اعتماد/متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و انتشار آن در آخرین خبر به معنای تایید تمام یا بخشی از آن نیست

پروجکت سندیکیت-ترجمه هدیه عابدی/ به نظر می‌رسد رفتارهای رجب طیب اردوغان، رییس‌جمهور ترکیه با ماجراجویی‌های خارجی جدید و استفاده‌اش از پناهندگان به عنوان یک اهرم فشار، روز به روز بیشتر شبیه به همتای روس خود ولادیمیر پوتین می‌شود. شاید این رفتارها ناشی از وضعیت سیاسی نابسامان در داخل ترکیه باشد، اما در هر صورت اروپایی‌ها دیگر نمی‌توانند آنکارا را بخشی از ائتلاف غرب بدانند.این روزها سوالی که دیپلمات‌های اروپایی در واکنش به سیاست خارجی تهاجمی اردوغان می‌پرسند این است که آیا ترکیه به یک روسیه جدید تبدیل شده است؟ اردوغان علاوه بر استفاده از مساله پناهندگان برای تهدید و اخاذی از اتحادیه اروپا، توان نظامی خود را نیز برای توسعه گستره نفوذ ترکیه در سراسر منطقه به کار گرفته است.از زمان پایان جنگ سرد، اروپایی‌ها امنیت منطقه را از نگاه تک‌قطبی غرب دیده‌اند.

ناتو امنیت نظامی را تضمین کرده و اتحادیه اروپا نیز با کتاب قوانین 80 هزار صفحه‌ای خود تلاش می‌کند در هر موضوعی، از قوانین مربوط به حقوق دگرباشان گرفته تا میزان مجاز صدای ماشین چمن‌زنی، نظم را برقرار کند. در دهه 1990 میلادی تصور می‌شد دو بازیگر مهم غیرغربی منطقه، یعنی روسیه و ترکیه، به تدریج خود را با این نظم اروپایی وفق می‌دهند، اما طی 15 سال اخیر رویای تک‌قطبی اروپایی جای خود را به یک حقیقت چندقطبی داده است. هم روسیه و هم ترکیه روزهای تلخ و شیرینی با اروپا داشته‌اند و روابطشان دچار فراز و فرود زیادی شده است. اما رویکرد هر دوی این کشورها در دوره رهبری پوتین و اردوغان تهاجمی و قاطعانه‌تر شده است، چرا که برای این دو، ارزش‌ها و هنجارهای اتحادیه اروپا ذره‌ای اهمیت ندارد.شاید در مورد کاهش سطح روابط روسیه و اتحادیه اروپا مطالب زیادی نوشته شده باشد، اما در مورد ترکیه این‌طور نیست. جنگ امریکا با عراق در سال 2003 رابطه ترکیه را با ناتو به هم ریخت. رابطه این کشور با اروپا نیز در سال 2007 و پس از کارشکنی فرانسه در پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا شکرآب شد. از آن زمان تا کنون ترکیه در سوریه، منطقه بالکان و لیبی راه خود را در پیش گرفته و روابطش با روسیه و چین را نیز تقویت کرده است.البته رابطه ترکیه و روسیه نیز چندان خالی از پیچیدگی نیست. حداقل در جنگ داخلی سوریه، اردوغان و پوتین در دو جناح مختلف قرار داشتند. اوضاع پس از شلیک پدافند هوایی ترکیه به جنگنده روسیه در سال 2015 و ساقط کردن آن خراب‌تر هم شد. در واکنش به این اقدام، پوتین تحریم‌هایی را علیه آنکارا اعمال کرد و این مساله اقتصاد ترکیه را به آشوب کشاند. همین تحریم‌ها باعث شد اردوغان در اقدامی نادر، از روسیه عذرخواهی کند.ترکیه به‌رغم عضویت در سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو)، تصمیم گرفته با وجود مخالفت امریکا، سیستم دفاع موشکی اس 400 را از روسیه بخرد.

 با وجود اختلافات مسکو و آنکارا بر سر جنگ سوریه، اردوغان روسیه را تحسین می‌کند، چرا که معتقد است این کشور توانسته با هزینه‌ای نسبتا کم به بازیگر مهمی در خاورمیانه و شمال آفریقا تبدیل شود.پوتین پس از آنکه در جنگ شرق اوکراین به بن‌بست رسید، توانست با مداخله موفق در سوریه بخشی از اقتدار ملی خود را بازیابی کند. غرب به مدت پنج سال اصرار داشت جنگ سوریه هیچ راه‌حل نظامی ندارد و رییس‌جمهور این کشور، بشار الاسد، باید کناره‌گیری کند. اما در شرایطی که مذاکرات ژنو تحت نظارت سازمان ملل نتوانسته بود کمکی به حل بحران سوریه کند، گفت‌وگوهای آستانه با حضور روسیه، ترکیه و ایران توانست گره‌گشا باشد. کرملین با دعوت از ایران و ترکیه و عدم دعوت از قدرت‌های غربی به روند آستانه این حس را به وجود آورد که روسیه دوباره به یک ابرقدرت جهانی تبدیل شده است.اردوغان نیز که در داخل با مخالفت‌های گسترده‌ای روبروست، روش پوتین را به کار بسته است. در شرایطی که غربی‌ها تمایلی به مداخله نظامی مجدد در لیبی ندارند، اردوغان از فرصت پیش‌آمده برای تقویت جایگاه بین‌المللی کشورش استفاده کرده است. اردوغان با پیروی از رویکرد روسیه در سوریه، دعوت‌نامه‌ای رسمی از دولت لیبی برای مداخله در جنگ این کشور دریافت کرد. اواخر سال گذشته میلادی بود که اردوغان توانست با اقدامی سریع نه تنها چهره ترکیه به عنوان یک قدرت منطقه‌ای را بهبود بخشد، بلکه توافق مرزی دریایی مهمی را با لیبی به امضا رساند و بدین وسیله برنامه‌های یونان، قبرس، مصر و اسراییل برای بهره‌برداری از میادین نفت و گاز زیر دریا را به هم ریخت.از آن زمان تا کنون، فرآیند صلح «برلین» با هدایت اتحادیه اروپا و سازمان ملل به دنبال پایان جنگ در لیبی بوده است، اما مداخله نظامی ترکیه موازنه قدرت روی زمین را دستخوش تحول عظیمی کرده است. باز هم این روسیه و ترکیه هستند که آینده کشوری با اهمیت برای منافع اروپا را تعیین می‌کنند، البته این بار ترکیه در مسند امور است.

به نظر می‌رسد اردوغان از راهبرد «تفرقه بینداز و حکومت کن» روسیه در اروپا نیز الهام گرفته است. همان‌طورکه پوتین سال‌ها عرضه انرژی به اروپا را به عنوان سلاحی علیه آنها به کار گرفت، اردوغان نیز تلاش کرده از مهاجرین و پناهندگانی که از جنگ‌های خاورمیانه به سمت اروپا فرار می‌کنند، برای اعمال فشار بر اروپا استفاده کند.سال‌ها اروپایی‌ها به خودشان گفتند روسیه یک فرزند ناخلف است و نظم تک‌قطبی اروپا بدون آن نیز حفظ می‌شود. اما همین مساله اروپا را به هدفی آسان برای راهبرد تفرقه بینداز و حکومت کن روسیه تبدیل کرد. همین چند وقت پیش بود که بالاخره اتحادیه اروپا سیاست‌های جدید و رژیم تحریم قدرتمندی را برای مقابله با تهاجم روسیه تدوین کرد. ترکیه هنوز به یک روسیه جدید تبدیل نشده است، اما اگر اوضاع درست مدیریت نشود، این اتفاق می‌افتد. فعلا بیشتر اروپایی‌ها ترکیه را بیشتر یک شریک پیچیده می‌دانند تا یک «رقیب سیستماتیک». اما اروپا باید از درس‌هایی که پس از 15 سال سر و کله زدن با روسیه آموخته است عبرت بگیرد. رابطه ترکیه و اتحادیه اروپا به مجموعه جدیدی از اصول مرضی‌الطرفین و خط قرمزهای مشخص برای جلوگیری از گسترش بی‌ثباتی در منطقه نیاز دارد. بر همین اساس، اروپایی‌ها باید مشخص کنند روند الحاق ترکیه به اتحادیه اروپا قرار است جلو برود یا متوقف شود. اکنون چالش اصلی این است که با وجود همه اختلافات، جا برای مشارکت سیاسی در مساله امنیت مشترک در منطقه باز شود؛ منطقه‌ای که نه فقط اروپا و ترکیه بلکه روسیه، امریکا و قدرت نوظهوری به نام چین نیز روی آن تاثیر می‌گذارند.  

به پیج اینستاگرامی «آخرین خبر» بپیوندید
instagram.com/akharinkhabar