودن طرف‌های اروپایی به مفاد برجام شکایت کرد و خواستار فعال شدن مکانیزم حل اختلاف و بررسی این موضوع در کمیسیون مشترک برجام شد.
این اقدام ایران درحالی صورت می‌گیرد که طی مدت‌زمان گذشته سه کشور اروپایی قطعنامه‌ای پیشنهادی علیه ایران در شورای حکام آژانس به تصویب رساندند؛ در آن سو، آمریکا در جلسه شورای امنیت سازمان ملل متحد پیش‌نویس قطعنامه‌ای را ارایه کرد که چنانچه تصویب شود، تحریم‌های تسلیحاتی ایران، که بر اساس برجام در ماه اکتبر منقضی می‌شود، بار دیگر تمدید خواهد شد. در این گیرودار ایران نیز ترجیح داده به نوبه خود نقش‌آفرینی کند و در چارچوب برجام دست به حرکتی بزند؛ هر چند بعید است این اقدام در کمیسیون مشترک برجام به لحاظ عملی دستاوردی داشته باشد. البته نباید از آثار سیاسی این اقدام غافل شد.
واقعیت این است که از برجام تنها جنازه‌ای باقی مانده است؛ هر چند همین جنازه بی‌جان نیز هنوز آثاری سیاسی دارد که نمی‌توان منکر آن شد. یکی از این آثار انزوای آمریکا در جلسه هفته گذشته شورای امنیت سازمان ملل متحد بود؛ جلسه‌ای که در آن هر چهارده عضو شورا از برجام حمایت کردند و خواستار پابرجا ماندن آن شدند.
اما موضوع برجام خواه ناخواه به عرصه رویارویی ایران و آمریکا تبدیل شده است. واقعیت این است که اروپایی‌ها نه می‌خواهند و نه می‌توانند در مقابل زیاده‌خواهی و خروج یک‌جانبه آمریکا از برجام مقاومت کنند. روسیه و چین نیز به دلایل مختلف که از حوصله این نوشتار خارج است، ترجیح می‌دهند ورود مبتکرانه‌ای به موضوع نداشته باشند. بنابراین ماه‌های پیش‌ رو تا برگزاری انتخابات آمریکا، ماه‌هایی حیاتی برای ایران محسوب می‌شود.
به احتمال بسیار زیاد آمریکا قطعنامه پیشنهادی‌اش را درباره تمدید تحریم تسلیحاتی ایران در شورای امنیت به رأی خواهد گذاشت. چنانچه در تصویب این قطعنامه شکست بخورد -که احتمالا همین‌طور خواهد شد- آمریکا سعی خواهد کرد با استناد به بند حل اختلافات در برجام تحریم‌های تسلیحاتی را تمدید کند و به این ترتیب اعتبار شورای امنیت سازمان ملل لگدمال خواهد شد. البته چین و روسیه این اقدام آمریکا را به رسمیت نخواهند شناخت و هر کدام سعی خواهند کرد صادرات را به ایران افزایش دهند، اما فرانسه، انگلیس، آلمان و دیگر متحدان اروپایی آمریکا از فروش سلاح به ایران امتناع خواهند کرد.
در مقابل ایران ممکن است تصمیم بگیرد اجرای پروتکل الحاقی را لغو کند. این تصمیم به لحاظ سیاسی بسیار مهم تلقی می‌شود و این پتانسیل را دارد که روابط ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را در آستانه تنش قرار دهد. اما بعید است ایران تا قبل از انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا چنین تصمیمی را عملی کند. احتمالا ایران صبر خواهد کرد تا ببیند قرار است در ‌سال ٢٠٢١ با کدام رئیس‌جمهوری در آمریکا روبه‌رو شود.