اعتماد/متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
حدیث روشنی | درحالی که استراتژی مقام‌های امریکایی درباره تنگه هرمز همچنان بر نمایش توان نظامی و تداوم فشار بر ایران متمرکز است، همزمان تحرکات دیپلماتیک برای یافتن راهی جهت بازگشایی این آبراه راهبردی افزایش یافته است؛ مسیری که از یک‌سو با ادعای پیت هگست، وزیر جنگ امریکا، درباره کنترل تنگه هرمز ازسوی نیروهای امریکایی همراه شده و ازسوی دیگر، با ارایه طرح «۷ روزه» ایران و تلاش میانجی‌ها برای نزدیک کردن مواضع تهران و واشنگتن دنبال می‌شود. هگست در تازه‌ترین اظهارات خود مدعی شده که امروز نفت بیشتری از تنگه هرمز عبور می‌کند و دلیل آن را کنترل حریم هوایی ازسوی نیروهای امریکایی دانسته است. وزیر جنگ امریکا همچنین مدعی شده که ایران می‌خواهد با مسائلی مانند تنگه هرمز بازی کند و مدعی است که امریکا محاصره اعمال شده را مستحکم و بدون شکاف می‌داند. این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که بنا بر گزارش‌های منتشر شده، در روزهای اخیر چند نفتکش در تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفته و آسیب دیده‌اند و وضعیت کشتیرانی در این آبراه همچنان با ناامنی و ابهام همراه است. هگست همچنین در بخش دیگری از اظهارات خود ادعا کرده است که امریکا می‌تواند محاصره را تا هر زمانی که لازم باشد ادامه دهد و در صورت نیاز آن را متناسب با شرایط تغییر دهد. او همچنین بار دیگر موضوع هسته‌ای ایران را در زمره منافع حیاتی امریکا قرار داده و تاکید کرده است که ایران هرگز سلاح هسته‌ای نخواهد داشت. وزیر جنگ ایالات‌متحده در پاسخ به پرسشی درباره امکان حل و فصل نظامی جنگ نیز گفت که رییس‌جمهور امریکا فرصت‌های متعددی را برای حل این مساله از مسیر مذاکره در اختیار ایران قرار داده، اما همزمان بر توان نظامی و حملات امریکا تاکید کرد.
امنیت هرمز؛ پیش‌شرط ادامه مسیر دیپلماسی
در تهران نیز همزمان با افزایش فشارهای نظامی و سیاسی، بر ادامه مسیر دیپلماسی تاکید شده است. سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه کشورمان، با اشاره به حضور هیات ایرانی در مجمع عمومی سازمان ملل گفت ایران در این نشست، طرحی را برای حل و فصل اختلافات و جنگ جاری ایران و امریکا ارایه کرده که به «طرح ۷ روزه» معروف شده است. به گفته عراقچی، در صورت بررسی و اجرای این طرح، تنگه هرمز ظرف هفت روز بازگشایی خواهد شد. او تاکید کرد که ایران هم در دفاع از خود و هم در پیشبرد دیپلماسی جدی است و اگر طرف مقابل مسیر نظامی را دوباره انتخاب کند، با پاسخ محکم‌تری مواجه خواهد شد؛ اما در صورت انتخاب مسیر دیپلماتیک، تهران آماده است از این مسیر به راه‌حلی عادلانه و شرافتمندانه برای پایان جنگ برسد. عراقچی همچنین تاکید کرد که شروط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز به‌روشنی در نیویورک برای طرف‌های مختلف توضیح داده شده و این شروط، به گفته او، منطبق با تعهداتی است که امریکا باید بپذیرد. در همین راستا، اسماعیل بقایی، سخنگوی دستگاه دیپلماسی نیز تاکید کرد که پیشنهادهای امریکا کم و بیش در راستای مواضع قبلی واشنگتن است و مشخصا درباره مباحث هسته‌ای مطرح شده، اما ایران صراحتا اعلام کرده که در این مرحله تمرکز خود را بر موضوع تنگه هرمز قرار داده است. به گفته بقایی، امن‌سازی تنگه هرمز یا بازگرداندن امنیت به این آبراه مستلزم برداشتن گام‌های مشخصی ازسوی طرف امریکایی است؛ ازجمله توقف اخلال در دریانوردی تجاری ایران، توقف تحریم‌ها و سایر اقدامات مداخله‌جویانه. سخنگوی وزارت امور خارجه همچنین اعلام کرد همه مواردی که پیش‌تر در چارچوب تفاهم ۲۸ خرداد مطرح شده بود، به اضافه مواردی که در ماه‌های اخیر ایجاد شده، موردنظر ایران است و تحریم‌هایی که امریکا در این مدت اعمال کرده نیز باید رفع شود. بقایی گفت ملاحظات طرف امریکایی که از سوی میانجی قطری منتقل شده، در همان نشست مورد بررسی قرار گرفته و ملاحظات ایران نیز متقابلا پاسخ داده شده؛ با این حال، درباره برخی جزییات بررسی‌های لازم ادامه خواهد داشت و نکات تکمیلی ایران به طرف مقابل منتقل خواهد شد. سخنگوی هیات مذاکره‌کننده ایرانی در همین ارتباط از وجود یک کمیته شش نفره در شورای عالی امنیت ملی خبر داد که از چند ماه قبل مسوولیت بررسی و رسیدگی به موضوعات مرتبط با مذاکرات را برعهده دارد. بقایی مشکل اصلی را در سمت امریکا دانست و گفت نوسان در مواضع و اظهارات مقام‌های امریکایی و تغییرات مکرر در خواسته‌ها و مواضع، یک معضل اساسی است. او تاکید کرد جناح‌های مختلف در امریکا در بسیاری موارد مواضع یکدیگر را خنثی می‌کنند و این وضعیت موجب ایجاد تناقض در پیام‌ها و مطالبات واشنگتن شده است.
تقلای میانجی‌ها
در سوی دیگر، تلاش‌های دیپلماتیک برای مدیریت وضعیت تنگه هرمز ادامه دارد. منابع دیپلماتیک به الجزیره گفته‌اند فرانسه پیش‌نویس قطعنامه جدیدی درباره آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز توزیع کرده است. براساس متن این پیش‌نویس، بر آزادی کشتیرانی کشتی‌ها و حق کشورهای عضو برای دفاع از کشتی‌های خود تاکید شده و از تلاش‌ها برای دستیابی به راه‌حلی دیپلماتیک، پایدار و جامع برای مناقشات منطقه حمایت شده است. همچنین کشورهای عضو به تلاش‌های داوطلبانه برای مین‌زدایی و اسکورت دفاعی کشتی‌ها تشویق شده‌اند. در همین حال، دیمیتری مدودف، نایب‌رییس شورای امنیت روسیه و رییس‌جمهور و نخست‌وزیر سابق این کشور، با اشاره به پیامدهای جنگ علیه ایران گفت این حمله تغییرات چشمگیری در اقتصاد جهانی ایجاد کرده و امریکا نیز ناچار به پذیرش این پیامدهاست. مدودف افزایش قیمت نفت و گازوییل را ازجمله پیامدهایی دانست که به مالیات‌دهندگان امریکایی فشار وارد کرده است. این مقام روس با تاکید بر روابط راهبردی مسکو و تهران تصریح کرد که روسیه روابط خود با جمهوری اسلامی ایران را فدای خواسته‌های دیگران نخواهد کرد. او همچنین خاطرنشان کرد مسکو به حل و فصل بلندمدت اوضاع ایران علاقه‌مند است و آماده ارایه خدمات میانجیگری برای تسهیل این روند است.
گفتنی است عبدالمجید تبون، رییس‌جمهور الجزایر نیز اخیرا اعلام کرده است که کشورش برای هرگونه میانجیگری در موضوع تنگه هرمز آمادگی دارد.
چانه‌زنی در سایه تهدید
در شرایطی که آرایش نظامی در خاورمیانه برجسته‌تر شده خبرگزاری الجزیره از افزایش تحرکات دیپلماتیک میان ایران و امریکا خبر داده و اعلام کرده که میانجی قطری مجموعه‌ای از پیشنهادها را برای نزدیک کردن مواضع دوطرف مطرح کرده است. براساس این گزارش، تهران در حال بررسی این پیشنهادها در شورای عالی امنیت ملی است و فضای مذاکرات، با وجود ادامه اختلافات بر سر شرایط مذاکره و پرونده هسته‌ای، نسبتا مثبت توصیف شده است. در همین راستا بقایی تاکید کرد که مواضع ایران درباره پاسخ امریکا، در توقف کوتاهی که در دوحه انجام شد و درمسیر بازگشت به میانجی منتقل شده است.
به گفته او، پیشنهادهای امریکا عمدتا در راستای مواضع قبلی این کشور و مشخصا درباره مسائل هسته‌ای بوده، درحالی که ایران در این مرحله موضوع تنگه هرمز را در اولویت قرار داده و بر جدیت برای دستیابی به راه‌حل تاکید کرده است. حال نیز برخی ناظران مدعی‌اند نگاه‌ها به هفته آینده دوخته شده؛ هفته‌ای که انتظار می‌رود تحرکات دیپلماتیک تشدید شود، هرچند احتمال تشدید نظامی همچنان پابرجاست.
