ایران/متن پیش رو در ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
حامد وفایی-مدیر گروه مطالعات چین دانشگاه تهران| طبق اظهارات نماینده چین در نشست شورای امنیت، موضع پکن را میتوان در سه محور «توقف جنگ و ترویج مذاکرات، مخالفت با فشار» خلاصه کرد.
هسته اصلی این موضع این است که ریشه اصلی موضوع هستهای ایران در شرایط فعلی، در حملات نظامی و تحریمهای یکجانبه ایالات متحده نهفته است، نه در ایران و شورای امنیت نباید بهعنوان ابزاری برای فشار بر یک کشور مورد سوء استفاده قرار گیرد. اما موضعگیری اخیر چین سه نکته کلیدی دارد. نکته اول این است که علت اصلی در اقدامات ایالات متحده نهفته است. پکن به وضوح اشاره کرده که خروج یکجانبه ایالات متحده از توافق، دو اقدام نظامی واشنگتن علیه ایران حین مذاکرات و تلاش برای فشار حداکثری، دلایل اصلی وضعیت پیچیده و غیرقابل حل کنونی است. چین براین اساس از ایالات متحده خواسته تعهد دهد دیگر از زور استفاده نکند و صادقانه با ایران مذاکره کند.
نکته دوم آن است که از نظر چین شورای امنیت نباید در اعمال فشار «از مرزهای خود فراتر رود». چین تأکید میکند که قطعنامه 2231 شورای امنیت سازمان ملل متحد که توافق هستهای ایران را تأیید میکرد، در اکتبر 2025 منقضی شده و موضوع هستهای ایران از دستور کار شورای امنیت خارج شده است. اصرار برخی کشورها برای برگزاری جلساتی در مورد یک موضوع خاتمه یافته و فشار برای بازگرداندن تحریمها، «دستکاری سیاسی» است و تنها اختلافات را تشدید میکند. سومین نکته نیز احترام به حقوق مشروع ایران است. چین تعهد ایران به عدم توسعه سلاحهای هستهای را تأیید میکند، در حالی که تأکید میکند ایران بهعنوان یکی از امضاکنندگان پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای، از حق مشروع استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای برخوردار است و خواستههای معقول آن باید محترم شمرده شود.
درباره احتمال وتوی مجدد در صورت پافشاری غرب در شورای امنیت نیز باید گفت که چین به احتمال زیاد دوباره از حق وتوی خود استفاده خواهد کرد. این نکته گمانهزنی نیست، بلکه مبتنی بر سابقه اخیر و مواضع صریح پکن و خطوط قرمز این کشور در سازمانهای بینالمللی است. این احتمال بالاست مگر آنکه تهران به تغییر رویکرد یا اقداماتی مثل خروج از ان پی تی بپردازد. در جلسه شورای امنیت در ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶، زمانی که برخی کشورها تلاش کردهاند تا یک بند از دستور کار مربوط به ایران را مطرح کنند، چین و روسیه در رأیگیری رویهای به آن رأی منفی دادند. حتی پیش از آن، در ماه آوریل، چین و روسیه به طور مشترک پیشنویس قطعنامهای در مورد تنگه هرمز را که چین آن را «متهم کردن غیریکنواخت ایران» میدانست، وتو کردند که در آن زمان نماینده ایران علناً از چین و روسیه به خاطر «جلوگیری از سوءاستفاده از شورای امنیت» تشکر کرد.
منطق چین دراین رابطه روشن است: از آنجایی که فشار شورای امنیت برای تحریمها را یک دستکاری سیاسی «به بنبست رسیده» میداند و قطعنامه ۲۲۳۱ منقضی شده، وقتی شورای امنیت رسماً به «قطعنامه ضد ایرانی» رأی دهد، چین به احتمال زیاد آن را بهعنوان اقدامی که تلاشهای دیپلماتیک را تضعیف و تنشهای منطقهای را تشدید میکند، توصیف خواهد کرد و بنابراین از حق وتوی خود برای جلوگیری از آن استفاده خواهد کرد.
