یادمانی از سقوط شهاب سنگ در مازندران

کجارو/ در سال ۲۳۱ خورشيدي شهاب سنگي در روستاي رستک واقع در شهرستان ساري، استان مازندران سقوط کرد که به نام شهاب‌ سنگ اسپهبد شروين خوانده‌شد. شهرستان ساري با دارا بودن جاذبه‌هاي طبيعي بسيار همچون پارک‌هاي جنگلي و جاذبه‌هاي تاريخي همچون برج رسکت، يکي از مقصدهاي جذاب گردشگري در ايران براي مسافران داخلي و خارجي است. برج رسکت يکي از جاهاي ديدني ساري محسوب مي‌شود که در ۴۰ کيلومتري جنوب غرب شهرستان ساري، بخش دودانگه واقع شده است. مسير دسترسي به اين جاذبه زيبا از ساري آغاز و پس از عبور از دو راهي کياسر و سد سليمان تنگه به سوي سد منحرف مي‌شود که همه مسير آسفالته است اين برج يکي از برج‌هاي مدور آجري يادگاري از قرن ۵ هجري قمري محسوب مي‌شود که در روستايي به همين نام واقع شده است. احتمال داده مي‌شود آرامگاه يکي از شهرياران آل باوند، در دوره سلجوقيان، باشد. اين برج علاوه بر آثار معماري آن که در نوع خود قابل‌توجه است داراي دو رشته کتيبه به خط کوفي گلزار و پهلوي ساساني بوده که بر اهميت آن بيش‌ازپيش مي‌افزايد. برج رسکت در شيب تند کوهي سنگي بنا شده است و همواره اين سؤال مطرح بوده که اين بناي آجري چگونه در اين شيب تند پابرجا مانده است. با طرح اين سؤال گمانه‌‌اي در اطراف برج زده شد و طي آن بخشي از سکوي آجري نمايان شد که سطح شيب را براي معماران برج از بين برده است. معماران اين برج با استفاده از تراشيدن سنگ‌‌هاي کوه، حفره‌‌اي سنگي را به وجود آوردند تا بتوانند سکوي آجري را در داخل آن بنا کنند. عمليات مرمتي در سال‌هاي ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ روي اين برج تاريخي که از مهم‌ترين جاذبه‌هاي گردشگري اين منطقه محسوب مي‌شود و داراي اعجاز هندسي و معماري بي‌نظيري است، انجام شده است و به‌تازگي نيز در آبان ماه ۱۳۹۶ مرحله‌ي جديدي از مرمت شامل استحکام بخشي گنبد، بندکشي بدنه‌ها و تثبيت گچبري شاخص برج توسط متخصصان آغاز شده است. برج رسکت ۱۸ متر ارتفاع دارد و محيط آن در پايين حدود ۱۵ متر است. حد فاصل‌ قسمت‌ فوقاني‌ بدنه‌ و آغاز گنبد برج‌ با مقرنس‌ کاري‌ تزيين‌ شده‌ است‌ و دو کتيبه ‌آجري‌ نيز به‌ خط‌ پهلوي ساساني و خط‌ کوفي‌ در روي‌ آن‌ به‌ چشم‌ مي‌خورد. برج رسکت مدور است با سقفي مخروطي که قطر قسمت داخل آن حدود ۵۷ متر است. لب برج با رديف مضاعفي از مقرنس‌هاي آجري مزين به نقوش گچبري آذين شده است. در پايين اين مقرنس‌ها کتيبه‌اي با شکوه به خط کوفي به کمک گچبري نقش شده است. البته دو سوم اين کتيبه از ميان رفته است. حروف کتيبه به رنگ سفيد بر زمينه‌اي به رنگ آبي جلوه‌گري مي‌کند. مفاد کتيبه چنين است: «بسم الله الرحمن الرحيم.. قل هو اللّه احد اللّه الصمد لم يلد ولم يولد ولم يکن له کفواً احد. (سورهٔ ۱۱۲) بسم اللّه الرحمن الرحيم کلّ نفسِ ذائقه الموت … (سوره ۲۱، آيهٔ ۳۶) بالاي در کتيبه ديگري که آن هم از گچ ساخته شده و بسيار آسيب ديده به چشم مي‌خورد. اين کتيبه شامل چهار سطر است که سه سطر اول و نصف از سطر چهارم به خط کوفي ريحان مشابه خط کتيبه فوقاني است و نيم ديگر از سطر چهارم به خط پهلوي است. متني که به خط کوفي نوشته شده توسط خطي عمودي به دو بخش تقسيم شده که يکي آيات قرآني و ديگري مطالب تاريخي است. خط عمودي ديگري نوشته‌هاي کوفي را از متن پهلوي جدا ساخته است. مفاد اولين بخش از کتيبه که به خط کوفي احتمالا چنين است: لا اله إلاّ اللّه مخلصاً محمّد رسول اللّه صادقا اين جملات نشانه ايمان به اسلام است که به آن کلمات مخلصا به‌معناي خلوص قلبي و صادقا به‌معناي صداقت قلبي اضافه شده است. گرچه اين دو کلمه در نوشته‌ها کاملا غير معمول است ولي هنوز در ايران به هنگام بيان شفاهي شهادتين به منظور تحکيم و تييد بيشتر به کار مي‌رود. مفاد بخش تاريخي با اين کلمات آغاز مي‌شود: هذه القبّه … بجز اين چند کلمه چيز ديگري بر جاي نمانده است که بتوان خواند. دو برج آرامگاهي رسکت و لاجيم در استان مازندران در زمان غزنويان ساخته شده‌اند اما در اين زمان خاندان باونديان که از اسپهبدان ساساني بودند در مازندان حکومت مي‌کردند. اين خاندان از دوره ساساني در اين منطقه از کشور بوده‌اند اما با ورود اسلام، مسلمان شده‌ و حدود ۷۰۰ سال در مازندران حکومت کرده‌اند. دو برج رسکت و لاجيم آرامگاه شهريار ابن قارون، و يکي از اعضاي خاندان باونديان است. اين برج احتمالا در سال ۴۱۳ هجري قمري ساخته شده است. در خصوص تاريخ احداث بنا، به نظر مي‌رسد که در انتهاي متن کوفي آخر اين حروف کلمه مائه به‌معناي صدها خوانده مي‌شود ولي چيز ديگري از تاريخ باقي نمانده است. با اين همه اگر در مورد نام ماه که خيلي صدمه ديده ولي ظاهرا شوال خوانده مي‌شود يقين حاصل شود با توجه به فاصله کمي که ميان کلمه شوال و مائه باقي مي‌ماند مي‌توان گفت که تاريخ سال دقيقا اربعمائه ۴۰۰ است. در واقع از نظر شکل معماري بنا نيز، اين تاريخ نمي‌تواند ۳۰۰ يا ۵۰۰ باشد. اين اثر در تاريخ ۹ مرداد ۱۳۱۲ با شماره ثبت ۱۹۳ به‌عنوان يکي از آثار ملي ايران به ثبت رسيده است. اين برج يکي از زيباترين بناهاي تاريخي شهرستان ساري و از جمله معروف‌ترين جاهاي ديدني استان مازندران است. ما را در کانال «آخرين خبر» دنبال کنيد