۳ نکته بسیار جالب درباره قانون اثر در روانشناسی یادگیری ثرندایک

بازده/ اصل قانون اثر در روانشناسي يادگيري نخستين بار توسط ادوارد ثرندايک معرفي شد. بر اساس اين اصل، پاسخ‌هايي که بلافاصله رضايت را به همراه مي‌آورند شديدا به موقعيتي وابسته مي‌شوند و بنابراين، به احتمال بسيار زياد، وقتي موقعيتي تکرار مي‌شود، اين پاسخ‌ها هم دوباره داده مي‌شوند. وضعيت برعکسي هم وجود دارد. اگر موقعيت مورد نظر نارضايتي و ناراحتي را در فرد به وجود آورد، ارتباطات موجود با آن موقعيت ضعيف‌تر مي‌شوند و احتمال تکرار رفتار پاسخ در صورت تکرار همان موقعيت کمتر خواهد بود. تصور کنيد شما يک روز بر حسب تصادف زود به محل کارتان مي‌رسيد. رييس‌تان متوجه اين قضيه مي‌شود و پشتکار و تلاش‌تان را تحسين مي‌کند. اين تحسين احساس خوشايندي را در شما به وجود مي‌آورد و اين رفتارتان را تقويت مي‌کند. هر روز سعي مي‌کنيد زودتر از ساعت مقرر در محل کارتان حاضر شويد تا همچنان تحسين و تقدير رييس‌تان را دريافت کنيد. همانطور که مي‌بينيد، رفتار شما نتيجه‌اي لذت‌بخش و خوشايند را در پي داشته است و به همين دليل، به احتمال بسيار زياد اين رفتار در آينده هم تکرار خواهد شد. ۱. نمونه‌هايي درباره درباره قانون اثر اگر خوب درس بخوانيد و نمره‌ي خوبي در امتحان به‌دست بياوريد، احتمالا براي امتحان بعدي هم خوب درس خواهيد خواند. اگر سخت کار کنيد و بعد ارتقاء بگيريد و افزايش حقوق داشته باشيد، به احتمال بسيار زياد سعي و تلاش و جديت بيشتري در کارتان به خرج خواهيد داد. اگر از چراغ قرمز رد شويد و بعد جريمه شويد، احتمال اينکه بار ديگر چراغ قرمز را ناديده بگيريد بسيار کم خواهد بود. ۲. خاستگاه قانون اثر ما اغلب اين اصل رفتاري که مي‌گويد ” نتايج و عواقب منجر به تغييرات رفتاري مي‌شود” را به فرآيند شرطي شدن فعال و بي‌. اف. اسکينر نسبت مي‌دهيم. اما تحقيقات نشان مي‌دهد که اين مفهوم ريشه در مطالعات و کشفيات روانشناسي به نام ادوارد ثرندايک دارد. ثرندايک در آزمايش‌هايش از چيزي که امروزه جعبه‌هاي پازل ناميده مي‌شود استفاده کرد تا فرآيند يادگيري در حيوانات را کشف کند. اين جعبه‌هاي دربسته داراي اهرمي بودند. در صورت فشار دادن اهرم، حيوان قادر بود از قفس فرار کند. ثرندايک گربه‌اي را داخل جعبه‌ي پازل قرار دارد. او سپس تکه گوشتي را بيرون از جعبه گذاشت و تلاش حيوان براي بيرون آمدن از جعبه و گرفتن غذا را مشاهده کرد. او در اين مشاهدات مدت زماني که سپري مي‌شد تا هر حيوان موفق شود راه فرار از جعبه را پيدا کند را يادداشت مي‌کرد. در نهايت، گربه‌ها اهرم را فشار مي‌دادند، در باز مي‌شد و حيوان مي‌توانست جايزه‌اش را دريافت کند. اگرچه در نخستين تجربه‌ها، حيوان اهرم را تصادفي فشار مي‌داد اما احتمالا در دفعات بعدي گربه اين کار را تکرار مي‌کرد چون بلافاصله بعد از فشار دادن اهرم جايزه‌اي دريافت مي‌کرد. ثرندايک در مشاهداتش دريافت که در هر بار آزمايش، سرعت باز کردن در جعبه توسط گربه‌ها بالاتر مي‌رود. از آنجايي که فشار دادن اهرم به نتيجه‌اي مساعد و خوشايند ختم شده بود، احتمال تکرار اين رفتار توسط گربه‌ها در آينده بيشتر بود. ثرندايک اين را ” قانون اثر” ناميد. قانون اثر مي‌گويد وقتي رابطه‌اي رضايت به همراه مي‌آورد، احتمال تکرار آن رابطه بيشتر مي‌شود. در صورتيکه عملي نتيجه‌اي ناخوشايند به همراه داشته باشد، احتمال تکرار آن عمل کمتر مي‌شود. قانون اثر داراي دو بعد اساسي است: ۱.رفتارهايي که فورا نتايجي مساعد و رضايت‌بخش به همراه مي‌آورند، احتمالا دوباره تکرار مي‌شوند. در مثال‌ قبلي، وقتي شما زود به محل کارتان مي‌رسيد و مورد تحسين رييس‌تان قرار مي‌گيريد، احتمال تکرار اين رفتار در آينده بيشتر مي‌شود. ۲. احتمال وقوع دوباره‌ي رفتارهايي که نتايجي نامساعد و ناخوشايند به همراه دارند، کمتر است. اگر دير به محل کارتان برسيد و جلسه‌ي مهمي را از دست بدهيد، احتمال اينکه دوباره در آينده دير کنيد کمتر مي‌شود. علت اين است که خودتان از دست دادن يک جلسه‌ي کاري را نتيجه‌اي منفي و ناخوشايند مي‌دانيد و احتمال تکرار اين رفتار در آينده بسيار کم مي‌شود. ۳. تاثير قانون اثر بر رفتارگرايي کشف ثرندايک تاثيري قابل‌توجه بر پيشرفت رفتارگرايي داشت. بي. اف. اسکينر نظريه‌ي شرطي‌شدگي فعال خود را بر پايه‌ي قانون اثر بنا کرد. او حتي جعبه‌ي پازل خودش را طراحي کرد و آن را اتاق شرطي‌شدگي فعال ناميد( که به آن جعبه‌ي اسکينر هم مي‌گويند). در شرطي‌شدگي فعال، رفتارهايي که تشويق مي‌شوند قدرت بيشتري دارند و رفتارهايي که تنبيه شده‌اند، تضعيف مي‌شوند. واضح است که قانون اثر تاثيري مشهود بر پيشرفت رفتارگرايي داشته است؛ همان چيزي که به مکتب فکري حاکم بر روانشناسي در قرن بيستم تبديل شد. بسياري از اصول رفتاري امروزه همچنان مورد استفاده قرار مي‌گيرند. روانشناسان و ساير متخصصين سلامت روان در محيط‌هاي درماني اغلب از فرآيند پاداش استفاده مي‌کنند تا رفتارهاي مثبت را تشويق و رفتارهاي ناخوشايند را نفي کنند. در اين موارد، ممکن است از نتايج مساعد براي بالا بردن احتمال رفتار مثبت در آينده استفاده شود. مطالعات ثرندايک در رابطه با قوانين يادگيري نقشي موثر در پيشرفت روانشناسي رفتاري داشته و تاثيرات آنها تا به امروز باقي مانده است. #باهم_شکستش_مي‌دهيم ما را در کانال «آخرين خبر» دنبال کنيد