همشهری/ «دولت از خود آغاز میکند؛ از2درجه کمتر تا یک روز بدون خودرو» عنوان یادداشت روز در روزنامه همشهری به قلم علی احمدنیا است که میتوانید آن را در ادامه بخوانید:
مسائل بزرگی مانند آلودگی هوا، ترافیک شهری و ناترازی انرژی، با تصمیمهای مقطعی و اقدامات کوتاهمدت حل نمیشود. مواجهه مؤثر با این مسائل، بیش از هر چیز به اصلاح تدریجی الگوهای رفتاری، استمرار در اجرای سیاستها و مشارکت مسئولانه دولت و جامعه نیاز دارد. در این میان، دولت نهتنها وظیفه سیاستگذاری و فراهمکردن زیرساختهای لازم را برعهده دارد، بلکه باید خود پیشگام اجرای سیاستهایی باشد که از مردم انتظار همراهی با آنها را دارد.
رئیسجمهور پزشکیان، هفته گذشته با تأکید دوباره بر اجرای طرح «یک روز در هفته بدون خودرو»، بر همین اصل مهم انگشت گذاشته است: تغییر باید از دولت آغاز شود. براساس این رویکرد، دستگاههای اجرایی، ادارات، سازمانها و شرکتهای دولتی باید نخستین مجموعههایی باشند که استفاده از خودروی شخصی را دستکم در یک روز از هفته،کاهش دهند و استفاده از حملونقل عمومی و شیوههای جایگزین رفتوآمد را در دستور کار قراردهند. در همین چارچوب، سازمان امور اداری و استخدامی کشور به همه دستگاهها ابلاغ کرده است که تا حد امکان، یک روز را تا پایان سال بهعنوان «روز بدون خودرو» درنظر بگیرند. این ابلاغ را نباید صرفا یک دستور اداری یا اقدامی نمادین تلقی کرد. یک روز بدون خودرو، میتواند نقطه آغاز یک تجربه اجتماعی و سازمانی باشد؛ تجربهای که درصورت استمرار، ارزیابی دقیق و رفع موانع اجرایی، ظرفیت تبدیلشدن به یک رفتار پایدار را خواهد داشت. هدف این طرح آن نیست که بدون توجه به شرایط کارکنان، فاصله محل سکونت تا محل کار یا وضعیت حملونقل عمومی، محدودیتی یکسان برای همه ایجاد شود. عبارت «تا حد امکان» نیز ناظر بر همین واقعیت است. شرایط شهرها و دستگاههای اجرایی یکسان نیست و اجرای موفق طرح نیازمند انعطاف، برنامهریزی و درنظرگرفتن اقتضائات محلی است. بااینحال، وجود برخی محدودیتها نباید اصل حرکت را متوقف کند. دستگاههای دولتی میتوانند با برنامهریزی درونسازمانی، اطلاعرسانی مناسب، تسهیل استفاده کارکنان از ناوگان عمومی، ساماندهی سرویسهای مشترک و تشویق به همپیمایی، زمینه اجرای مؤثرتر این طرح را فراهم کنند.
این رویکرد پیشتر نیز در حوزه مدیریت مصرف انرژی تجربه شده است. دولت در جریان اجرای کمپین «2درجه کمتر»، کاهش مصرف را از ساختمانها و مجموعههای دولتی آغاز کرد. پیام اصلی آن اقدام روشن بود: نمیتوان از شهروندان خواست الگوی مصرف خود را اصلاح کنند، اما دستگاههای عمومی را از این مسئولیت مستثنا دانست. اعتماد و همراهی عمومی زمانی شکل میگیرد که مردم ببینند سیاستگذار پیش از توصیه به جامعه، خود به آنچه میگوید عمل میکند. طرح روز بدون خودرو نیز ادامه همین منطق است. دولت برای تشویق مردم به استفاده بیشتر از حملونقل عمومی، این مسیر را از خود آغاز کرده است. کارمندان و مدیران دستگاههای اجرایی میتوانند متناسب با امکانات موجود، از اتوبوس، مترو، تاکسیهای عمومی، سرویسهای اشتراکی یا سایر شیوههای جمعی رفتوآمد استفاده کنند. همین تغییر بهظاهر محدود، اگر در شمار زیادی از دستگاهها و در طول زمان تکرار شود، میتواند آثار قابلتوجهی بر کاهش سفرهای تکسرنشین، مصرف سوخت، ترافیک و انتشار آلایندهها داشته باشد. البته باید توجه داشت که ترویج حملونقل عمومی، تنها با توصیه و ابلاغ محقق نمیشود. مردم و کارکنان دولت زمانی میتوانند خودروی شخصی را کنار بگذارند که دسترسی به حملونقل عمومی ایمن، منظم، قابلاعتماد و متناسب با نیازهای روزمره آنان فراهم باشد. ازاینرو، اجرای روز بدون خودرو باید همزمان با تلاش برای تقویت ناوگان عمومی، بهبود کیفیت خدمات، افزایش پوشش مسیرها و تسهیل دسترسی شهروندان دنبال شود که از سیاستهای دولت چهاردهم است. این طرح میتواند علاوه بر تغییر رفتار، فرصتی برای شناسایی دقیق کاستیهای شبکه حملونقل عمومی باشد؛ زیرا حضور بیشتر مدیران و کارکنان دستگاههای دولتی در این شبکه، آنان را بهصورت مستقیم با مسائل و نیازهای واقعی شهروندان مواجه میکند.
برای آنکه این طرح به سرنوشت برخی برنامههای کوتاهمدت و مناسبتی دچار نشود، ضروری است دستگاهها اجرای آن را مستند و ارزیابی کنند. میزان مشارکت کارکنان، کاهش استفاده از خودروهای شخصی، مشکلات دسترسی، ظرفیت حملونقل عمومی و پیشنهادهای کارکنان باید جمعآوری شود تا درباره ادامه و تکمیل طرح، تصمیمهای دقیقتری اتخاذ شود. شورای اطلاعرسانی دولت نیز خود را مکلف میداند که این مسائل را پیگیری کند. در این مسیر، اقناع و مشارکت داوطلبانه بهمراتب اثربخشتر از برخورد صرفا دستوری خواهد بود. همچنین مدیران ارشد باید بیش از دیگران در این حرکت مشارکت کنند. همانطور که در روزهای گذشته شاهد بودیم علاءالدین رفیعزاده، معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان امور اداری و استخدامی کشور، شینا انصاری، معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان حفاظت محیطزیست و محسن پاکنژاد، وزیر نفت با استفاده از حملونقل عمومی در محل کار خود حاضر شدند. اگر کارکنان ببینند مدیران نیز از خودروی شخصی یا خودروی سازمانی استفاده نمیکنند، پیام سیاست روشنتر و باورپذیرتر منتقل خواهد شد. اصلاح رفتار سازمانی زمانی پایدار میشود که از سطوح مدیریتی آغاز شود و در تمام بخشهای دستگاه امتداد یابد. «دو درجه کمتر» و «یک روز در هفته بدون خودرو» 2 اقدام جدا از یکدیگر نیستند؛ هر دو بر یک اصل مشترک استوارند: مسئولیتپذیری عمومی باید از نهاد دولت آغاز شود. دولت زمانی میتواند از جامعه انتظار همراهی داشته باشد که خود در صف نخست تغییر قرار گیرد. یک روز بدون خودرو، اگر با جدیت، واقعبینی و استمرار اجرا شود، میتواند از یک ابلاغ اداری فراتر رود و به تمرینی ملی برای مصرف مسئولانه، استفاده بیشتر از حملونقل عمومی و مشارکت در بهبود کیفیت زندگی شهری تبدیل شود. فرهنگسازی این موضوع نیازمند هماهنگی دستگاهها ازجمله وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان تبلیغات اسلامی، شهرداریها، صداوسیما و... است.
این مسیر شاید با یک روز در هفته آغاز شود، اما هدف نهایی آن شکلگیری یک فرهنگ پایدار است؛ فرهنگی که در آن هر تصمیم روزمره ما، از تنظیم دمای محیط تا انتخاب شیوه رفتوآمد، بخشی از مسئولیت مشترکمان در قبال منابع کشور، محیطزیست و نسلهای آینده باشد.
