اکو ایران/متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
نیویورک تایمز نوشت ایران و متحدانش اکنون بر دو مسیر کلیدی حملونقل نفت تسلط دارند و تهران در حال زمینهسازی برای یک پیروزی دیپلماتیک است که میتواند جایگاهش را ارتقا دهد. بر اساس این گزارش، در شرایط کنونی، مسیرهای صادرات نفت از خاورمیانه رو به تنگتر شدن است. قیمت انرژی به شدت در حال افزایش است و همسایگان ایران ممکن است در آستانه پذیرش درجاتی از اقتدار این کشور بر تنگه هرمز باشند.
در هفته گذشته، ایران و متحدانش با تشدید اقدامات نظامی، هرگونه احساس ثبات نسبی در منطقه را برهم زدهاند؛ اقدامی که نمود بارز آن در یمن دیده میشود. این وضعیت، کفه ترازوی تقابل ایران و ایالات متحده را به نفع ایران تغییر میدهد. البته این تغییر ممکن است تعیینکننده نباشد؛ چرا که تهران همچنان تحت فشار اقتصادی شدیدی قرار دارد و محاصره دریایی و تحریم های فزاینده آن را از جهان منزوی کرده است.
با این حال، مجموعهای از حملات اخیر توسط ایران و متحدانش، دامنه درگیری را گسترش داده است. به گفته تحلیلگران، این امر ممکن است اهرم فشار بیشتری در اختیار تهران قرار داده باشد، دستکم در مقطع کنونی. حوثیهای یمن که متحد ایران هستند، روز جمعه جزیرهای را در دریای سرخ تصرف کردند؛ اقدامی که پایگاهی برای اخلال در کشتیرانی در یکی دیگر از آبراههای حیاتیِ صادرات نفت خاورمیانه در اختیارشان قرار میدهد.
اهرم فشار تهران و ریسک سیاسی ترامپ
به گفته گرگوری برو، تحلیلگر ارشد گروه اوراسیا: «موفقیت حوثیها در یمن، کفه ترازو را دوباره به نفع ایران تغییر داده است. ایران توانسته وضعیت موجود را بدون کشیده شدن به جنگی تمامعیار — که احتمالاً در حال حاضر خواهان آن نیست — تغییر دهد». اگرچه ایران به شکلهای مختلف از حوثیها حمایت میکند، اما تحلیلگران معتقدند که این گروه شبهنظامی شیعه، نه مجرای مستقیم منافع ایران در یمن است و نه کاملاً مستقل از نفوذ تهران عمل میکند.
قیمت نفت روز جمعه برای مدت کوتاهی به حدود ۱۱۰ دلار در هر بشکه جهش کرد که تقریباً ۵۰ درصد بالاتر از سطوح پیش از آغاز درگیریهاست. این مسئله اهرم فشار بیشتری به ایران میدهد، زیرا قیمت بالای انرژی برای ترامپ — آن هم در نزدیکی انتخابات پاییز — یک ریسک سیاسی محسوب میشود.
عربستان سعودی، بزرگترین صادرکننده نفت جهان، از زمانی که ایران عملاً تنگه هرمز را در اوایل درگیریها مسدود کرد، وابستگی فزایندهای به دریای سرخ پیدا کرده است. اما حوثیها در ماه ژوئیه علیه کشتیهای سعودی اعلام محاصره کرده و ضمن شلیک به شناورهای عبوری در دریای سرخ، به تأسیسات نفتی این پادشاهی نیز حمله کردند. صادرات نفت عربستان سعودی در ماه گذشته به پایینترین سطح خود در دستکم ۱۳ سال اخیر سقوط کرد.
ریسک پذیری بالا و باز گرداندن بازی تنگه
اگرچه در شرایط کنونی تعداد محدودی از کشتیها با کمک اسکورت نیروی دریایی آمریکا موفق به عبور شدهاند، اما حجم تردد کشتیها در تنگه هرمز همچنان بسیار کمتر از دوران پیش از آغاز درگیریهاست.
به باور یک کارشناس مسائل ایران، این وضعیت به معنای از دست رفتن بخشی از اهرم فشار ایران در تنگه هرمز بوده و تهران اکنون در حال جبران آن در عرصههای دیگر است و متحدانش حملاتی را در عربستان سعودی و یمن ترتیب میدهند. به باور او: استراتژی نظامی ایران هم تنشزا و هم قابل پیشبینی است. همه چیز حول محور تشدید تنش در حوزههای عملیاتی مختلف (cross-domain) برای تهرانی میچرخد که روزبهروز ریسکپذیرتر میشود».
ایران همچنین حملات خود علیه ناوهای جنگی آمریکا را که در خلیج فارس گشتزنی میکنند، افزایش داده است. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، اعلام کرد که ایران نخستین موشک ضدکشتی خود را علیه یک کشتی آمریکایی آزمایش کرده است. ارتش آمریکا در واکنش به حملات ایران به ناوهایش، چندین نفتکش ایرانی حامل نفت خام را منهدم کرد.
کارشناس مذکور معتقدست که حملات ایران بسیار پرخطر بودهاند: «این سامانهها که با سرعت و در ارتفاع بالا پرواز میکنند، میتوانند از عمق خاک ایران شلیک شوند و در صورت اصابت به شناورهای آمریکایی، تلفات جانی سنگینی به بار آورند».
دست بالا در جنگ نامتقارن
سخنگوی وزارت امور خارجه ایران روز جمعه اعلام کرد که ایران و عمان قرار است روز دوشنبه با سایر کشورهای حوزه خلیج فارس درباره تنگه هرمز گفتگو کنند؛ رویدادی که میتواند تصویری با نمادگذاری قوی از چگونگیِ منجر شدنِ راهبرد نظامی نامتقارن تهران به دستاوردهای ملموس باشد.
به گفته دنی سیترینوویچ، افسر بازنشسته اطلاعاتی اسرائیل و متخصص امور ایران، این نشست — در صورت برگزاری — «بازتابی از ناامیدی عمیق در سراسر منطقه خلیج فارس نسبت به واشنگتن و سیاستهای آمریکا در منطقه است». به باور سیترینوویچ، آنها مجبور به انتخاب هستند: «میان رویارویی بیپایان و بدون چشمانداز سیاسی روشن — که موجب بیثباتی منطقه و تحمیل هزینههای اقتصادی هنگفت میشود — و پذیرشِ تا حدی اقتدار ایران بر تنگه به امید بازگرداندن ثبات».
به گفته کارشناس مذکور: «تهران ماهها صرف حملات مستقیم و غیرمستقیم به این کشورها و ایجاد شرایطی کرد که منجر به از دست رفتن بخش عمدهای از درآمدها و ناتوانی در صادرات نفت شد. اکنون تهران تلاش میکند تا موضعی مطلوبتر از سرِ تمکین و کرنش در برابر خود را از سوی عناصرِ نظمِ آمریکایی در منطقه، تثبیت کند».
