تأثیرات مخرب ویروس کرونا بر مغز و راهکار‌هایی ساده برای جلوگیری

باشگاه خبرنگاران

بروزرسانی 1399/05/27 - 09:32

تأثیرات مخرب ویروس کرونا بر مغز و راهکار‌هایی ساده برای جلوگیری

باشگاه خبرنگاران/ چه شما به ويروس کرونا مبتلا شده باشيد و يا هنوز به اين ويروس آلوده نشده باشيد، کارکرد مغز شما در چند ماه گذشته به دليل همه گيري اين ويروس تغيير کرده است. در کنار ايجاد اضطراب و افسردگي، ويروس کرونا خود مي‌تواند باعث چند مشکل مرتبط با سيستم عصبي در انسان شود. همچنين قرنطينه و نگراني از همه گيري کوويد ۱۹ مي‌تواند فعاليت شيميايي مغز را تغيير دهد و باعث اختلالات خُلقي در فرد شود.

با اين حال، محققان به دنبال راهکاري براي مقابله با تاثيرات منفي ويروس کرونا بر کارکرد مغز هستند. بياييد از ابتلا به کوويد ۱۹ شروع کنيم.

در کنار تغييرات خلقي در فرد، رايج‌ترين علائم ابتلا به اين ويروس که مرتبط با مغز مي‌شود شامل بي حالي و سرگيجه، سردرد، از دست دادن حافظه و مشکلات مرتبط با توجه و تمرکز کردن است. دلايل متعددي براي تغيير کارکرد ذهن به دليل ابتلا به کرونا مطرح مي‌شود که از آن جمله مي‌توان به ايجاد التهاب در بدن و ايجاد مشکلات مغزي – عروقي اشاره کرد.

محققان مي‌گويند احتمالاً ويروس کرونا از راه بيني و از طريق عصب مربوط به حس بويايي وارد مغز مي‌شود. اين عصب در کارکرد حس بويايي اهميت زيادي دارد. از همين رو، از دست دادن حس بويايي يکي از علائم رايج در ميان مبتلايان به ويروس کرونا است. بخشي از مغز که مسئول حس بويايي است با ساير بخش‌هاي مغز در ارتباط است و به آن‌ها پيام‌هايي مي‌فرستد. اين مناطق خود مسئول بخش يادگيري، حافظه و احساسات هستند.

بخش حس بويايي مغز براي ارتباط با ساير بخش‌ها از مواد شيميايي مانند دوپامين که نقش مهمي در لذت و تحرک ما دارد، استفاده مي‌کند. احتمالا ويروس کرونا باعث تغيير سطح دوپامين خون مي‌شود. همچنين اين ويروس احتمالا بر ميزان مواد شيميايي مغز مانند سروتونين و استيل کولين تاثيرگذار است. تمامي اين مواد شيميايي در فرآيند‌هايي مانند تمرکز و توجه کردن، يادگيري، حافظه و رفتار فرد اثرگذار هستند.

اين تغييرات در مواد شيميايي منجر به تغييرات در رفتار، خستگي و تغييرات شناختي مي‌شود که در بيماران مبتلا به کرونا شايع است. همين موضوع منجر به بروز عوارضي مانند استرس، نگراني و اضطراب، و افسردگي در بيماران مبتلا به کوويد ۱۹ مي‌شود.

با اين حال، تنها کساني که مبتلا به ويروس کرونا شده اند از استرس و افسردگي رنج نمي‌برند. متاسفانه همه گيري ويروس کرونا در جهان و متعاقب آن قرنطينه و تنهايي افراد منجر به تغيير فعاليت شيميايي مغز افراد شده است. استرس مزمن ريشه در وجود التهاب دائمي در بدن دارد که مي‌تواند مغز را تحت تاثير قرار دهد و باعث کوچک شدن هيپوکامپ مغز شده و در نتيجه احساسات ما را مورد هدف قرار مي‌دهد. هيپوکامپ قسمتي از دستگاه ليمبيک مغز است که مسئول يادگيري و حافظه است و در بيماري آلزايمر اولين ناحيه مغز است که آسيب مي‌بيند.

استرس همچنين باعث برهم خوردن سطح سروتونين و کورتيزول مغز مي‌شود که مي‌تواند خلقيات و رفتار ما را تحت تاثير قرار دهد. در نتيجه، اين تغييرات مي‌تواند باعث افسردگي، و نگراني و اضطراب در فرد شود.

راهکار مقابله با اثرات مخرب ويروس کرونا بر مغز
يکي از نکات جالب درباره مغز اين است که اين اندام به شدت قابل انعطاف و تغييرپذير است. اين بدان معناست که مغز مي‌تواند با انجام تغييراتي، آسيب‌هاي وارد شده را جبران کند. حتي شرايط وخيمي مانند از دست دادن حافظه و نيز افسردگي‌هاي حاد را نيز مي‌توان با انجام اقداماتي که منجر به تغيير کارکرد مغز و مواد شيميايي آن مي‌شود، بهبود بخشيد. انجام ورزش ذهني و تمرين ذهن آگاهي، روش‌هايي هستند که مي‌توانند به مبارزه با استرس به ما کمک کنند.

ذهن آگاهي (mindfulness) به ما مي‌گويد که انسان براي آرامش و دور کردن نگراني‌ها و اضطراب‌ها لازم است تا با جريان مستمر و لحظه به لحظه زندگي رابطه‌اي عميق و واقع گرايانه برقرار کند. شواهد عملي اين مفهوم را برخي با تمرين‌هايي همراه با تمرکز و دقت کردن به حواس پنجگانه در درک عميق و با آرامش لحظه‌ها و لذت‌ها توصيه مي‌کنند.

براي مثال غذا خوردن آهسته و تلاش و تمرکز براي درک مزه‌ها، تمرکز بر تنفس و درک عميق دم و بازدم، تمرکز و آرامش دوره‌اي در طي روز، يادآوري آن چيز‌هايي که از آن برخوردار هستيم از مصاديق تمرين‌هايي است که در اين زمينه توصيه شده است.

مطالعات نشان مي‌دهد تمرين ذهن آگاهي مي‌تواند کارکرد قشر جلوي مغز (که مسئول تصميم گيري و برنامه ريزي است)، هيپوکامپ و آميگدال را تغيير دهد. مهم‌تر از همه، اين مناطق مغزي، اصلي‌ترين مناطقي هستند که از سوي ويروس کرونا هدف قرار مي‌گيرند. تمرين‌هاي ذهني مي‌تواند باعث بهبود تمرکز و توجه کردن، کارکرد حافظه و افزايش انگيزه شود. کساني که از علائم مغزي شديد رنج مي‌برند، بهتر است در اين زمينه به روانشناس و يا روانپزشک مراجعه کنند. در اين موارد، راهکار‌هايي دارويي مانند دارو‌هاي ضد افسردگي وجود دارد که از سوي روانپزشک تجويز مي‌شود. همچنين روانشناسان مي‌توانند از راهکاري‌هاي درماني مانند روش‌هاي شناختي –رفتاري براي درمان بيماران استفاده کنند.

دستگاه‌هاي پوشيدني (مانند ساعت‌هاي هوشمند، دستگاه تعيين ضربان قلب و فشارخون و ...)، ابزار‌هاي مناسبي هستند که فرد در صورت استفاده از آن‌ها مي‌تواند به زمان‌هايي که دچار استرس زياد است پي ببرد. اين دستگاه‌ها مي‌توانند وسيله‌اي مناسب براي تشخيص حال فرد باشند. براي مثال، فرد مي‌تواند تشخيص دهد زماني که استراحت کرده و يا بيشتر مي‌خوابد، استرسش کاهش مي‌يابد. همچنين نرم افزار‌هايي وجود دارند که با نصب بر روي تلفن‌هاي هوشمند، مي‌توانند به کاهش استرس در فرد کمک کنند.

حمايت اعضاي خانواده و دوستان، تمرکز کردن و استراحت کافي، داشتن تفريحات مناسب ذهني و دور ماندن از تنش‌ها و استرس‌هاي محيطي از مواردي است که مي‌تواند باعث ايجاد آرامش در فرد شود و در بلند مدت کارکرد مغز را به حالت قبل بازگرداند.