خراسان/ برخی سلبریتی‎ ها عاشق کمپین ‎اند؛ فعالیتی ساده و بی ‎خطر که از طریق آن می ‎توانند برای خودشان وجهه اجتماعی و محبوبیت دست‎ و پا کنند. آن ‌ها هیچ رخدادی را ازدست نمی ‎دهند؛ حوادث طبیعی و غیرطبیعی برایشان فرصتی ا‎ست که هشتگ و کارزار راه بیندازند و سفیر و نماینده چیزی بشوند و بر جهان و جهانیان تأثیرات مثبت بگذارند. بعضی‎ها‎یشان این وسط نادانسته و ناخواسته به کمپینی پیوسته‎ اند که خطر و ضرر کم ندارد، البته نه برای خودشان که برای زبان فارسی؛ کمپین «غلط بنویسیم». صفحه اینستاگرام هنرپیشه‎ ها، ورزشکارها و خواننده‎ ها پر است از اشتباه‎ های املایی و دستوری. 

از آن‎جایی‎که هرکدام از این سلبریتی ‎ها چندصدهزار تا چندمیلیون دنبال ‎کننده دارند؛ و از آن‎جایی که منبع مکتوب بسیاری از طرفداران‎ شان، همین صفحات مجازی است (به‎جای کتاب و مجله و روزنامه) خطاهای نوشتاری سلبریتی ‎ها می ‎تواند به عادی شدن غلط‎ نویسی دامن بزند. در این پرونده به کمک چند چهره مشهور، اشتباه‎ های نوشتاری را مرور می‎ کنیم و صورتِ درست آن‎ ها را یاد می‎ گیریم.
نکته: همه صفحاتی که عکس ‎شان را در این پرونده می ‎بینید، عمومی(پابلیک) هستند.

بضاریم یا بظاریم یا بزاریم؟
سام درخشانی، بازیگر/ 2.5 ‎ میلیون دنبال 
‎کننده
وقتی کارگردان و طراح سوال پرسپولیسی  باشن و بخوان سر به ‎سر من بزارن.
از قرار معلوم باید بپذیریم که «بذارن» دیگر از مد افتاده ‎است و همه الان «می‌‎زارن». اگر صورتِ درست واژه را بلدید و صرفا از سر بی‎ دقتی یا به پیروی از شیوه‎ رایج، مثل آقای درخشانی می ‎نویسید که هیچ؛ اما اگر تنوع حرف «ز» در زبان فارسی گیج ‎تان می‎ کند و نمی ‎دانید کجا باید کدام ‎یکی را به‎ کار ببرید، این راهنمای ساده به ‎دردتان می‎ خورد؛ دو تا مصدر داریم که معمولا با هم اشتباه می ‎شوند؛ «گذاشتن» و «گزاردن». «گذاشتن» درمعنای حقیقی کلمه، قراردادنِ فیزیکی است مثل «مداد را بگذار/ بذار سر جایش» و در معنای مجازی، قراردادن و وضع و تأسیس‎کردن؛ مثل «قانون‎ گذار» و «بنیان ‎گذار». کلمه‎ هایی را که معانی گفته‎ شده را ندارند، «می‎ گزارند». نیازی نیست همه کاربردهای «گزاردن» را حفظ کنید ولی محض اطلاع بد نیست بدانید که معنی به‎جاآوردن، ادا کردن، انجام‌ دادن و اجرا کردن می ‎دهد مثل «نمازگزار» و «سپاس ‎گزار».

«را»ی مفعولی بی‎ نوا
برزو ارجمند، بازیگر| 930 هزار دنبال ‎کننده
این عکس و علی اوجی جان نازنین برام فرستاد.

توضیح: در شکسته‎نویسی، در حق «را»ی مفعولی خیلی اجحاف می ‎شود؛ بعضی ‎ها اصلا نمی‎ نویسندش: «سلام عشقا! فیلم دوس داشتین؟». بعضی ‎ها معلوم نیست چرا خودشان را به‎ زحمت می‎ اندازند و روی صفحه ‌کلید گوشی دنبال ضمه می گردند: «سلام عشقا! فیلمُ دوس داشتین؟». بعضی ‎ها هم مثل برزوخان ارجمند تبدیلش می‎ کنند به «واو عطف».

عملیات نجات «ه‌کسره»
محسن مسلمان، فوتبالیست| یک‎ونیم میلیون دنبال‎ کننده
دوست دارم عشقه داداش!


نازنین بیاتی، بازیگر| 755 هزار دنبال ‎کننده
شرایط الان برای همه سخت ولی کسانی هستن که تو شرایط سخت ‎تری قرار گرفتن. با کمک هم می‎ تونیم یکم به زندگی این عزیزان رنگ ببخشیم.

در فارسی محاوره، وقتی «است» و «هست» را حذف می ‎کنیم، باید به‎ جایش چیزی که نشان‎ دهنده فعل باشد، اضافه کنیم. آن چیز، «ه» است یعنی می ‎نویسیم «شرایط برای همه سخته». جمله بدون فعل که نداریم، درست است؟ خب حالا در جمله اول ، فعل کدام است؟ آفرین! «دوستت دارم» و «هست» یا «استـ»ـی در اصل جمله نبوده‎ است که در صورتِ محاوره‎ ای حذف شده‎ باشد. پس اگر خواستید تولد کسی را تبریک بگویید، باید بنویسید «دوستت دارم عشق داداش»، مگر این‎ که منظورتان چنین چیزی باشد: «دوستت دارم عشق است داداش!».
نکته: برگردیم به پست خانم بیاتی. چه فرقی است بین «یه‎ کم» و «یکم»؟ دومی نمی ‎تواند «یکُم» خوانده‎ شود؟ یک قاعده خیلی ساده وجود دارد؛ در شکسته ‎نویسی، اجازه نداریم موقع چسباندن ضمیر به «های غیر ملفوظ» -یعنی «ه»‎ای را که نوشته می ‎شود ولی خوانده نمی‎شود- «ه» حذف کنیم، چرا؟ چون با کلمه‎ های مشابه دیگری اشتباه گرفته می ‎شود. مثلا اگر می‎ خواهید به دوستی خبر بدهید که قرار لغو است چون توی خانه‎ تان دعوا به ‎راه افتاده‎ است‎، باید بنویسید: «نمی‎ تونم بیام، دعوا و درگیری تو خونه‎مونه» و اگر «ه» را دست‎ کم بگیرید و بنویسید «نمی‎ تونم بیام، دعوا و درگیری تو خونمونه»، معنی جمله زمین تا آسمان عوض می ‎شود. اصلا چه‎ بسا قرار برای ابد کنسل شود، از ما گفتن بود.

کلمه ‎ها و ترکیب ‎های تازه و حتی ساده!
بهاره رهنما، بازیگر/ 4میلیون ‎و 200‎ هزار دنبال‎ کننده


همیشه وقتی دختر کم‎ سن ‎و سالی بودم دلخور بودم که دستای مامانم همیشه لاک‎ زده و مرتب نیست و روی شصت دستش اغلب جای بریدگی چاقو هست...
«شصت»، عدد است و «شست»، انگشت بزرگ و پهن دست یا پا. از آن‎جایی که خانم رهنما بین سلبریتی ‎ها یکی از پیشکسوت‎ های غلط‎ نویسی به‎شمار می ‎رود، مروری براشتباهات پست ‎ها و استوری ‎های قدیمی ایشان هم برای علاقه ‎مندان به زبان فارسی و درست ‎نویسی، خالی از فایده نیست:
* فائزه، به‎معنی رستگار و پیروز است و فائضه، یعنی فیض ‎رساننده. بر اساس آن‎ چه در اخبار خوانده و شنیده ‎ایم، می‎ دانیم که اسم کوچک خانم هاشمی، اولی است.
* «غذا» را می ‎خوریم و «علوم قضایی»، عنوان رشته دانشگاهی است.

طناز طباطبایی، بازیگر/ 223هزار دنبال‎ کننده
ما نمی ‎توانیم انتظار داشته‎ باشیم، با جهان در تعامل سیاسی سالم باشیم ولی خود ما مردم نگاه اهم و فل اهم نسبت به این کره خاکی داشته ‎باشیم.

قاعده «الاهم فالاهم» به‎معنی تقدم حکم مهم‎تر است درجایی‎که بین دو حکم مهم و مهم‎تر، تزاحم وجود دارد. همان‎طور که مشخص است، اصل عبارت عربی است. در فارسی، به‌صورت «اهم فالاهم» و گاهی به‎ اشتباه «اهم فی‎الاهم» نوشته می ‎شود. «فاء» در زبان عربی حرف عطف است برای بیان ترتیب. خانم طباطبایی، احتمالا این عبارت را از روی آن‎چه شنیده به‎کار برده و شک نکرده ‎است که «فل» اصلا معنی دارد یا نه. در مواقعی که اصرار داریم سخت و ثقیل بنویسیم، می ‎توانیم با جست‎ و جو یا پرس‎ و جو از درستی کلمه و عبارت مدنظرمان مطمئن شویم.

اشتباه‎ های غیرقابل توضیح
هدف از نوشتن این پرونده، این بود که اول از همه بگوییم آدم‎ های مشهور هم اشتباه می ‎کنند و قرار نیست به هرچیزی توی صفحات‎ شان می ‎بینیم و می ‎خوانیم، اعتماد کنیم. دوم تلنگری بزنیم به سلبریتی‎ ها که خودشان هم کمی از اعتماد به ‎نفس ‎شان بکاهند و قبل از نوشتن هر چیزی، از درستی ‎اش مطمئن شوند. سوم، بهانه ‎ای پیدا کنیم که اشتباهات نوشتاری را مرور و دسته‎ بندی و شکل درست‎شان را یادآوری کنیم. بعضی از پست‎ ها و استوری‎ ها اما در هیچ‎کدام از طبقه‎بندی‎ های غلط‎ های رایج، قرار نمی ‎گیرند. اشتباه‎ های نادر این گروه از سلبریتی ‎ها، غیرقابل توضیح و اصلاح است. فقط می ‎توانیم بگوییم لطفا شما این ‎طوری ننویسید.


متأسفانه ما منظور آقای انصاریان را نفهمیدیم. متوجه نشدیم دوتا ویرگول کنار هم چه کاربردی دارد و «خودتون میدونیده» چه زمان و صیغه‎ای‎ است. «این اونه یا اون اینه» هم به فارسی خیلی سخت نوشته شده‎ است. خلاصه که توضیح خاصی نداریم فقط همین‎ قدر بدانید این‎ طرز نوشتن اشتباه است.


ضمیر، در این دو خط سرگردان است. معلوم نیست موضوع راجع به «من» است یا «ما». چطوری «بریم تحویلش بگیرم»؟ تنها توصیه‎ مان این است که شما در نوشتن آقای میناوند را الگوی خود قرار ندهید و تکلیف ضمیر را روشن کنید.


همزه، انصافا از آن چیزهایی ا‎ست که مدعیان درست ‎نویسی را هم به دردسر می ‎اندازد؛ کی باید همزه را روی «الف» بگذاریم و کی روی «ی» و چه‎وقت روی «و»؟ «هیئت» درست است یا «هیأت»؟ بنویسیم «مسئله» یا «مسأله»؟ «جرأت» یا «جرئت»؟ ولی چسباندن همزه به کلمه «همه» از آن اشتباه‎ های نادر و غیرقابل توضیحی است که فقط می ‎توانیم بگوییم شما مرتکبش نشوید. حالا برای این‎که دست‎ خالی از این بخش نروید، این قاعده کلی فرهنگستان برای نوشتن همزه را به‎خاطر بسپارید؛
در نوشتن همزه میانی، اگر حرف پیش از آن مفتوح (-َ) باشد، روی کرسی «ا» نوشته می ‎شود؛ رأفت، شأن.
اگر حرف پیش از آن مضموم (-ُ) باشد، روی کرسی «و» نوشته می ‎شود؛ مؤسسه، مؤانست.
در بقیه موارد روی کرسی «یـ» نوشته می ‎شود؛ مسئله، جرئت، هیئت.


شاگرد زرنگ کلاس!
مهراوه شریفی ‎نیا، بازیگر/ 5میلیون ‎و 100هزار دنبال ‎کننده

گرچه خیلی از سلبریتی‎ ها در درس املا «نیاز به تلاش بیشتر» دارند ولی بین‎ شان کسانی پیدا می ‎شوند که با مطالعه بیگانه نیستند و زبان مادری ‎شان را بلدند و می‎ شود بدون نگرانی از بدآموزی و غلط‌ آموزی صفحه ‎شان را دنبال کرد؛ «مهراوه شریفی‎نیا» نه ‎تنها سرسری و بی‎ حواس و پر اشکال نمی ‎نویسد که «نیم‌فاصله» را هم رعایت می ‎کند. حالا که بحث سر درست و پاکیزه نوشتن است، بد نیست از بهانه شاگرد زرنگ بودن خانم شریفی‎ نیا استفاده کنیم و نیم‌فاصله را یاد بگیریم.
این‎روزها که بیشتر از نوشتن دستی با تایپ کردن سر و کار داریم، اهمیت نیم‌فاصله بیشتر از قدیم احساس می ‎شود. دانش‎آموزها و دانشجوهایی که همین نیمچه ‎فاصله ظاهرا بی ‎اهمیت نقره‎ داغ ‎شان کرده‌است و نمره تحقیق و مقاله‎ شان را به‎خاطرش کم گرفته ‎اند، خیلی خوب منظورمان را درک می ‎کنند. 
نیم‌فاصله، متن را زیبا و تر و تمیز می ‎کند اما اهمیت اش فقط در زیبایی نیست. در فارسی کلماتی داریم که از چند بخش تشکیل شده ‎اند و مجموعا یک واژه را می‎ سازند. مثلا همان‎ طور که می ‎دانید، «کتاب» یک کلمه است؛ «کتاب‌ها» و «کتاب‌خانه» و «کتاب‌دوست» هم هر کدام یک‎ کلمه ‎اند که این یکی ‎بودنِ واژه را با نیم‌فاصله نشان می ‎دهیم. به این دو جمله دقت کنید؛ «کتاب دوستم را ندیدی؟»، «فلانی آدم کتاب‌دوستی است». در جمله اول، بین کتاب و دوست یک فاصله خورده و در جمله دوم، بین‎ شان نیم‌‏فاصله آمده ‎است که از هم جدا نیفتند و معلوم شود با یک کلمه واحد سر و کار داریم. بعضی وقت‎  ها رعایت نکردن نیم‌فاصله اساسا معنی جمله را عوض می‎ کند؛ «نخست‌‎وزیر وارد جلسه شد» و « نخست وزیر وارد جلسه شد».

کجا نیم‌فاصله بزنیم؟
پسوندها و پیشوندها: خوشمزه‌تر، بی‌معرفت، هم‌کلاسی
نشانه‎ جمع: خانه‌ها، گل‌ها
اجزای مختلف فعل‌ها: می‌آیی، گفته‌باشم، خورده‌اند
کلمه‌های مشتق، مرکب و مشتق-مرکب: سیل‌آسا، دندان‌پزشک، گفت‌‌وگو

نیم‏فاصله، موارد کاربرد بیشتری دارد اما نگران بودیم گیج بشوید و لیست بلندبالای مواردش بترساندتان. اگر درست ‎نوشتن برا‎یتان مهم است، می‎ توانید با کمی جست‌وجو آن ‎ها را پیدا کنید و یاد بگیرید. اصلا هم لازم نیست همه‌شان را حفظ کنید، قاعده ساده و سر راستش این است؛ کلماتی از هم یک فاصله کامل می ‎گیرند که معنای مستقلی داشته‎ باشند مثلا؛ «گرگ و میش دشمن‎ هم‌اند» اما اگر مجموع اجزای یک کلمه، معنای واحدی می‌سازد باید با نیم‏‌فاصله از هم جدایشان کنیم مثلا «هوا گرگ‌ومیش بود که راه افتادیم». برای صفحه‎کلید کامپیوتر، تنظیمات ساده‌ای وجود دارد که می‌توانید با ایجاد کلید میان‌برِ نیم‌فاصله از این‎ به‎ بعد درست‌تر و دقیق‌تر بنویسید. بعضی تلفن‌های همراه، به ‎طور پیش‌‏فرض کلید نیم‌‏فاصله دارند که با سه ‎‎تا خط تیره و دو فلش در دو طرف، مشخص شده ‎است. اگر تلفن همراه شما ندارد، می‌توانید صفحه‌کلیدی دانلود کنید که این امکان را بهتان بدهد.

نویسنده : الهه توانا| خبرنگار