خراسان/جویدن ناخن درکودکان و بزرگسالان می‌تواند ازتنش یا بی‌حوصلگی اثر بگیرد، اما به‌تنهایی نشانه بیماری روانی یا کمبود ویتامین نیست
نویسنده: فاطمه ملک زاده | روزنامه نگار
ناخن‌جویدن رفتاری تکراری است که گاهی بی‌آن‌که فرد متوجه شود،درموقعیت‌های اضطراب‌آور یا هنگام بی‌حوصلگی بروز می‌کند. شناخت محرک‌ها و جایگزینی رفتار، معمولاً ازسرزنش و تکیه بر اراده تنها راهگشاتر است.
رفتاری که با اضطراب یکی نیست
درپزشکی به جویدن مکرر ناخن «اونیکوفاژیا» گفته می‌شود. این رفتار درکودکی و نوجوانی شایع است و ممکن است با افزایش سن کاهش یابد؛ با این حال، دربرخی افراد تا بزرگسالی ادامه پیدا می‌کند. استرس، ناکامی، تنهایی و بی‌تحرکی می‌توانند محرک باشند، اما ناخن‌جویدن به‌خودی‌خود تشخیص اضطراب، وسواس فکری‌ـ‌عملی یا اختلال نقص توجه نیست. چنین تشخیصی فقط با ارزیابی متخصص و بررسی مجموعه علایم ممکن است.
گاهی فرد در لحظه‌های معینی ــ مثلاً هنگام درس‌خواندن، تماشای صفحه‌نمایش یا انتظار ــ دستش را ناخودآگاه به دهان می‌برد. ثبت زمان و موقعیت رفتارکمک می‌کند الگوی آن روشن شود. ادعای این که کمبود آهن، ویتامین ب۱۲، بیوتین یا زینک علت معمول این عادت است نیز پشتوانه کافی ندارد؛ مکمل‌ها نباید بدون ارزیابی و نظر پزشک مصرف شوند.
از پوست زخمی تا فشار بردندان
جویدن مداوم می‌تواند لبه ناخن و پوست اطراف آن را زخمی کند و راه را برای التهاب یا عفونت موضعی باز بگذارد. آسیب بستر ناخن، ترک یا ساییدگی دندان و فشار بر مفصل فک هم ازپیامدهای محتمل رفتار شدید و طولانی‌مدت‌اند. پژوهش‌ها همچنین به پیامدهای پزشکی مانند آسیب بسترناخن و اختلال مفصل فکی‌ـ‌گیجگاهی اشاره کرده‌اند؛ شدت خطر برای همه یکسان نیست و نباید هر مورد ناخن‌جویدن را بیماری جدی تلقی کرد.
درعین حال، احساس شرم‌دادن یا تنبیه فرد می‌تواند فشار روانی را بیشتر کند، بی‌آن‌که علت رفتار را برطرف سازد، به‌ویژه درکودکان، توجه به تغییرات محیطی، نگرانی‌ها و موقعیت‌هایی که رفتار را تشدید می‌کنند، از برچسب‌زدن مؤثرتر است.
چه چیزی به ترک عادت کمک می‌کند؟
درمان رفتاری معمولاً با آگاه‌شدن ازلحظه آغاز رفتار شروع می‌شود: فرد نشانه‌های پیش ازجویدن را شناسایی می‌کند و همان زمان پاسخ ناسازگاری مانند مشت‌کردن آرام دست، گرفتن مداد یا فشردن توپ نرم را جایگزین می‌کند. این رویکرد که «وارونه‌سازی عادت» نام دارد، درکارآزمایی تصادفی کودکان و نوجوانان درشیراز بررسی شده است؛ درآن، آگاهی از رفتار، پاسخ جایگزین و حمایت اطرافیان در برنامه درمانی گنجانده شد.کوتاه و صاف نگه‌داشتن ناخن‌ها، استفاده از مرطوب‌کننده برای پوست آسیب‌دیده و به‌کارگیری لاک تلخِ مناسب می‌تواند برای بعضی افراد نقش یادآورداشته باشد؛ این روش‌ها جایگزین رسیدگی به محرک اصلی نیستند. ثبت موقعیت‌ها، آماده‌کردن وسیله‌ای برای مشغول‌کردن دست‌ها و پاداش‌دادن به پیشرفت‌های کوچک، برنامه را عملی‌ترمی‌کند. داروی اختصاصی و تضمین‌شده‌ای برای ترک این عادت وجود ندارد و شواهد دارویی محدود است؛ بنابراین مصرف خودسرانه دارو یا مکمل توصیه نمی‌شود.
برای کودک، سرزنش راه‌حل نیست
اگررفتارکودک دیده می‌شود، آرام و بدون تحقیر درباره زمان‌هایی که ناخن می‌جود گفت وگو کنید، محرک‌های احتمالی را کاهش دهید و به‌جای تذکرهای مکرر، رفتار جایگزین را تمرین کنید. برای بزرگسال نیز همین اصل برقراراست: هدف، فهمیدن کارکرد عادت و ساختن پاسخ تازه است، نه مقصردانستن خود.
درصورت زخم، قرمزی، تورم، درد یا چرک اطراف ناخن، ارزیابی پزشکی لازم است. اگرجویدن شدید، مداوم یا همراه با رنج قابل‌توجه است، یا فرد بارها برای توقف تلاش کرده و موفق نشده، مشورت با پزشک یا روان‌شناس می‌تواند به بررسی علت‌ها و انتخاب درمان مناسب کمک کند. ناخن‌جویدن همیشه زنگ خطر نیست؛ اما وقتی آسیب می‌زند، سزاوار توجه و حمایت است.
ناخن‌جویدن؛ عادت کوچک یا زنگ خطر پنهان؟
1405/08/12 - 08:36
152
1405/08/12 - 08:36
