اثر مخرب محرومیت از خواب بر فعالیت های شناختی

مهر/ علي احمدعلي پور عضو هيأت علمي دانشگاه علوم پزشکي تبريز و مجري يک طرح پژوهشي تحت حمايت ستاد توسعه علوم و فناوري‌هاي شناختي معاونت علمي و فناوري گفت: بر اساس نتايج اوليه اين طرح تحقيقاتي، محروميت از خواب باعث کاهش فعاليت‌هاي شناختي افراد شده و سلامتي آنان را با خطر مواجه مي‌کند. وي عنوان کرد: هنوز علت دقيق اينکه چرا انسان‌ها به خواب نياز دارند، کاملاً شناخته شده نيست اما محروميت از خواب اثرات مخرب زيادي بر سلامتي و عملکرد شناختي افراد دارد. اين محقق ادامه داد: نتايج اين طرح تحقيقاتي که با حمايت ستاد توسعه علوم و فناوري‌هاي شناختي معاونت علمي و فناوري و با همکاري چند دانشگاه داخلي و خارجي در حال انجام است، نشان مي‌دهد بي خوابي مي‌تواند اثرات نامطلوبي بر روي رفتارهاي ذهني، جسمي و ساير رفتارهاي فرد داشته باشد. عضو هيأت علمي دانشگاه علوم پزشکي تبريز با بيان اينکه کمبود خواب و اختلالات مربوط به خواب از شايعه ترين مشکلات جهان کنوني است، گفت: مطالعات جديد نشان مي‌دهد، بي خوابي حتي به مدت يک شبانه روز باعث ايجاد برخي از علائم «سايکوز» يا «روان پريشي» مي‌شود. فعال شدن سيستم «اندوکانابينوئيدي» در افرادي که دچار محروميت از خواب هستند، باعث افزايش اشتها و پرخوري و در نتيجه چاقي آنان مي‌شود. وي ابراز کرد: شناسايي مسيرهاي مولکولي دخيل در بروز اثرات رواني مخرب ناشي از محروميت از خواب مي‌تواند به طور بالقوه روش‌هاي جديدي براي توسعه داروهاي مؤثرتر براي بيماري‌هاي «سايکوتيک» پديد آورد. به گفته علي پور، اين طرح تحقيقاتي در ستاد با عنوان نقش سيستم «اندوکانابينوئيدي» در اختلالات شناختي و سايکوتيک ناشي از محروميت از خواب در «رت» به تصويب رسيد و در اجراي اين پژوهش شماري از محققان و متخصصان رشته‌هاي مختلف پزشکي در داخل و خارج از کشور مشارکت دارند. وي افزود: در اين طرح، براي اولين بار نقش "سيستم «اندوکانابينوئيدي» در مدل «سايکوز» ناشي از بي خوابي مطرح شد و همچنين اثرات محروميت از خواب بر روي رفتار جنسي نيز مورد بررسي قرار گرفت و براي اعمال محروميت از خواب، از دو روش محروميت از خواب REM (خواب فعال يا خواب متناقض)و محروميت از خواب کامل استفاده شد. به گفته اين محقق، بخش اعظم اين پروژه با همکاري شماري از محققان و متخصصان به اتمام رسيده است و داده‌هاي جمع آوري شده در مرحله آناليز قرار دارند و در صورت مشخص شدن نقش دقيق سيستم «اندوکانابينوئيدي» مي‌توان به توسعه روش‌هاي درماني و دارويي مبتني بر اين سيستم اميدوار بود. آناليز اوليه بر روي نتايج اين طرح نشان مي‌دهد محروميت از خواب REM به صورت مزمن اثرات بيشتري از محروميت از خواب کامل دارد و نتايج مطالعات مولکولي نشان داد ميزان بيان آنزيم FAAH که باعث تخريب اندوکانابينوئيدها مي‌شود در مدل REM کاهش بسيار معني داري دارد و کاهش اين آنزيم، باعث کم شدن تخريب اندوکانابينوئيدها و بنا بر اين افزايش فعاليت اين سيستم مي‌شود. وي گفت: بي خوابي مي‌تواند اثرات مضري همانند استعمال مواد مخدر بر بدن و به ويژه مغز داشته باشد. اختلالاتي که در طول روز به واسطه محروميت از خواب در کارهاي روزانه افراد ايجاد مي‌شود تقريباً در تمامي افراد ديده مي‌شود. يک شب محروميت از خواب منجر به کاهش عملکرد شناختي (مانند حافظه، تمرکز و غيره) در حدود ۳۰ الي ۴۰ درصد مي‌شود در حالي که اين محروميت به ميزان دو شب باعث کاهش ۶۰ الي ۷۰ درصدي عملکرد شناختي در نزد افراد خواهد شد. وي با اشاره به اينکه محروميت از خواب، چه در وضعيت حاد و يا مزمن، منجر به ايجاد مشکلات ذهني و جسمي مي‌شود، گفت: ميزان خواب پيشنهادي توسط سازمان بهداشت جهاني، براي کودکان ۱۰ تا ۱۳ ساعت، براي نوجوانان ۸ تا ۱۰ ساعت وبراي بزرگسالان نيز ۷ الي ۸ ساعت تعيين شده است. عضو هيأت علمي دانشگاه علوم پزشکي تبريز عنوان کرد: محروميت مزمن از خواب مي‌تواند به عنوان يک عامل استرس زا عمل کند، چون اعمال مغز را مختل کرده و فشار خون و سطح کورتيزول خون (هورمون استرس) را نيز افزايش مي‌دهد و سطح مولکول‌هاي پيش التهابي را افزايش مي‌دهد. علي پور با تاکيد بر اينکه نتايج اين طرح نشان مي‌دهد که مسئله کمبود خواب بايد در سياست گذاري کلان، به شکل جدي مورد توجه قرار گيرد، گفت: خواب با کيفيت و کميت مناسب يکي از عوامل اصلي سلامت جامعه محسوب مي‌شود و اميد مي‌رود نتايج اين طرح، در مسير حل اين مشکل راهگشا باشد. ما را در کانال «آخرين خبر» دنبال کنيد