فارس/ اسماعیل بندی‌داریان مترجم و مولف کتب ترکی استانبولی که تاکنون در طول بیش از 40 سال فعالیتش بیش از 240 عنوان کتاب را از فارسی به ترکی استانبولی ترجمه کرده که وصیت نامه سیاسی الهی امام خمینی (ره)، آثار شهید مطهری و ... از جمله آنها است و به تازگی نیز کتاب «شهید عشق» که در ارتباط با حضرت اباعبدالله الحسین است را از ترکی استانبولی به فارسی ترجمه کرده است. تجربیات وی شنیدنی بود از همین رو با او به گفت‌وگو نشستیم تا از تجربیاتش بگوید.
او از دغدغه‌اش برای مخاطب گفت و اینکه سعی می‌کند تخیل دروغی به خواننده منتقل نکند، وی همچنین در بحث ترجمه وصیت‌نامه امام نیز گفت فقط ترجمه اهمیت نداشت زیرا باید به روح واژگان نیز توجه می‌شد که از ناحیه چه کسی صادر شده است. آنچه در ادامه می‌آید نتیجه گفت‌وگوی فارس با اسماعیل بندی‌داریان است.
فارس: قبل از هر چیز لطفا به سابقه خود در ترجمه از فارسی به ترکی استانبولی اشاره کنید.
اولین ترجمه را دو سال پیش از انقلاب انجام دادم. زمینه آن نیز به واسطه آشنایی با آثار شهید مطهری، دکتر شریعتی و امام خمینی (ره) بود که اصلی‌ترین آن نیز یک سخنرانی از امام بود. که در آن سخنرانی توطئه‌های انگلیس و آمریکا را افشا می‌کرد و در‌ آن سخنرانی امام کاپیتولاسیون را زیر سوال برده بود و مانند این را در کشورهای دیگر نمی‌دیدیم. وقتی دیدم که یک روحانی مجتهد با تقوا این نکته را زیر سوال برده ما جذب سخنان وی شدیم و این اولین گام برای ترجمه سخنان امام به ترکی استانبولی بود. در آن زمان در 15 سالگی قرار داشتم که چندان هم به ترجمه وارد نبودم. این کار را نیز با کمک دوستانم ترجمه کردم، یعنی آنها به آذری می‌گفتند و من به استانبولی ترجمه می‌کردم که به صورت جزوه منتشر شد.
این سخنرانی امام خمینی (ره) بر روی یک نوار کاست ضبط شده بود که یک طرف آن سخنان امام بود و طرف دیگرآن دو سخنرانی از شهید مطهری و دکتر شریعتی ضبط شده بود.
وقتی افکار امام خمینی (ره)، شهید مطهری و دکتر شریعتی وارد ترکیه شد با اقبال گسترده‌ای روبرو شد زیرا مردم ترکیه مسلمان بودند و این سخنان مورد پذیرش و استقبال آنان قرار گرفته بود.
فارس: این جزوه‌ها به چه صورت توزیع می‌شد؟
این آثار بیشتر در میان دانشجوها طرفدار پیدا کرد. البته 3 قشر مخاطب آن بودند. اول از همه دانشجویان مخاطب آن بود، چون اهل فکر و تحقیق و مطالعه بودند. گروه‌های چپ و راست نیز مخاطب آنها شدند. مسلمانان بدون هرگونه تفکیک مذهبی نیز مخاطبین جزوه‌ها شدند که اهل سنت توجه خاصی نشان دادند.
وقتی دیدیم که این ترجمه‌ها به فهمیده شدن حقایق کمک می‌کند و تبدیل به منبع رجوع شده تصمیم گرفتیم که در جلساتی به گسترش این ترجمه‌ها بپردازیم.
بعد از مدتی شاهد بودیم که بازارکتاب ترکیه از کتب امام خمینی(ره)، شهید بهشتی و شهید مطهری سرشار شده است. این دوره از سال 79 تا 85 میلادی را در بر می‌گیرد که این کتاب‌ها در بازار ترکیه فراوان شد و ما تا سال 1990 شاهد بودیم که تمام کتب شریعتی در ترکیه منتشر شده بود یا 80 درصد کتب شهید مطهری ترجمه و چاپ شده بود و این نشان می‌دهد که مردم ترکیه به اسلام علاقه دارند.
با توجه به اینکه من تابعیت ایرانی نیز دارم بعد از پیروزی انقلاب علاقه‌ام به زبان فارسی و حضرت امام (ره) بیشتر شد. همین که می‌دیدم انقلاب ایران در برابر قدرت‌های جهانی ایستاده ما را بیشتر علاقه‌مند می‌کرد.
روند ترجمه آثار امام خمینی ادامه پیدا کرد و در زمینه فلسطین، عاشورا، حضرت زهرا(س)، اسلام آثاری ترجمه شد حتی نامه امام به گورباچف نیز به استانبولی ترجمه شد که در مجموع 14 جلد از کتب امام خمینی(ره) را ترجمه کردیم.
حدود 17 جلد از آثار شهید مطهری چون انسان کامل، حماسه حسینی و ... و همچنین از دکتر شریعتی آثاری را ترجمه کردیم.
فارس: از نظر تیراژ این ترجمه‌ها در چه عددی قرار داشتند؟
کسی نمی‌تواند این را حدس بزند. چون ما یک چاپ رسمی داریم و برای مثال کتابی در عرض یک هفته هزار نسخه از آن به فروش می‌رفت و در چاپ‌های بعدی 10 یا 20 هزار نسخه چاپ می‌خورد ولی در کنار این اعداد برای اینکه از مالیات فرار کنند یا حق ترجمه و حق چاپ را ندهند به صورت غیر قانونی آنها را چاپ می‌کردند لذا به نظرم اعداد تیراژ این کتاب چیزی بالاتر از اعداد رسمی است.
فارس: اکنون مشغول چه کاری هستید؟
الان به صورت موضوعی سخنان رهبر انقلاب را به ترکی استانبولی ترجمه می‌کنیم. برای مثال در حوزه زن سخنان ایشان را ترجمه می‌کنیم چون تاکنون روی مباحث ایشان کار نشده است. تعابیر رهبر انقلاب بسیار بکر است و کمتر هستند علمایی که روی آنها کار کرده باشند. علاوه بر این ما از علما و دانشمندان تشیع نیز کارهایی را ترجمه کرده‌ایم، آیت‌الله مصباح، علامه عسکری و ... ازجمله این علما هستند.
فارس: پس بیشتر کارهای دینی و اسلامی ترجمه می‌کنید؟
بله. تفسیر نمونه یکی از این طیف کتب است که ترجمه کرده‌ایم که تا جلد سوم آن چاپ شده است.
فارس: یعنی کتب سیاسی را ترجمه نمی‌کنید؟
چرا. کتاب نهضت‌های اسلامی در 100 سال اخیر و ... نیز از جمله کتب سیاسی است که به ترکی استانبولی ترجمه کرده‌ایم.
فارس: با توجه به اینکه سیستم حکومت ترکیه لائیک است برای شما در مسیر ترجمه آثارتان مشکلی درست نمی‌شد؟
از آنجا که ممیزی در ترکیه پس از چاپ است واکنش رسمی به آنها نشان داده نشد، اما مطبوعات با توجه به دیدگاه‌های مختلفی که در بین آنها وجود دارد نسبت به کتاب‌ها واکنش نشان می‌دادند. برای مثال نشریه و رسانه‌ای که حامی افکار لائیسیته بود از توجه به این کتاب ها احساس خطر می‌کرد و علیه کتاب تبلیغات می‌کرد.
فارس: الان وضعیت نشر کتاب در ترکیه چگونه است و کدام کتاب‌های بیشتر طرفدار دارد؟
تا زمانی که اینترنت به این شکل گسترش پیدا نکرده بود میزان رجوع مردم ترکیه به کتاب بسیار بالا بود. ولی در این که مخاطبان ترک به چه موضوعی بیشتر توجه نشان می‌دهند باید گفت به کتبی که مباحث روز در آنها وجود دارد بیشتر در کانون توجه است که علاوه بر این باید توجه به کتاب‌هایی که بازتاب دهنده حالات انسانی است نیز محل توجه است. همچنین رمان نیز یکی دیگر از آثاری است که مخاطبان به آن علاقه نشان می‌دهند.
فارس: با توجه به رقم 240 عنوان کتابی که تاکنون ترجمه کرده‌اید و از آنجا که 2 سال پیش از انقلاب کار ترجمه را آغاز کرده‌اید، سالی چند کتاب ترجمه می‌کنید؟
این را خودم نیز درست نمی‌دانم که چطور توانسته‌ام در کمتر از 40 سال به این رقم برسم. این رقم یعنی سالی 6 کتاب ترجمه کرده‌ام در حالی که برخی 6 کتاب در سال مطالعه نمی‌کنند ولی من گاهی برای ترجمه یک اثر به کتب متعددی رجوع می‌کردم تا بتوانم به متن وفادار بمانم. وقتی وصیت‌نام امام خمینی(ره) را به من برای ترجمه دادند پیش از من به چهار نفر داده بودند که نتوانسته بودند که در نهایت برای ترجمه به من سپردند. من در ترجمه وصیت‌نامه علاوه بر اینکه به واژه‌ها نگاه کردم، به این توجه داشتم که این کلمات را چه کسی گفته است، زیرا در انتقال برخی کلمات که مشابهی در آن زبان ندارد باید علاوه بر ترجمه بار معنایی آن نیز منتقل شود. سپاه، بسیج و ... از این کلمات است که در ترجمه باید مورد توجه قرار گیرد.
در جهان بیشترین میزان ترجمه از فارسی به ترکی استانبولی را من انجام داده‌ام ولی برای ثبت در گینس رقمی معادل 7 هزار یورو نیاز است که باید علاوه بر هزینه 3 تا 7 نفری که گینس می‌فرستد برای داوری و بررسی آثار آن مبلغ را نیز پرداخت می‌کردم که خب من این پول را نداشتم و موفق نشدم این رکورد را ثبت کنم. البته ثبت در گینس سودی جز شهرت ندارد که تاکنون دنبال آن نبودیم.
فارس: در ترجمه آثار چه نکته‌ای برای شما اهمیت دارد؟
در ترجمه رمان‌ها سعی می‌کنیم که بیشتر روی آثار واقعی تکیه کنیم و تخیل‌های دروغین را منتشر نکنیم. برای مثال دفاع مقدس یکی از حوزه‌هایی است که خوب است روی آن کار کنیم زیرا این رویداد یک نکته مشترک در تمام انسان‌ها دارد و آن دفاع از حقوق بشریت است. «عباس دست طلا» و «دختر شینا» اتفات واقعی هستند که تخیل نیست و صادقانه روایت شده‌اند زیرا رزمندگان دفاع مقدس برای یک هدف و امر مقدس جلو رفتند و دنبال کسب منفعت نبودند.
فارس: برای ترجمه یک اثر حتما باید یک کتاب را خودتان مطالعه کرده باشید یا به توصیه دیگران نیز عمل می‌کنید؟
از هر دو روش استفاده می‌‌کنم. در ابتدای کار که آثار به دست ما می‌رسید ولی کم‌کم هم خودمان آثار را مطالعه کردیم و هم از طرف افراد مورد اطمینان به ما کتاب توصیه می‌شد تا آنها را ترجمه کنیم.
فارس: با توجه به اینکه بیشترین میزان ترجمه از فارسی به ترکی استانبولی به شما اختصاص دارد، آیا در طول این 40 سال فعالیت، حمایتی از شما از سوی دستگاه‌های موجود چون وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و ... صورت گرفته است؟
خیر. تاکنون چنین حمایتی را بنده ندیده‌ام. من برای اینکه خودم را به شهرت برسانهم نمی‌توانم سمت این نهادها بروم. کارهای بنده همه موجود و روشن است و من نباید دنبال دستگاه ها بروم. من 48 عنوان کتاب کودک ترجمه کرده‌ام و 20 عنوان نیز خودم تالیف کرده‌ام که تمام اینها بر پایه اخلاق اسلامی است و این کارها موجود است.