دکتر سلام/ راه های ساده برای درمان کم خونی شدید

مس براي تبديل آهن از فرم Ferric به فرم Ferrous و همچنين براي داخل شدن آهن در مولکول هموگلوبين و براي توليد آن احتياج است، وقتي ميزان مس در بدن در سطح متعادل نباشد سبب ايجاد اختلال در اين چرخه مي شود. به عبارتي فرد واقعاً دچار کمبود آهن نمي باشد بلکه مس زياد باعث اختلال در نقش آهن شده، اين نوع کم خوني در زنان جوان و کودکان بسيار شايع است گرچه هر فردي مي تواند به آن مبتلا شود. اين نوع کم خوني که به خاطر ازدياد مس مي باشد در آزمايش خون کاملاً شبيه حالتي است که فرد دچار کمبود آهن است، اما علت و نوع درمان آن کاملاً متفاوت بوده و معمولاً با خوردن قرص آهن بطور کامل رفع نمي شود و مصرف قرص آهن در خيلي از افراد باعث ازدياد آهن و مشکلات مربوط به آن مي شود. معمولاً افراد به اندازه کافي آهن از طريق مواد غذايي دريافت مي کنند و غير از موارد نادر کسي نياز به مکمل آهن ندارد، امروزه ازدياد آهن که يکي از عوارض آن کبد چرب مي باشد به يک بيماري شايع تبديل شده که در اثر استفاده از مکمل هاي آهن و يا مولتي ويتامين هاي آهن دار بوجود مي آيد. کم خوني فقر ويتامين B12:

اين نوع کم خوني در افراد مسن تر و گياه خواران شايع است. معمولاً افراد با افزايش سن با کاهش جذب ويتامين B12 از طريق سيستم گوارش مواجه مي شوند. اين يک مشکل بسيار جدي در افراد مسن بخصوص بالاي 60 سال مي باشد. ويتامين B12 در منابع حيواني مانند تخم مرغ و گوشت يافت مي شود و افراد گياه خوار نيز بيشتر در معرض اين نوع کم خوني مي باشند. عوارض اين نوع کم خوني بسيار شديد و گاهي کشنده است از جمله تخريب دائم مغز، گيجي، از دست دادن حافظه، جنون و حتي مرگ را مي توان نام برد، البته با تشخيص به موقع پزشک و با تزريق اين ويتامين به راحتي قابل درمان است. کم خوني به خاطر وجود فلزات سمي بويژه سرب: مسموميت با سرب نيز مي تواند يکي از عوامل کم خوني و ساير بيماري هاي خوني باشد، معمولاً در شهرهاي صنعتي و آلوده به خاطر وجود سرب زياد در هوا بسيار شايع است. متأسفانه آزمايش هاي دقيقي براي تشخيص مسموميت با سرب وجود ندارد چون اين فلز معمولاً در مغز استخوان و بافت هاي غير قابل دسترس بدن رسوب و نفوذ مي کند. کم خوني به خاطر کمبود ويتامين ها: 1. کمبود ويتامين C باعث کاهش جذب آهن از طريق سيستم گوارش شده و مي تواند سبب بروز کم خوني فقر آهن شود 2. کمبود ويتامين E مي تواند ثبات غشاي سلولي گلبول هاي قرمز خون را کاهش و باعث کوتاه شدن عمر آن ها گردد که سبب بروز کم خوني مي شود. 3. کمبود و ازدياد مس در بدن مي تواند در ورود آهن به هموگلوبين ايجاد اختلال و سبب بروز کم خوني شود. 4. کمبود روي مي تواند باعث ازدياد مس در بدن و مشکلات ذکر شده گردد. 5. کمبود ويتامين هاي گروه B مثل فوليک اسيد، B6 و به ندرت B2 و B5 نيز مي تواند باعث کاهش توليد گلبول هاي قرمز گردند. ساير علت هاي کم خوني: داروها و کم خوني: اين يک حالت بسيار شايع ديگر از کم خوني و به خاطر خون ريزي داخلي و بيشتر هم از ناحيه معده است و معمولاً در افراد مسن تر که براي دردهاي خود از داروهاي ضد التهاب غير استروئيدي مانند آسپرين، ايروفن، ژلوفن و غيره استفاده مي کنند ديده مي شود. اين داروها باعث تخريب جداره معده شده که موجب خونريزي داخلي مي شود در برخي از موارد حتي باعث مرگ مي گردد اين نوع کم خوني معمولاً با قطع داروها ذکر شده از بين مي رود. توصيه مي کنيم هيچ گاه براي دراز مدت از آسپرين و ساير داروهاي ذکر شده استفاده ننماييد. عفونت در بدن: برخي از عفونت ها در بدن باعث ايجاد کم خوني مي شوند طي يک مکانيزم جالب بدن جلوي ورود آهن به جريان خون را مي گيرد چون آهن باعث کمک به رشد برخي از باکتري ها در بدن مي شود. زماني که عفونت از بدن شخص دفع شود اين نوع کم خوني نيز از بين مي رود. انگل ها: برخي از انگل ها با چسبيدن به جداره روده و مکيدن خون باعث ايجاد کم خوني مي گردند. سرطان ها و کم خوني: سرطان باعث توسعه شبکه رگ هاي خوني در بدن انسان شده که اين شبکات گاهي دچار پارگي و خونريزي مي شوند و سبب از دست رفتن خون و بروز کم خوني مي گردند. مسموميت با مواد شيميايي: قرار گرفتن در معرض آفت کش ها و ساير مواد شيميايي سبب بروز کم خوني مي شود. اين سموم معمولاً مغز استخوان که محل توليد گلبول هاي قرمز مي باشد را تحت تأثير قرار داده و باعث افزايش خطر ابتلا به انواع بيماري هاي خوني مي شوند. سلول هاي داسي شکل و تالاسمي: معمولا علت ژنتيکي دارد. درمان هاي ساده به شيوه طبّ سنّتي ۱- قبل از هر چيز، نسبت به رفع و درمان علل ايجاد کم خوني که در ابتداي مقاله ذکر شد؛ اقدام کنيد. اکثر مواقع، اين اقدام، به تنهايي براي درمان کم خوني کفايت مي کند. ۲- يک ميخ آهني يا يک نعل اسب آهني را به هنگام پخت غذاهاي آبکي داخل ظرف غذا بياندازيد تا در طول مدت طبخ غذا، مقادير فراواني آهن يونيزه و قابل جذب را در غذا آزاد کند. البتّه و به طور مشخّص، منظور ما قطعه آهني است که چکش کاري شده و داخل کوره رفته باشد؛ اينچنين قطعه آهني، به راحتي و در مقادير فراوان، آهن يونيزه آماده جذب آزاد مي کند. در آهنگري هاي قديمي، يافتن چنين چيزي کاري ساده است. فراموش نکنيد که ميخ هاي فولادي موجود در ابزارفروشي ها، براي اين کار مناسب نيستند. يک راه مناسب ديگر آن است که اين قطعه آهن را روي شعله اجاق گاز قرار دهيد تا کاملاً سرخ شود و سپس آن را در ظرف آبي بياندازيد. با چند بار تکرار اين عمل، ظرف آب تبديل به يک منبع سرشار از آهن يونيزه خواهد شد که به راحتي مي توانيد از آن به خصوص براي رفع کم خوني کودکان استفاده کنيد. اين کار بسيار ساده و ارزان، براي درمان کم خوني فقر آهن کاملا مؤثر است و در عين حال، عوارض ناشي از مصرف داروهاي حاوي آهن، مثل عدم تحمّل گوارشي و مانند آنها را به دنبال ندارد. مزيّت ديگر اين کار اين است که چون همه اعضاي خانواده از اين غذا استفاده مي کنند؛ کم خوني هاي پنهان و تشخيص داده نشده در ديگر اعضاي خانواده نيز، خود به خود درمان مي شود. براي اطمينان قلبي از اثربخشي اين روش، مي توانيد مدّتي بدون اطّلاع اعضاي خانواده نسبت به اين کار اقدام کنيد؛ پس ازمدّتي نه چندان طولاني، شاهد افزايش نشاط و تحرّک در بين آنها خواهيد بود. اگر احيانا با اين کار طعم يا مزّه غذا عوض مي شود؛ مدّت زمان جوشيدن آهن را کم کنيد و آن را در حدّي تنظيم کنيد که با عدم تغيير طعم و رنگ غذا، بتوانيد اين کار را ادامه دهيد. با توجّه به اين که با شرايط فعلي زندگي، همه ما، تقريبا هميشه در معرض ابتلا به کم خوني هستيم؛ سعي کنيد که اين عمل را به صورت يک عادت تغذيه اي درآوريد؛ البتّه فراموش نکنيد که هنگام کشيدن غذا، ميخ يا نعل را از آن خارج کنيد! پيشينيان ما به سادگي اين مشکل را حل کرده بودند. به اين ترتيب که غذا را در ظروف مسي طبخ مي کردند و براي هم زدن آن هم از ملاقه اي آهني(معروف به حسوم) استفاده مي کردند و جالب اين که در فواصل هم زدن غذا، مي گذاشتند ملاقه داخل غذا معلّق بماند؛ به اين ترتيب، غذايي طبخ مي شد که حاوي مقادير کافي مس و آهن بود که هر دوي آنها از عوامل مؤثّر در خونسازي هستند. استفاده از ظروف چدني براي طبخ غذا نيز به دليل آزاد کردن مقادير زيادي آهن، همان خاصيت را داشت، تا آن جا که خانواده هايي که عادت به استفاده از ظروف چدني دارند؛ تقريبا هيچ گاه دچار اين مشکل نمي شوند. بنابراين توصيه ما به همه خانواده ها اين است که براي جلوگيري و درمان کم خوني و داشتن خانواده اي پرانرژي و نشاط، از اين ظروف براي طبخ غذا استفاده کنند. در آينده اي نزديک و در مقاله اي مفصّل، به معرّفي انواع ظروف مفيد و مضرّ براي طبخ غذا خواهيم پرداخت. ۳- در بين غذاهاي مختلف، بهترين غذاها براي خونسازي، گوشت و عسل هستند. بهترين گوشت، گوشت گوسفند و شتر است. از گوشت گاو و گوساله، مرغ ماشيني و ماهي، توقع چنداني نداشته باشيد. بهترين حالت براي استفاده از گوشت در افراد کم خون، حالت کبابي و پس از آن پختن در شيشه و پختن در شير است. اگر علاقه اي به اين روش ها نداريد، از روش هاي ديگر استفاده کنيد، ولي سراغ سرخ کردن گوشت نرويد. و امّا عسل: تکليف عسل روشن است. به هر شکل که مايليد آن را در برنامه غذايي روزمره خود بگنجانيد امّا خوردن آب عسل، در بين ساير روش ها ارجح است براي خوردن آب عسل دو شيوه را پيشنهاد مي کنيم: الف- مقدار دلخواهي عسل را در آب حل کنيد(حدّاقل يک قاشق غذاخوري در يک ليوان آب). سپس مقداري آب ليموترش تازه(و نه آبليمو) به آن اضافه کنيد و پس از خنک شدن آن در يخچال( و نه خنک کردن آن با يخ) اين نوشيدني بسيار گوارا و لذيذ را به آرامي و جرعه جرعه ميل نماييد. اين نحوه استفاده از عسل که در روايات وارد شده از حضرات معصومين، عليهم السّلام به عنوان شربت عسل از آن ياد شده است در رفع طيف وسيعي از مشکلات ازجمله کم خوني، خستگي هاي مزمن و کمبود انرژي، انواع مشکلات گوارشي، درمان بيماري هاي عفوني، بهبود سينوزيت، کمک به تحمّل بهتر روزه داري و … بسيار مؤثّر است. توصيه اينجانب به تمام افراد سالم و بيمار آن است که از اين نوشيدني شفابخش غافل نشويد. آب ليموترش تازه علاوه بر ايجاد طعمي بسيار دلنشين، داراي خواصّ دارويي فراواني بوده ضمن جلوگيري از ترش شدن محلول آب عسل، با ايجاد تعادل نسبي در طبع نوشيدني، باعث مي شود که تقريبا تمامي افراد با هر مزاجي قادر به استفاده از اين دارو باشند. توصيه ما به افراد کم خون آن است که روزي دو يا سه ليوان از اين شربت گوارا را نوش جان کنند و در مدّت کوتاهي شاهد آثار شفابخش آن باشند. ب- يک روش بسيار مؤثّر در درمان کم خوني آن است که يک قسمت عسل را با پنج تا هفت قسمت آب و چند قطعه دارچين نکوبيده، آرام بجوشانيم تا آب آن نصف شود و روزي دو سه ليوان مصرف کنيم. اين نوشيدني به ويژه در درمان کم خوني افراد بلغمي(افراد سردمزاج و رطوبتي) بسيار مؤثّر است و در صورت تداوم مصرف، علاوه بر درمان کم خوني، در کاهش وزن اين گونه افراد نيز مؤثّر است. افزودن آب ليموترش تازه به اين نوع آب عسل نيز مي تواند مطلوب باشد. ۴- جوانه هاي حبوبات و غلّات در درمان کم خوني و البته در درمان بسياري ديگر از بيماري ها بسيار مفيد هستند. از آنها غافل نشويد. در اين ميان جوانه گندم چيز ديگري است. روزي يک قاشق مربّاخوري از پودر جوانه گندم(يا ۵-۴ قاشق غذاخوري جوانه گندم تازه) را به هرنحوي که مايل هستيد و تا درمان کامل علايم و عوارض کم خوني؛ مصرف کنيد. البتّه معمولا جوانه گندم به عنوان درمان کننده کم خوني کمتر مطرح مي شود امّا در عمل چنين اتّفاقي خواهد افتاد به ويژه که آثاري چون افزايش اشتها و تنظيم قاعدگي بانوان که تأثير زيادي در درمان کم خوني دارند از آن قابل انتظار خواهد بود. جوانه ماش نيز به ويژه در درمان کم خوني کودکان مفيد است. ۵- گياهان گزنه، شنبليله و ريحان در افزايش توليد گلبول هاي قرمز در بدن بسيار مؤثرند. ۶- بسياري از خوراکي هاي قرمز رنگ، خون سازند؛ مثل زرشک آبي و کوهي، شاتوت، عنّاب، چغندر رسمي(لبو)، چاي ترش، زغال اخته و…. مي توانيد عصاره داروهاي فوق(و به ويژه آب زرشک و شاتوت) را با عسل شيرين و ميل کنيد که البتّه قبل از آن بايد مطمئن شويد که اين خواراکي ها با طبع شما سازگارند. در اين بين، خوردن يکي دو ليوان آب انار قرمز، اثري عالي در درمان کم خوني دارد. اگر اين نوشيدني خوشمزه را با عسل شيرين کنيد که نور علي نور خواهد بود. نکته آخر اين که فراموش نکنيد که گوجه فرنگي، ربّ و غذاهاي مصنوعي قرمز رنگ، نه تنها جايي در اين فهرست ندارند؛ بلکه از مظنونين اصلي ايجاد کم خوني هستند. ۷- از پوشيدن لباس قرمز غافل نشويد، تاثير اين امر در افزايش خونسازي در بدن ثابت شده است. ۸- بادکش( حجامت گرم و خشک) روي استخوان هاي پهن بدن يک روش بسيار خوب در تحريک سلول هاي مغز استخوان به خونسازي است. براي اين کار، يک روز جلوي بدن(قسمت جلوي ران و روي استخوان جناغ سينه) و روز ديگر، قسمت عقب بدن(قسمت پشت ران، قسمت پشت ساق، روي کتف ها و به طور عرضي روي قسمت بالايي باسن) را تا چهل مرحله بادکش کنيد. ۹- حجامت: تصور عامه مردم اين است که افراد کم خون نبايد حجامت کنند. اگر چه اين امر در مورد افرادي که کم خوني شديد دارند صادق است، اما در کم خوني هاي عادي که بين عموم مردم شايع است، حجامت؛ با خارج کردن مواد زايد و سمي از بدن(به ويژه سرب)، استخوان ها را تحريک به خونسازي مي کند. آثار جنبي حجامت مانند افزايش اشتها و … هم در اين مساله مؤثر است. ۱۰- استفاده از اين موادّ غذايي به درمان کم خوني کمک مي کند: روغن حيواني، کره محلّي، کنجد خام، مغزها(خام)، مويز، شاهدانه(خام)، تخم مرغ خانگي(و به ويژه زرده آن که به صورت عسلي آب پز شده باشد)، خرما، برگه ها به ويژه برگه زردآلو، شيره خرما و انگور، ارده، حلواارده، توت و انجير خشک و … ۱۱- يکي از علل کم خوني، مصرف نان هاي حاوي جوش شيرين است که اگرچه استفاده از آن مدّ تهاست که ممنوع شده است امّا همواره بايد از نانوايي هاي مطمئن خريد کنيد. ورآمدن خمير نيز يکي از مهمترين عوامل در انتخاب نان مصرفي در کساني است که از کم خوني رنج مي برند. يک نسخه لذيذ و مؤثّر: هر روزيک عدد سيب را ( که بهتر است سيب سرخ يا سيب گلاب باشد ) با پوست رنده کرده، دو قاشق غذاخوري گلاب، دو قاشق غذاخوري عرق بيدمشک و يک قاشق غذاخوري عسل به آن افزوده ميل نماييد. اين خوراک گوارا و خونساز، تأثير به سزايي در آرامش اعصاب نيز دارد. براي تأثير بيشتر اين نسخه(به ويژه اثر آرام بخشي آن)، مي توانيد يک قاشق چايخوري تخم ريحان يا فرنجمشک نيز به آن اضافه کنيد. اين ترکيب، همچنين براي درمان انواع مشکلات قلبي و به ويژه ضعف عضلات قلب و نيز شجاع نمودن افراد ترسو و کم دل! مؤثّر است. نکته مهم در درمان کم خوني فقرآهن آن است که بايد درمان را تا يکي دو ماه پس از رفع کامل علايم و عوارض ادامه داد تا ذخاير مغز استخوان نيز از آهن سيراب شوند. با کانال تلگرامي «آخرين خبر» همراه شويد