جام جم/ آیا لازم است درباره اهمیت زیبایی در اسلام مقدمه‌چینی کنیم و متوسل شویم به روایت‌هایی درباره ائمه و معصومین؟ بنابراین خیلی سر راست در روزی که به نام حجاب و عفاف نامگذاری شده، این سؤال مهم را از طرف مصرف‌کنندگان لباس اسلامی مطرح می‌کنیم که چرا مد اسلامی در کشورمان با زیبایی نسبت چندانی ندارد و هرگز یک برند نامدار از لباس‌های اسلامی حتی برای مصرف داخلی ایجاد نشده است. وقتی رضاخان دستور به کشف حجاب داد و قیام مسجد گوهرشاد را در چنین روزی به دنبال داشت، لباس‌ها زیبا بودند؛ پوشیه‌ها، چادرها و حتی لباس مردان هم از زیبایی و هم از اصالت بهره داشتند، اما حالا بعد از حدود یک قرن، مهم‌ترین دستاوردی که در زمینه پوشش اسلامی داریم خودکفایی در تولید چادر ملی است و از صنعت مد و زیبایی برای زنان عفیف و محجبه هم بهره چندانی گرفته نشده چه رسد به گسترش عفاف و حجاب به کمک زیبایی و مد.
طراحان ایرانی را باور کنیم
مریم یاسینی یکی از پیشکسوتان طراحی لباس در ایران است که در پنجمین جشنواره مد و لباس به پاس سال‌ها فعالیت مورد تقدیر قرار گرفته است. او خاطره‌ای از دومین جشنواره مد و لباس در سال 1392 دارد که با بغض به آن اشاره می‌کند و می‌گوید: وقتی از راهروهای مصلی عبور می‌کردم تا به سالن مصاحبه با خبرنگاران صدا و سیما برسم، مجموعه‌ای از لباس‌های نامتناسب و نازیبا دیدم که جز دافعه، حسی ایجاد نمی‌کردند. همانجا بود که از هنرمندان عرصه‌های تجسمی، تصویری و نمایشی و هر کسی که امکانی در این‌باره دارد، کمک خواستم که بتوانیم لباس‌های اسلامی زیبا به جامعه ارائه کنیم.‌
این طراح لباس درباره دلیل زیبا نبودن لباس‌هایی که به عنوان مد اسلامی عرضه می‌شود، به چند نکته اشاره می‌کند که در ادامه در چند سرفصل، این موارد را نقل کرده‌ایم.
کم‌سابقه بودن هنر طراحی لباس
طراحی لباس به‌صورت آکادمیک در ایران سابقه زیادی ندارد. قبل از انقلاب هیچ دانشگاهی این رشته را ارائه نمی‌داد. بعد از انقلاب در 1363 برای اولین‌بار مدرسه عالی الزهرا که بعدها تبدیل به دانشگاه شد، این رشته را ارائه داد. تا آن زمان طراحی لباس پیش‌زمینه‌ای در کشورمان نداشت و تعداد معدودی طراح برای دل خودشان کار می‌کردند. از این بابت طراحی لباس با هنرهای دیگری مانند سینما، موسیقی و تئاتر که ریشه‌دار هستند، فاصله زیادی پیدا کرد.
کلمه مد را رهبری آزاد کردند
بعد از آن‌که طراحی لباس به‌عنوان یک رشته پذیرفته شد و در حالی که بسیاری از طراحان وارد میدان شده بودند و صحبت از طراحی لباس بود و ضرورت عرضه لباس‌های اسلامی، هنوز اجازه نداشتیم از کلمه مد استفاده کنیم. تا سال 1389 طبق قانون نانوشته‌ای از ما خواسته می‌شد از این واژه استفاده نکنیم. در این سال بود که مقام معظم رهبری به سمیناری در همدان پیام دادند و در آن پیام اشاره کرده بودند که مد را دوست دارند. به این ترتیب استفاده از کلمه مد آزاد شد. چند سالی بود که جشنواره‌های پراکنده‌ای مثل «زنان سرزمین من» در ارتباط با حجاب برگزار می‌شد اما یک سال بعد از پیام حضرت آیت‌ا... خامنه‌ای یعنی در سال 1390 اولین جشنواره مد و لباس فجر آغاز به کار کرد.
چیزی به نام مد نداریم
بعد از همه اوج و فرودها در زمینه طراحی لباس، حدود یک‌دهه پیش به نقطه‌ای رسیده بودیم که مد اهمیت یافته بود اما برداشت درستی از این واژه نداشتیم و هنوز هم نداریم؛ نشان به این نشان که عبارت «مد و لباس» اشتباه است. عبارت درست این است: «مد لباس». چون جریان مد به این ترتیب عمل می‌کند که برندهای مطرح، شوی لباس برگزار می‌کنند، در مجلات و نیز در شبکه‌های تلویزیونی، طرح‌ها و ایده‌هایشان را برای سال‌ آتی به نمایش می‌گذارند. در واقع آنها پیشاپیش ایده‌های خود را به بازار لباس عرضه می‌کنند و بعد از انتشار تصاویر مربوط به طراحی لباس این برندهای مطرح، تولیدکنندگان در بازارهای مختلف دست به کار می‌شوند و طرح‌ها و ایده‌های آنها را بر‌می‌دارند و اجرا می‌کنند. به این ترتیب مد شکل می‌گیرد. در حقیقت مد را چند موسسه بزرگ بین‌المللی در جهان شکل می‌دهند که تعداد زیادی طراح دارند و هزاران کارمند در زمینه‌های مختلف از جمله تبلیغات. با این تعریف از مد می‌توان به‌وضوح دریافت که چیزی به اسم مد در ایران نداریم.
به طراحان مجرب اعتماد کنید
وقتی مد اسلامی اهمیت پیدا کرد و دولت متولی برگزاری جشنواره و سامان دادن به مد اسلامی شد، به نظر می‌رسید که باید از نیروهای متدین و معتقد در این زمینه استفاده شود، اما مسؤولان به این مساله توجه نداشتند که در کنار تعهد، تخصص و توانایی این افراد هم اهمیت دارد. حتی متولیان مد اسلامی دست به تربیت و آموزش طراح لباس زدند حال آن‌که هیچ دانش‌آموخته‌ای بدون حداقل 14 سال فعالیت حرفه‌ای مستمر و حضور در بازار طراحی، نمی‌تواند خودش را یک طراح حرفه‌ای بداند و طرح‌های اصولی و زیبا ارائه کند. مسؤولان و متولیان لباس راهی ندارند جز این‌که به هنرمندان و طراحان پیشکسوت و مجرب اعتماد کنند یا اگر اعتماد ندارند، حداقل از ایده‌ها و اندیشه‌های آنها استفاده کنند و فقط مسؤولیت اجرا را به جوان‌های متعهد بسپارند.
آموزش مهم است
سال 1392 هنوز مشغول تدریس بودم، اما بعد از آن دیگر این حوزه را رها کردم، چون به قدری دانشگاه‌ها و موسسات آموزشی شروع به پذیرفتن دانشجو کردند که دیگر استاد کافی برای این همه دانشجوی طراحی لباس وجود نداشت. در بسیاری از این دانشگاه‌ها، فارغ‌التحصیلان سال‌های قبل، بدون ذره‌ای تجربه عملی به دانشجویان سال‌های بعد آموزش می‌دهند و در نتیجه جمع کثیری طراح صاحب مدرک داریم که در میدان عمل موفق نیستند. بسیاری از دانش‌آموختگان این روزها اطلاعات زیادی دارند و اینترنت در این زمینه کمک زیادی به آنها کرده، اما اطلاعات با دانش فرق دارد. تازه بعد از کسب دانش است که باید حداقل پنج سال در یک شرکت تولیدی کار کنند تا به عنوان طراح شناخته شوند. کسی می‌تواند صاحب عنوان طراح لباس باشد که تاریخ هنر را بداند، سبک‌های هنری در معماری، نقاشی و مد را بشناسد، مبانی هنرهای تجسمی و مبانی رنگ را خوانده باشد، تاریخ لباس ایران را بشناسد، درباره لباس محلی مطالعه کرده باشد، با نور و عکاسی آشنایی داشته باشد، جامعه‌شناسی و روان‌شناسی بداند و بعد از همه اینها، سال‌ها در زمینه طراحی فعالیت کرده باشد.
پوشش نه شوخی است نه لوکس
موضوع پوشش به‌خصوص در یک جامعه اسلامی اصلا شوخی نیست. لباس می‌تواند ساختارهای یک جامعه را تحت تاثیر قرار بدهد و لازم است در این باره به طراحان حرفه‌ای و کاردان رجوع شود. سال‌های زیادی به دلیل مشکلات و مسائل مهم‌تر و بزرگ‌تر مثل جنگ تحمیلی هشت ساله، به قدر کافی به مساله مد توجه نشده، اما حالا وقت آن است که مسؤولان، طراحان پیشکسوت را باور کنند و به دلایل اعتقادی آنها را کنار نگذارند. در کشورمان بسترهای غنی و قابل اتکا زیاد داریم و همین‌طور طراحان حرفه‌ای که به مدد آنها مد لباس را در ایران ساماندهی کنیم و به زیبایی برسیم .
برای مد اسلامی چه گزینه‌هایی داریم
اگر علاقه‌مند به مد و زیبایی باشید، اما در عین حال پوشش و حجاب کامل اسلامی برایتان مهم باشد، چند گزینه محدود پیش روی شماست که به این شرح است:
از میان لباس‌های موجود در بازار دست به انتخاب بزنید و یه یک ترکیب زیبا و پوشیده برای خودتان برسید.
به برخی از فروشگاه‌های اینترنتی عرضه‌کننده مد اسلامی یا برند حجاب سر بزنید و از آنها خرید کنید.
لباس‌های مورد نظرتان را آن طور که می‌خواهید سفارش بدهید یا خودتان بدوزید.
فروشگاه‌های لباس‌های عفاف و حجاب هم در کشور وجود دارند که هم تعدادشان کم است، هم این‌که چیز زیادی برای عرضه ندارند. بیشتر این فروشگاه‌ها چادر ملی ارائه می‌کنند و برخی هم مانتوهایی که قاعده پوشش کامل در طراحی آنها رعایت شده، اما به ندرت زیبا هستند.
در تمامی گزینه‌های پیش رو برای انتخاب پوشش زیبا و محجبه، جز خلاقیت فردی امکان دیگری برای مصرف‌کنندگان فراهم نیست.
اگر بانوی محجبه‌ای به زیبا‌پوشیدن علاقه‌مند باشد، اما اصول زیبایی‌شناسی را نخوانده باشد و سلیقه پرورش یافته‌ای نداشته باشد، شانس زیادی برای آراسته بودن، برایش فراهم نیست.

کپی می‌کنیم
هر چقدر در بازار لباس دست یافتن به لباس‌های محجبه و زیبا سخت است در عوض فروشگاه‌های اینترنتی در این باره خوب رشد کرده‌اند و برخی از آنها مجموعه‌های زیبایی از مد یا برند حجاب را عرضه می‌کنند. مدیر یکی از این صفحات درباره طراحی لباس‌های اسلامی و محجبه می‌گوید: واقعیت را اگر بخواهید، هیچ کدام از لباس‌ها را خودمان طراحی نمی‌کنیم. همه آنها را کپی می‌کنیم. به این ترتیب که از روی لباس‌های خارجی الگو می‌گیریم. بعضی لباس‌های خارجی را که می‌شود با کمی تغییر اسلامی و محجبه شود انتخاب می‌کنیم و از روی آنها می‌دوزیم.
او توضیح می‌دهد به برخی از الگوها آستین اضافه می‌کنند، برخی دیگر را بلندتر می‌کنند، مدل یقه را عوض می‌کنند و با تغییراتی از این دست به الگوی یک لباس زیبا و پوشیده می‌رسند. فروشگاه‌های اینترنتی معمولا به کپی‌کردن الگوی لباس روی می‌آورند، چون استخدام طراح لباس باعث بالا رفتن قیمت تمام شده، لباس‌ها می‌شود در حالی که بسیاری از طراحان لباس هم در حقیقت همین کار را می‌کنند و ارزش‌افزوده‌ای برای تولیدکنندگان لباس ایجاد نمی‌کنند. به عبارت دیگر مد لباس در جای دیگری از جهان شکل‌ می‌گیرد، به بازار عرضه می‌شود و اینجا در کشور ما با کمی تغییر ، ماهیت اسلامی پیدا می‌کند. فروشگاه‌های اینترنتی که معمولا به صورت جزیره‌های پراکنده و بدون رقابت جدی مشغول به کار هستند، هرگز نمی‌توانند نقش تعیین‌کننده‌ای در صنعت مد داشته باشند و به شکل‌گیری مد اسلامی کمکی نمی‌کنند.

جا مانده‌ایم
زیست نزدیک به دو میلیارد مسلمان در جهان، بسیاری از شرکت‌های بزرگ طراحی مد را به عرضه مد اسلامی علاقه‌مند کرده است. کاملا طبیعی است که برندهای بین‌المللی به چنین بازار بزرگی، بی‌اعتنا نباشند و برای لباس مسلمانان نیز برنامه‌ریزی کنند. اصلا چرا راه دور برویم، در همین همسایگی خودمان و در کشوری مانند ترکیه، برندهای حجاب اسم و رسم پیدا کرده‌اند و الگوها و مدل‌هایشان به ایران هم راه پیدا کرده است مثلا برند سبک حجاب آرمینه Armine، برند سبک حجاب کایرا Kayra و برند سبک حجاب تکبیر Tekbir که نه‌تنها مورد توجه مسلمانان ترکیه قرار گرفته‌اند، بلکه مد اسلامی از نوع ترک را به سایر کشورهای اسلامی و از جمله ایران هم صادر می‌کنند. لباس‌های برند اسلامی مثل تمام لباس‌های دیگری که توسط برندهای بزرگ عرضه می‌شوند، ارزان نیستند. حتی در کشور ما هم وقتی یک برند شکل بگیرد، محصول ارزان دست مشتری نمی‌دهد. کما این‌که در ایران طراحان مستقلی هستند که مزون‌های خودشان را دارند و لباس‌های گران اما خاص به مشتریان ارائه می‌دهند. این رویه کاملا طبیعی است چون برندها همیشه گران هستند چه اسلامی باشند چه نباشند، اما نکته‌ای که درباره عملکرد برندها اهمیت دارد، جریان‌سازی آنها در بازار لباس است. در واقع برندها می‌توانند سبک و مد را ایجاد کنند چون از طرح‌هایشان الگوبرداری می‌شود و خیلی زود به بازارهای لباس راه پیدا می‌کنند. همین حالا الگوهای اسلامی بسیاری از برندهای خارجی از جمله همین برندهای ترک در کشورمان گسترش پیدا کرده‌اند، در حالی که طراحان ایرانی در حال برداشتن گام‌های کوچک اولیه هستند.